ΗχοΔύναμα

Καρλ Μίνχινγκερ: Εργα μπαρόκ και έργα της κλασικής περιόδου, Ορχήστρα Δωματίου της Στουτγάρδης, DECCA Eloquence, 8 & 8 CD
Οπως σε καθετί, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος άφησε τα σημάδια του και στη μουσική. Στη Γερμανία, που διατηρούσε την αδιαμφισβήτητη μουσική πρωτοκαθεδρία μέχρι και το τέλος του πολέμου, η επόμενη μέρα ήταν η αρχή ενός νέου, πολύ δύσκολου ξεκινήματος. Από τους βομβαρδισμούς των ετών 1941-1945 καταστράφηκαν ολοσχερώς ιστορικές αίθουσες συναυλιών και όπερες, κτίρια με πολύ μεγάλη ιστορία, όπως εκείνο της Δρέσδης. Επιπλέον, πολύ μεγάλο τμήμα των σημαντικότερων μουσικών που δέσποζαν στον Μεσοπόλεμο στο Βερολίνο, στη Λειψία ή στο Μόναχο, όπως και στη Βιέννη, είχαν, λίγο μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, αρχίσει να μεταναστεύουν ιδίως στις ΗΠΑ, απ’ όπου ουδέποτε επέστρεψαν. Πέρα από αυτά, αμέτρητο ήταν το ανθρώπινο κόστος και στα πεδία των μαχών σε νέους (και όχι μόνο) μουσικούς: πολλά στρατευμένα μέλη ορχηστρών δεν γύρισαν πίσω. Τέλος, υπήρξε η περίοδος της αποναζιστικοποίησης: από το 1945 και για περίπου μία δεκαετία, πρακτικά οι περισσότεροι σημαντικοί μουσικοί που είχαν μείνει στη χώρα στα χρόνια του Χίτλερ εξετάστηκαν σταδιακά από τους Συμμάχους μέχρι να λάβουν την άδεια να εργαστούν ξανά. Ενας εξ αυτών ήταν και ο νεαρός τότε Καρλ Μίνχινγκερ.

ΜΙΑ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΠΡΟΤΥΠΟ. Ο Μίνχινγκερ, που είχε γεννηθεί στην αρχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1915, δεν είχε σχέση με τους Ναζί. Το γεγονός όμως ότι το 1941 τοποθετήθηκε επικεφαλής της Συμφωνικής του Αννοβέρου τον έθεσε μετά τον πόλεμο αυτόματα υπό καθεστώς επιτήρησης, έστω και για πολύ σύντομο διάστημα. Στο Αννόβερο δεν έμεινε παρά μόλις δύο χρόνια. Το 1943 οι συμμαχικές βόμβες κατέστρεψαν την αίθουσα της Ορχήστρας και ο ίδιος σταμάτησε μαζί της μέχρι το τέλος του πολέμου. Επέστρεψε όμως το 1945 ιδρύοντας την Ορχήστρα Δωματίου της Στουτγάρδης, που έμελλε υπό την ηγεσία του να εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πρωτοπόρα και πιο σημαντικά σχήματα του είδους του στον κόσμο. Μια ορχήστρα-πρότυπο ακόμα και σήμερα. Για να εξασφαλίσει τις αμοιβές των μουσικών του μέσα σε συνθήκες πείνας, δημιούργησε ένα εντατικό πρόγραμμα συνδρομητών που επέτρεψε στην Ορχήστρα να επιβιώσει, δίνοντας ήδη μέσα στην πρώτη χρονιά της περισσότερες από 120 συναυλίες. Το 1949 βρέθηκε για πρώτη φορά να διευθύνει στο Παρίσι, ενώ το 1954 στο Σαν Φρανσίσκο. Μέχρι τη δεκαετία του ’60 ήταν πια διεθνώς αναγνωρισμένος ως ένας από τους σημαντικότερους δασκάλους του μπαρόκ, ιδίως της μουσικής του Μπαχ, οι ηχογραφήσεις του στην οποία παραμένουν σημείο αναφοράς ακόμα και σήμερα. Αν και προσέγγισε εντελώς διαφορετικά αυτή τη μουσική από τον σπουδαίο Καρλ Ρίχτερ από το Μόναχο ή τον Φριτς Βέρνερ, ήταν μαζί τους ένας από τους μεγάλους κάντορες της μεταπολεμικής Γερμανίας που κράτησαν ζωντανή και ανανέωσαν τη μεγαλύτερη ζώσα μουσική παράδοση.

Ο ΠΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΜΠΑΧ. Ο Μίνχινγκερ μπορεί να θεωρηθεί ως ο πιο «ανθρώπινος» ερμηνευτής του Μπαχ. Αν και δεν υιοθέτησε ποτέ τα λεγόμενα όργανα εποχής, ήταν από τους πρώτους που «καθάρισαν» τη μουσική του Μπαχ από τις ισχυρότατες ερμηνευτικές επιρροές του ύστερου ρομαντισμού. Δεν έπαιζε με το βάρος και την ιδιαίτερη διαρκή ένταση του Ρίχτερ, όμως η καθαρότητα, η γλυκύτητα και η ακρίβεια των ερμηνειών του υπήρξαν μοναδικές. Πέρα από τον Μπαχ, ορισμένα έργα του οποίου, όπως τα «Βραδεμβούργια κοντσέρτα», τα ηχογράφησε τρεις φορές, υπήρξε ο αρχιμουσικός που επέβαλε στο ρεπερτόριο έργα που σύντομα έγιναν κάποια από τα πιο πολυπαιγμένα στον πλανήτη: τις «Τέσσερις εποχές» του Βιβάλντι από τα Κοντσέρτα έργο αρ. 8 ή τη «Μικρή νυχτερινή μουσική» του Μότσαρτ. Ηταν επίσης ο άνθρωπος που, όπως και ο Καρλ Ρίστενπαρτ, πρωτοστάτησε στη συνεργασία γερμανικών ορχηστρών του μπαρόκ με σπουδαίους γάλλους σολίστ, όπως μεταξύ άλλων ο Φουρνιέ ή ο Ραμπάλ, εισφέροντας μια διαφορετική προσέγγιση στα έργα που ερμήνευαν μαζί, αλλά και συμβάλλοντας ενεργά στο να κλείσουν οι πληγές του παρελθόντος.
Η αυστραλιανή DECCA Eloquence εκδίδει τώρα μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σειρά με ηχογραφήσεις του Μίνχινγκερ τόσο στο μπαρόκ όσο και σε έργα της κλασικής εποχής, αλλά ακόμα και σε έργα του Χίντεμιθ ή άλλων σύγχρονών του συνθετών, πολλές εκ των οποίων ήταν μέχρι σήμερα ιδιαίτερα δυσεύρετες, ενώ αρκετές δεν είχαν καν εκδοθεί σε CD. Η δουλειά στο remastering των, ούτως ή άλλως, και ηχητικά υποδειγματικών αυτών ηχογραφήσεων είναι εξαιρετική. Ο Καρλ Μίνχινγκερ υπήρξε, κατά κάποιον τρόπο, ο πιο «απολλώνιος» από τους μεγάλους ερμηνευτές του Μπαχ και του μπαρόκ. Οι αναγνώσεις του είναι εντελώς απαλλαγμένες από καθετί που θυμίζει μόδα, υστερία ή βαρύ παρελθόν: τίποτα εφήμερο δεν υπάρχει σε αυτές. Και γι’ αυτό νικούν τον χρόνο αλλά και αντέχουν σε κάθε σύγκριση με εκείνες οποιουδήποτε ομότεχνού του. Και ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της δύναμης και της γοητείας τους είναι ακριβώς ότι δεν επιχειρούν να εντυπωσιάσουν με την πρώτη ματιά, κάτι που ενίοτε έκανε κάποιους να τις χαρακτηρίσουν με επιπολαιότητα έως και «αδιάφορες». Κάθε άλλο. Αντιθέτως, είναι τόσο ουσιώδεις και τόσο επικεντρωμένες στην ίδια τη μουσική και όχι στους ερμηνευτές της, που όταν κάποιος κατανοήσει το πνευματικό τους οικοδόμημα και την, προφανή ασφαλώς, τεχνική αξία που το υπηρετεί, θα δυσκολευτεί πλέον πολύ να πει ότι ο Μπαχ μπορεί να ακούγεται και αλλιώς. Ο μοναδικός τρόπος του να διαβάζει τα έργα του «πατριάρχη» της μουσικής απέφυγε τις εντάσεις, ουσιώδεις ή, πολύ περισσότερο, μη. Ομως, μέσα στην ηρεμία του υπήρξε σχεδόν υπνωτιστικός.