Η Σκομπία και το πρόσωπο της βίας

Το Κολωνάκι για την Αριστερά είναι «η επικράτεια του Σκόμπι», του βρετανού στρατηγού που διατέλεσε αρχιστράτηγος των αγγλικών και ελληνικών ενόπλων δυνάμεων στην Ελλάδα, μετά την Κατοχή. Η Αριστερά του φορτώνει την αποφασιστική στάση που επέδειξε στα Δεκεμβριανά του 1944 και τη συμβολή του στη συμφωνία της Βάρκιζας. Οπως είναι εύλογο, στο πρόσωπό του εκλογίκευσε την πίκρα για την ήττα της στον πρώτο γύρο του Εμφυλίου, με χλευαστικά τραγουδάκια τύπου «το πουλί του Σκόμπι, είναι κόμποι κόμποι» (που ακούγεται και στον «Θίασο» του Θόδωρου Αγγελόπουλου) και με συκοφαντική αναφορά στο Κολωνάκι – που μαζί με το υπόλοιπο ιστορικό κέντρο, συμπεριλαμβανομένων της Ομόνοιας και του Συντάγματος, το αποκαλούσαν Σκομπία.

Η Σκομπία και η περιφρόνηση γι’ αυτή, τα τελευταία χρόνια, ανασταίνεται κάθε φορά που γίνεται δυνατή η εξαγωγή της αριστερής πολιτικής βίας από τα Εξάρχεια. Τον περίφημο Δεκέμβριο του 2008, ήταν υψίστου συμβολισμού η καταστροφή από τους ταραξίες και της οδού Σκουφά, που θεωρείται το ουσιαστικό και το συμβολικό σύνορο των δυο γειτονιών. Οταν μάλιστα καταλάγιασε το βίαιο κύμα, στις αρχές της επόμενης χρονιάς, οι ταραξίες έκαναν ορισμένες ξαφνικές καταδρομικού τύπου εφόδους σε εμπορικά καταστήματα του Κολωνακίου, κατεβάζοντας κυρίως τις τζαμαρίες τους, για να δείξουν ότι είναι συνεχώς εκεί, ότι μαζί με την εξτρεμιστική βία που κατευθυνόταν κατά του καταναλωτισμού και του «συστήματος», έπαιζε ρόλο και η ανάμνηση του εμφυλίου.

Τα επόμενα χρόνια, η βία αυτή διαχύθηκε σε διάφορα σημεία της Αθήνας. Στη συνήθη εκδοχή της, κατευθυνόταν κυρίως προς τις τράπεζες, τις τζαμαρίες και τα ΑΤΜ. Στην εκδοχή που ξέφυγε, κατευθύνθηκε κατά της Μαρφίν. Στην κορυφαία εκδοχή της, διεκδικώντας ευρύτερο συμβολισμό στη διάρκεια της κρίσης, στις 12 Φεβρουαρίου 2012, άγνωστοι έκαψαν το κέντρο της Αθήνας – όταν μεταξύ άλλων καταστράφηκαν και οι κινηματογράφοι Αττικόν και Απόλλων. Ακόμα κι όταν ανατάχθηκε κάπως η έκτακτη κατάσταση που έφερε η χρεοκοπία, κάποιες ξαφνικές «καταδρομικές» επιθέσεις κατευθύνθηκαν κατά των ακριβών καταστημάτων της Βουκουρεστίου.

Τη Σκομπία ξαναθυμήθηκαν τις προάλλες οι Ρουβίκωνες, που έριξαν τρικάκια στην πλατεία Κολωνακίου επειδή, γι’ αυτούς, «το Κολωνάκι είναι ένας προφανής πειρασμός». Οι σύντροφοι βρίσκουν και στο Κολωνάκι τοίχους για συνθήματα και τόσα άδεια σπίτια, και σκέπτονται να εξαγάγουν εκεί την επανάσταση, να επεκτείνουν, όπως λένε, και εκεί τα «Εξάρχεια». Γιατί όχι; Αν τους παίρνει, αν το κράτος απουσιάζει, γιατί να μην το κάνουν;

Προχθές τη νύχτα, άγνωστοι πυρπόλησαν επτά αυτοκίνητα στο Κολωνάκι. Στο πλαίσιο του σχεδίου που εξήγγειλε ο Ρουβίκωνας; Στο πλαίσιο παράπλευρου σχεδίου; Ετσι κι αλλιώς, η βία στο όνομα της πολιτικής διαπάλης δεν καταλάγιασε ποτέ. Το ζήτημα είναι ότι η βία απειλεί την όποια κανονικότητα έχει επιστρέψει στο αθηναϊκό κέντρο – κι είναι υπόθεση του κράτους να προστατεύει αυτή την κανονικότητα. Ας δείξει την ισχύ του.

Το μηδενιστικό πρόσωπο της βίας, πάντως, γίνεται προσπάθεια όπως φαίνεται να δείξει την εκφοβιστική και αποσταθεροποιητική δυναμική του και εκτός Σκομπίας. Η βόμβα με καρφιά, που είχε τοποθετηθεί στο αστυνομικό τμήμα Ζωγράφου, πολύ κοντά στο Πανεπιστήμιο, υποχρεώνει το κράτος να βρίσκεται σε εγρήγορση.

Επειδή η εγχώρια αριστερή τρομοκρατία είναι ακόμα εδώ, αναπαράγεται, προκρίνει την ανεξέλεγκτη δράση, διά της καταστροφής και του φόβου. Εντός ή εκτός Σκομπίας, στόχος τους είναι η κανονική ζωή και η δημοκρατία.

Τότε που μαγευόμασταν εύκολα

Ο θάνατος της Aνα Καρίνα, μούσας του Ζαν-Λικ Γκοντάρ και της πιο αβανγκάρντ εκδοχής του κινηματογραφικού Nέου Kύματος στα 1960, χαιρετίστηκε από τους νοσταλγούς εκείνης της εποχής ως η απώλεια της δικής τους μοιραίας γυναίκας. Ενός ερωτικού ειδώλου που δεν ήταν, π.χ., κομμάτι της κοινωνίας του θεάματος όπως θεωρούνταν η Μέριλιν Μονρόε, αλλά επαναστατικά διεκδικούσε πολύ πιο άμεσα τη γυναικεία χειραφέτηση και την αυτοδιάθεση.
Η Καρίνα όντως, η ηθοποιός στα έργα του Γκοντάρ (και σύντροφός του), ήταν η ενσάρκωση της χειραφέτησης. Αλλά η αβανγκάρντ του σύμπαντος που την εμπεριείχε δεν ήταν ακριβώς μια πρόταση διά πάσαν χρήσιν. Το σινεμά που πρότεινε την Ανα Καρίνα, θέλω να πω, ήταν υψιπετές αλλά φλύαρο, επιδειξιομανές. «Ο τρελός Πιερό» π.χ. είναι ακατανόητα πομπώδης – και σιγά την προοδευτικότητα… Αλλά άντε τότε να τα διακρίνεις αυτά.
Προσπαθώ να καταλάβω γιατί οι ταινίες εκείνες μας συνήγειραν. Ηταν ένα σινεμά ουσιαστικά ανορθολογικό που μας φαινόταν έξυπνο. Μας συγκινούσαν προκάτ νοήματα, βεβαιότητες που τις θεωρούσαμε επαναστατικές – ενώ στην ουσία ήταν επινοήσεις πολύ μπερδεμένων ανθρώπων. Κηδεύοντας σήμερα, κλαμένοι, την Καρίνα απλώς κηδεύουμε τις νεανικές αυταπάτες.
Και κάνοντας αυτοκριτική γι’ αυτές, αποκαθιστούμε προσωπικότητες όπως ο Φρανσουά Τριφό, μάγος των κινηματογραφικών συγκινήσεων, τον οποίο ο Γκοντάρ, τότε, επισκίαζε στους πιο πολιτικοποιημένους σινεφίλ. Ευτυχώς, ζήσαμε και προλαβαίνουμε να αναθεωρήσουμε τις προτεραιότητες που βάλαμε στις ζωές μας.