«Ευτυχία» ίσον επιτυχία

Γεγονός για τον εγχώριο κινηματογράφο η «Ευτυχία» (Ελλάδα, 2019), βιογραφία μιας αυτοκαταστροφικής ιδιοφυΐας, της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, στιχουργού των πιο όμορφων τραγουδιών του λαϊκού ελληνικού ρεπερτορίου του 20ού αιώνα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα (αν και από πού να αρχίσεις και τι να μην ξεχάσεις!) τα «Περασμένες μου αγάπες», «Ονειρο απατηλό», «Είμαι αϊτός χωρίς φτερά», «Ηλιοβασιλέματα», «Είσαι η ζωή μου», «Μαντουμπάλα», «Δυο πόρτες έχει η ζωή» («Το τελευταίο βράδυ μου»).

Πολύς νέος κόσμος έμαθε για τη σπάνια περίπτωση της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου μέσω του θεατρικού μονόπρακτου στο οποίο επί πολλές σεζόν την υποδύθηκε μια καταπληκτική Νένα Μεντή. Τώρα, με την αρτιότατη ως κατασκευή ταινία του Φραντζή (ο οποίος βουτά με όρεξη και σιγουριά στα νερά του εμπορικού, λαϊκού κινηματογράφου), το κοινό έχει την ευκαιρία να μπει κι εκείνο λεπτομερώς στην τραγική αλλά και τόσο παράξενη ζωή της.

Μοιρασμένη σε δύο μέρη, δύο διαφορετικές φάσεις της ζωής της Παπαγιαννοπούλου (Κάτια Γκουλιώνη σε νεαρή ηλικία και Καρυοφυλλιά Καραμπέτη σε μεγαλύτερη), η ταινία χτίζεται πάνω στην ιδέα ότι η Παπαγιαννοπούλου ζούσε για το τώρα και για τα πάθη της – η χαρτοπαιξία το μεγαλύτερο. Υπογραμμίζοντας αυτό το γεγονός, ο Φραντζής με τη βοήθεια ενός καλοζυγισμένου (και χωρίς πολλές γραφικότητες) σεναρίου της Κατερίνας Μπέη, φτιάχνει το ολοκληρωμένο πορτρέτο μιας τρομερής γυναικείας προσωπικότητας που έχοντας ζήσει τον εφιάλτη του πολέμου και του ξεριζωμού (από την πατρίδα της, το Αϊδίνι) έδειχνε να μη φοβάται τίποτε και κανέναν.

Ουδόλως την απασχολούσε η υστεροφημία της, αδιαφορούσε για το αν θα έβλεπε το όνομά της στα τραγούδια που έγραφε, τα οποία δε πουλούσε για ψίχουλα! Και ο κόσμος αν και δεινοπαθούσε δίπλα της, δεν μπορούσε να κάνει χωρίς αυτήν – παράδειγμα, ο δεύτερος σύζυγός της, ένας ενάρετος αστυνομικός που χάρη στον Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη γίνεται η ήρεμη δύναμη της ταινίας. Αφησα για το τέλος την ψυχή της, τις δύο ηθοποιούς που υποδύονται την Παπαγιαννοπούλου. Αψογες στον απαιτητικό ρόλο, αν και η Καραμπέτη είναι εκείνη που κυριολεκτικά απογειώνει την ταινία, αποδεικνύοντας για μία ακόμη φορά ότι είναι η καλύτερη εν ζωή ηθοποιός της εποχής μας. Ακόμη και από το πόσο πειστικά καπνίζει ενώ είναι φανατική αντικαπνίστρια φαίνεται η αφοσίωσή της σε έναν ρόλο που όχι μόνον είναι ο καλύτερός της στο σινεμά, αλλά προβλέπω ότι θα γράψει σελίδα στην Ιστορία του Ελληνικού Κινηματογράφου.

Βαθμολογία: 9

«Οι τρεις αδελφές» (Kiz Kardesler, Τουρκία / Γερμανία / Ελλάδα / Ολλανδία, 2019). Τρεις διαφορετικής ηλικίας γυναίκες, αδελφές, και ένας άντρας, ο πατέρας τους, είναι τα πρόσωπα που φτιάχνουν τον μικρόκοσμο της τρίτης και τελευταίας μέχρι σήμερα ταινίας του Εμίν Απλέρ (στην οποία συμπαραγωγός χώρα είναι και η Ελλάδα). Ο τούρκος σκηνοθέτης διακεκριμένων δημιουργιών όπως οι «Πέρα απ’ τον λόφο» (2012) και «Υποψίες», (2015) αλλά και καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Τεχνικού Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης, μετέφερε παραλλαγμένο το κλασικό θεατρικό έργο του Αντον Τσέχοφ στα βάθη της Ανατολίας σε μια προσπάθεια σχολιασμού της θέσης της γυναίκας που βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια πατριαρχική κοινωνία. Αυτό που συνδέει τις τρεις αδερφές (Τσεμρέ Εμπουζίγια, Ετσε Γιουσκέλ, Χελίν Καντεμίρ) είναι το «προβληματικό» παρελθόν τους. Και οι τρεις είχαν σταλεί παρακόρες σε πλούσιες οικογένειες στην πόλη, αλλά τώρα, για διαφορετικούς λόγους, έχουν επιστρέψει στο πατρικό τους. Η επιστροφή και επανασύνδεσή τους δεν θα είναι ευχάριστες.
Πολλές εικόνες σε κάνουν να αισθάνεσαι, αν μη τι άλλο, αμήχανα· από το φίλημα του χεριού του πατέρα (Μουφίτ Καγιατσάν) ως τη γενικότερη στάση του απέναντι στη γυναίκα («ντρέπομαι για τις κόρες μου» λέει κάποια στιγμή απαιτώντας χαστούκι σε μία από αυτές). Να όμως που πολλά πράγματα, ακόμα και εκεί, δείχνουν σιγά σιγά να αλλάζουν. Ο σκηνοθέτης διαχειρίζεται με ειλικρινές ενδιαφέρον τις σχέσεις τους, σε συνάρτηση πάντα με το ανδρικό φύλο, που δεν εκπροσωπείται μόνον από τον πατέρα. Υπάρχει ο γαμπρός τον οποίο ο πατέρας απαξιώνει λόγω της αγραμματοσύνης του, όπως και ο προύχοντας από την πόλη που δεν του προσφέρει δουλειά. Σε αυτή την αναχρονιστική πατριαρχική επέλαση οι γυναίκες θα αντισταθούν, και εκεί βρίσκεται η αξία τούτης της αργής μεν στη διαδρομή της αλλά ουσιαστικής ταινίας που απαιτεί την προσοχή μας στις λεπτομέρειες χάρη στις οποίες το σύνολο είναι συμπαγές και πυκνό.

Βαθμολογία: 7

Επίσης στις αίθουσες

Στο «Εγχειρίδιο του κακού» (The Fieldguide to Evil, διεθνής συμπαραγωγής) οκτώ σκηνοθέτες από την Ευρώπη και την Αμερική, φαν του είδους της ταινίας τρόμου, συνθέτουν σκηνές από τους δικούς τους τοπικούς θρύλους και τα παραμύθια που τους κράτησαν άγρυπνους τα βράδια. Είναι οι Πίτερ Στρίκλαντ, Ανιέσκα Σμοζίνσκα, Ασίμ Αχλουάλα, Καν Εβρενολ, Σεβερίν Φιαλά, Βερόνικα Φραντς, Κατρίν Γκέμπε, Κάλβιν Ρίντερ και ο Ελληνας Γιάννης Βεσλεμές.

Με το ντοκιμαντέρ «Μέχρι τη θάλασσα» ο Μάρκος Γκαστίν μιλά για την προσπάθεια ασθενών που νοσηλεύονται στο ΚΑΤ να σταθούν ξανά στα πόδια τους.

Στα κινούμενα σχέδια «Playmobil, η ταινία» του Λίνι Ντι Σάλβο ένα αγόρι εξαφανίζεται απροσδόκητα στο μαγευτικό σύμπαν των παιχνιδιών Playmobil και ένα κορίτσι θα κάνει ό,τι μπορεί για να τον «ελευθερώσει».

Κλασική επανέκδοση

«Φανί και Αλέξανδρος» (Fanny och Alexander, συμπαραγωγή Σουηδίας / πρώην Δ. Γερμανίας / Γαλλίας, 1982). Πόσο παράξενη είναι αλήθεια η ζωή. Στο μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του, μιας πλούσιας καριέρας, ο σουηδός σκηνοθέτης Ινγκμαρ Μπέργκμαν πέτυχε τις καλύτερές του ταινίες μελετώντας ανθρώπους στα πρόθυρα της τρέλας. Και να που στο απόγειο αυτής της καριέρας, μετά από μια παρέλαση θλιμμένων προσώπων και ρημαγμένων ψυχών, ο Μπέργκμαν έστρεψε για πρώτη φορά τη ματιά του στον ήλιο. Το «Φανί και Αλέξανδρος», ένα πολύωρο οικογενειακό έπος με κεντρικούς ήρωες τα δύο παιδιά που δηλώνει ο τίτλος και θέμα την ανατροφή τους σε κάποια επαρχία της Σουηδίας στην αλλαγή του αιώνα, είναι η πιο ζεστή, πιο αναζωογονητική ταινία του. Και εδώ θα βρούμε αλαζόνες, όπως και ψυχωτικούς. Μόνο που εδώ αυτοί είναι απλές παρενθέσεις, μπροστά στο περιεχόμενο της ταινίας, που είναι βέβαια η ίδια η ζωή. Στο «Φανί και Αλέξανδρος» άλλωστε ο Μπέργκμαν αναμειγνύει όλα τα χαρακτηριστικά που βρίσκουμε στις μέχρι τότε ταινίες του. Η μελέτη σκοτεινών χαρακτήρων, οι θρησκευτικοί συμβολισμοί, οι αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας, δεν λείπουν από αυτό το καθόλου καταθλιπτικό και με αρκετές σταγόνες χιούμορ κινηματογραφικό μεγαλούργημα. Οσο για το θριαμβευτικό και πολύ αυτοβιογραφικό φινάλε, μας κάνει για πρώτη φορά να κοιτάξουμε με άλλο μάτι αυτόν τον ανόθευτο δημιουργό, που απ’ ό,τι φάνηκε δεν ήταν το «κοράκι» που πολλοί φοβούνταν. Η ταινία κέρδισε τα βραβεία Οσκαρ στις κατηγορίες καλύτερης ξενόγλωσσης, φωτογραφίας, σκηνικών και κοστουμιών. Παίζουν: Μπέρτιλ Γκούβε, Περνίλα Αλγουιν, Κριστίνα Αντολφσον, Ερλαντ Γιόζεφσον κ.ά.

Βαθμολογία: 10