Ενας Αμερικανός {LF}στην Ακρόπολη {LF}του ’80

Μια επιδραστική φυσιογνωμία στην ιστορία της φωτογραφίας του β’ μισού του 20^ου αιώνα, ο αμερικανός φωτογράφος Τοντ Παπατζόρτζ (οι παππούδες του κατάγονταν από την Πελοπόννησο), παρουσιάζει το σώμα των φωτογραφιών του στον βράχο της Ακρόπολης τα καλοκαίρια του 1983 και 1984 στην έκδοση με τίτλο «Tod Papageorge. On the Acropolis» (Εκδ. Stanley/Barker).

Τη δεκαετία του ’80 η Αθήνα όπως και η Ακρόπολη ήταν άλλοι τόποι από αυτούς που βιώνουν οι σημερινοί επισκέπτες τους. Ο Τοντ Παπατζόρτζ, διευθυντής του τμήματος φωτογραφίας του Πανεπιστημίου του Γέιλ από το 1979, επισκέφθηκε την Αθήνα για επαγγελματικούς λόγους το καλοκαίρι του 1983. Και όπως περιγράφει ο ίδιος στον πρόλογο της έκδοσής του ακολουθούσε μία σχεδόν ασκητική διαδικασία φεύγοντας νωρίς κάθε πρωί από το ξενοδοχείο «Ζαφόλια» της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, ανεβαίνοντας στον βράχο της Ακρόπολης, φωτογραφίζοντας τους τουρίστες και τα αρχαία μάρμαρα κάτω από το δυνατό φως του καλοκαιριού. «Ηθελα να συλλάβω το υψηλό, λευκό φως της Ακρόπολης», λέει ο αμερικανός φωτογράφος «καθώς και τη λαμπρότητα  των μνημείων της. Δεδομένου ότι βρισκόμαστε στο απώτερο άκρο της τονικής κλίμακας, οι στάσεις και οι χειρονομίες διαφοροποιούνται πολύ ξεκάθαρα», σημειώνει ο ίδιος για τις ασπρόμαυρες εικόνες του, λουσμένες μέσα στην ανάγκη της ποιητικής σύλληψης μίας πραγματικότητας μέσα στον χρόνο.

Ο Παπατζόρτζ πιστεύει ότι η φωτογραφία είναι μια πρακτική τόσο κοντά στο γράψιμο όσο και στις άλλες εικαστικές τέχνες. Και μέσα από αυτήν την αντίληψη δημιούργησε το οπτικό του δοκίμιο για τον Ιερό Βράχο: «Το μυθικό σπίτι της Αθηνάς με έκανε να τριγυρίζω ενθουσιασμένος επιστρέφοντας καθημερινά στο ένδοξο σημείο». Και εκεί φωτογραφίζει την ιδιάζουσα κατάσταση στην οποία μπαίνει ο τουρίστας σε έναν τόπο, μεταξύ εξάντλησης και θαυμασμού, ηδονής και αυτοπροβολής.
«Ποιος θα μπορούσε να γνωρίζει, το 1984, πώς τα χτενίσματα των μαλλιών και τα ρούχα της εποχής, 35 χρόνια αργότερα, θα εμφανίζονταν τόσο διαχρονικά και επίκαιρα; Αυτό είναι ένα δώρο της φωτογραφίας».

Δρώμενα. Ο φωτογράφος που μέσα από το σύνολο της δουλειάς του τις δεκαετίες του ’60 και ’70 είναι εκείνος που μπορεί να βγάλει ποίηση από μια βόλτα στο κέντρο της πόλης, είδε διαισθητικά τα σώματα και τα πρόσωπα, όπως και τα αρχαία σπαράγματα. «Πολλές από τις εικόνες μου παραπέμπουν στα δρώμενα των αρχαιοελληνικών μύθων – που αναφέρονται στη σωματικότητα και συχνά καταλήγουν στη βία – ακόμα κι όταν καταγράφουν την κινησιολογία και τον ρυθμό των επισκεπτών του μνημείου».

Το 2008 ο Τζορτζ Παπατζορτζ επισκέφθηκε ξανά την Αθήνα με αφορμή την πρώτη του ατομική έκθεση στην Αθήνα στην Xippas Gallery, κάνοντας μία ομιλία στην Ελληνοαμερικανική Ενωση. «Η μεγαλύτερη διαφορά που παρατήρησα ήταν στο ίδιο το μνημείο. Το Ερέχθειο είχε πλέον εκτεθεί – όταν φωτογράφιζα, ήταν καλυμμένο με σκαλωσιές – και επιπλέον δεν επιτρεπόταν να καθίσει κανείς στα σκαλοπάτια του Παρθενώνα. Το νέο Μουσείο Ακρόπολης είχε, επίσης, χτιστεί. Συνεπώς, οι φωτογραφίες που είχα τραβήξει τότε δεν θα μπορούσαν ποτέ να επαναληφθούν. Το τοπίο είχε αλλάξει».