Χρειάζεται σεβασμός {LF}στην αυτονομία των Ιδρυμάτων

Διαβάζοντας το άρθρο του κ. Λ. Βλάχου στα «ΝΕΑ» (31/12/2019, σ. 18), αναρωτιέται κανείς αν σήμερα, που διανύουμε τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, για να υποστηρίξει κάποιος έναν υπό νομοθετική ανασκευή θεσμό (Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης – ΕΘΑΑΕ) χρειάζεται να καταφύγει σε πρακτικές απαξίωσης και απόρριψης του προηγούμενου νομοθετικού του καθεστώτος καθώς και του επιτελεσθέντος έργου του (Αρχή Διασφάλισης και Πιστοποίησης της ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση – ΑΔΙΠ).

Ο αρθρογράφος αναφέρει ότι «το 2006 δημιουργήθηκε η ΑΔΙΠ, με παρόμοιους στόχους με την ΕΘΑΑΕ» και «για μια πενταετία» – δηλαδή μέχρι το 2011 – «έγιναν πολλά σοβαρά βήματα σαν αυτά που προτείνει το νέο νομοσχέδιο». Δυστυχώς, ο κ. Βλάχος καταφεύγει στο απώτερο παρελθόν για να υποστηρίξει κάτι νέο, ενώ συνεχίζει, λέγοντας ότι «ο θεσμός έπεσε στη δυσμένεια των κυβερνήσεων που ακολούθησαν», άρα και της κυβέρνησης που ψήφισε τον Ν. 4009/2011, ο οποίος αναβάθμιζε την ΑΔΙΠ. Ωστόσο, με αυτόν τον νόμο λειτούργησε η ΑΔΙΠ μέχρι σήμερα και είναι γνωστό ότι αυτός αποτέλεσε αντικείμενο οξείας κριτικής και αντιπαράθεσης από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ.

Περαιτέρω, η δήλωση ότι «την τελευταία πενταετία ο θεσμός αποτέλεσε έναν άχρηστο δαπανηρό φορέα, που φιλοξένησε πολλά κομματικά στελέχη της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ», είναι και ως προς τα δύο σκέλη της ατεκμηρίωτη και ψευδής. Προφανώς ο συντάκτης του κειμένου, ο οποίος σε άλλο σημείο του άρθρου «κόπτεται» για «σοβαρή επιστημονική επεξεργασία, τεκμηρίωση και μελέτη», δεν έκανε την παραμικρή έρευνα για να τεκμηριώσει με στοιχεία τα γραφόμενά του. Τον πληροφορούμε λοιπόν ότι κατά την τελευταία πενταετία η ΑΔΙΠ υπήρξε ο οικονομικότερος και αποτελεσματικότερος φορέας: με μηδαμινή χρηματοδότηση εκ μέρους της πολιτείας (βλ. οικονομικά στοιχεία ετήσιων εκθέσεων ΑΔΙΠ) πραγματοποίησε αξιολογήσεις όλων των Ιδρυμάτων, πιστοποιήσεις Εσωτερικών Συστημάτων Διασφάλισης Ποιότητας (δηλαδή των ΜΟΔΠ – Μονάδων Διασφάλισης Ποιότητας) και Προγραμμάτων Σπουδών των Ιδρυμάτων, επεξεργάστηκε διεθνή δεδομένα και συνέταξε σχετικές μελέτες, δημιούργησε Εθνικό Πληροφοριακό Σύστημα, συνέταξε πρόταση για την Εθνική Στρατηγική για την Ανώτατη Εκπαίδευση, πραγματοποίησε δεκάδες συναντήσεις με ηγεσίες και στελέχη των Ιδρυμάτων. Τέλος, διαφεύγει του κ. Βλάχου ότι η ΑΔΙΠ υπερασπίστηκε δημόσια – και σε αντιπαράθεση με τις πρακτικές της προηγούμενης κυβέρνησης – την ανάγκη εκπόνησης επιστημονικών μελετών πριν από την αναδιάταξη του Χάρτη Ανώτατης Εκπαίδευσης. Αναρωτιέται, λοιπόν, κανείς πότε «κυριάρχησε το φαινόμενο της επιλογής κομματικών στελεχών στις κύριες θέσεις για να συμφωνούν με όλες τις επιλογές της πολιτικής ηγεσίας» και καλείται ο κ. Βλάχος να το αποδείξει με συγκεκριμένα στοιχεία. Εξάλλου, αν έκανε τον κόπο να συγκρίνει τα κριτήρια επιλογής των στελεχών, όπως προβλέπονται στον ισχύοντα νόμο, με εκείνα του νομοσχεδίου, θα διαπίστωνε ότι αυτά είναι ακριβώς τα ίδια. Είναι, ασφαλώς, ευτύχημα ότι η αξιολόγηση της δράσης της ΑΔΙΠ πραγματοποιείται από εξωτερικό ευρωπαϊκό φορέα (ENQA) και όχι από μη ειδικούς ή ιδεοληπτικούς.

Η ευδοκίμηση της ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση δεν έχει ανάγκη από βαρύγδουπες και αυστηρές παραινέσεις. Χρειάζεται σεβασμός στην αυτονομία των Ιδρυμάτων, κατανόηση της πραγματικής τους πρόθεσης και της ανάγκης τους για υψηλή ποιότητα καθώς και αναγνώριση των επιτευγμάτων τους. Η φιλοσοφία της ποιότητας στηρίζεται στην εκούσια και όχι στην, με οποιονδήποτε τρόπο, εξαναγκαστική προσχώρηση σ’ αυτήν. Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι τα ΑΕΙ, ακόμα και μέσα στο γνωστό αποτρεπτικό περιβάλλον, πραγματοποίησαν την τελευταία πενταετία καταγεγραμμένες σημαντικές βελτιώσεις, που κυμαίνονται από 44% έως 98% των συστάσεων των Επιτροπών Αξιολόγησης (δημοσιοποιημένα στοιχεία στις ετήσιες εκθέσεις της ΑΔΙΠ). Ο κ. Βλάχος γίνεται «βασιλικότερος του βασιλέως» όταν ισχυρίζεται πως αποτελεί αρνητικό στοιχείο του σχεδίου νόμου το γεγονός ότι «τα κριτήρια αξιολόγησης δεν αναλύονται επαρκώς». Ομως, θα πρέπει να λαμβάνει κανείς υπόψη ότι η εξαντλητική περιγραφή συχνά αντιστρατεύεται τις αρχές της καλής νομοθέτησης, ιδίως όταν αυτή αφορά σε Ανεξάρτητη Αρχή.

Καταληκτικά, παρά το γεγονός ότι το σχέδιο νόμου για την ΕΘΑΑΕ κινείται σε θετική κατεύθυνση, οι ξεπερασμένες πρακτικές «υπεράσπισής» του, μέσω μιας άκριτης υποτίμησης του προηγούμενου φορέα, καταλήγουν σε αντίθετα αποτελέσματα και εκπλήσσουν όταν υιοθετούνται, ιδίως από επιστήμονες.

Η Νικολέττα Χ. Παϊσίδου είναι καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ