Φαντασία και μυρωδιές

Καπνός και άρωμα από αιθέρια έλαια είναι η πρώτη αίσθηση του θεατή κατεβαίνοντας τα σκαλιά του Rex, στη σκηνή «Κατίνα Παξινού». Ενας χώρος σκοτεινός, με δυο-τρία σκεπασμένα αντικείμενα και θραύσματα από σπασμένο καθρέφτη (ίσως). Το τοπίο δεν έχει ταυτότητα, είναι ακαθόριστο, ούτε προκαλεί συνειρμούς – μοιάζει σαν να μην υπάρχει.

Και πράγματι δεν υπάρχει: Το «Νερό της Κολωνίας» του Ευθύμη Φιλίππου διαδραματίζεται σε αυτό το «παντού και πουθενά», κάπου ανάμεσα στο πριν και το μετά. Ωστόσο, με την έναρξη της παράστασης και την έλευση των έξι γυναικών στη σκηνή (ντυμένες με ρούχα απλά, καθημερινά) επιχειρείται ίσως να δοθεί ένα στίγμα σε αυτόν τον υπερβατικό χώρο. Για να αρχίσει η ιστορία και να ξετυλιχθεί το νήμα.

Η Αργυρώ Χιώτη (1978) είναι ιδρυτικό μέλος της θεατρικής ομάδας Vasistas (2005), σκηνοθέτρια και ηθοποιός, με σπουδές θεατρολογίας και δραματικής τέχνης, ενώ παράλληλα είναι και εκπαιδεύτρια θεάτρου σε ανθρώπους με νοητική στέρηση. Με τον Ευθύμη Φιλίππου, γνωστό και από τις ταινίες του Γιώργου Λάνθιμου, σεναριογράφο και συγγραφέα, δεν συνεργάζεται για πρώτη φορά. Ξεκίνησαν το 2014 και με το «Νερό της Κολωνίας» συνυπογράφουν την τέταρτη κοινή τους δουλειά.

Μήπως τελικά αυτός ο χώρος φιλοξενεί την «επικοινωνία» και «συνάντηση» ζωντανών και νεκρών; Οι έξι γυναίκες, ένας σύγχρονος Χορός αρχαίας τραγωδίας, θα μυήσουν τον άντρα που επιθυμεί να στείλει ένα γράμμα στη νεκρή, εδώ και σαράντα χρόνια, μητέρα του, στη διαδικασία αυτής της επικοινωνίας. Διαβάζοντας το γράμμα, οι λέξεις θα γίνουν μυρωδιές, αρώματα, για να καταλήξουν τελικά, μέσα από το επί σκηνής μηχάνημα, σαν άλλο διυλιστήριο, σε Eau de Cologne (Νερό της Κολωνίας ή της κολόνιας). Μόνον που αυτή η διαδικασία δεν είναι εύκολη για τον άντρα-γιο. Αντιθέτως είναι επίπονη, γι’ αυτό και συχνά-πυκνά θέλει να τη διακόψει. Από αυτές τις δύσκολες στιγμές θα τον απαλλάξουν τα κορίτσια – με χορό, τραγούδι, λέξεις, φράσεις. Ωστε να φτάσει στη μάνα του ένα ωραίο άρωμα.

Η Αργυρώ Χιώτη πλάθει με τρόπο μινιμαλιστικό ένα ασαφές σύμπαν, το οποίο ζωντανεύει με τον χορό και τα τραγούδια των γυναικών – εξαιρετικό φωνητικό σύνολο από τις ηθοποιούς. Το πιο σημαντικό όμως επίτευγμα της Χιώτη (που παίζει και η ίδια) είναι η δημιουργία μιας ατμόσφαιρας που μετακινεί τον θεατή από το τώρα και τον μεταφέρει σε αυτόν τον θαμπό και έντονα αρωματικό τόπο. Σχεδόν τον «υπνωτίζει». Χάρη στο έξυπνο κείμενο του Ευθύμη Φιλίππου, που «παίζει» με την εξ ορισμού σοβαρότητα του θέματος, καθώς το μπολιάζει συχνά-πυκνά με χιούμορ και «σαχλές» κουβέντες, απολύτως αναγκαίες.

Δεν είναι μια παράσταση με αναμενόμενους θεατρικούς όρους το «Νερό της Κολωνίας», κι ίσως στην αρχή καθυστερεί λίγο (παρά τη συνολικά σύντομη διάρκειά της) να «επιβληθεί» στο κοινό. Από τη στιγμή όμως που το επιτυγχάνει, καταφέρνει να ξυπνήσει αισθήσεις και αισθήματα, κρυμμένες ευαισθησίες και κρυφές ανάγκες, μυρωδιές και αρώματα. Εχει δημιουργική φαντασία η Αργυρώ Χιώτη, και κυρίως ξέρει τι θέλει να πει και το ολοκληρώνει επί σκηνής.

Ο συγγραφέας που αγαπούσε τον άνθρωπο

Τριάντα χρόνια: Την προσεχή Κυριακή συμπληρώνονται τρεις δεκαετίες από τον θάνατο του Σάμιουελ Μπέκετ, του ιρλανδού νομπελίστα συγγραφέα που έβαλε το θέατρο του 20ού αιώνα σε νέα τροχιά. Ο λογοτέχνης, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας πέθανε στις 22 Δεκεμβρίου του 1989, πέντε μήνες μετά τον θάνατο της Σουζάν, της συντρόφου και γυναίκας του (Ιούλιος 1989) με την οποία είχαν μοιραστεί πενήντα χρόνια κοινής ζωής. Το 2019 συμπληρώθηκαν επίσης και πενήντα χρόνια από το Νομπέλ Λογοτεχνίας (1969).

«Είχα λίγο ταλέντο στην ευτυχία» είχε πει κάποτε μιλώντας για τον εαυτό του, δίνοντας έτσι μια έμμεση εξήγηση για τις συχνές κρίσεις κατάθλιψης της νεότητάς του, ίσως και για τη συνολική πεσιμιστική ματιά που έριχνε πάνω στη ζωή. Μαθητής του Τζέιμς Τζόις, τον οποίο συνάντησε στο Παρίσι, ο Μπέκετ εγκαταστάθηκε στην Πόλη του Φωτός το 1937. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ως πολίτης ουδέτερης χώρας, παρέμεινε στη γαλλική πρωτεύουσα και όταν τέλειωσε ο πόλεμος τιμήθηκε για την αντιστασιακή του στάση.

Αυτή η μεταπολεμική εποχή ταυτίζεται με τα χρόνια της μεγάλης συγγραφικής δημιουργίας του, από τα κορυφαία θεατρικά «Περιμένοντας τον Γκοντό» και «Τέλος του παιχνιδιού» ως την τριλογία» «Μολόι», «Ο Μαλόουν πέθανε», «Ο ακατονόμαστος» και το «Μερσιέ και Καμιέ», για να ακολουθήσουν «Η τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ», οι «Ευτυχισμένες μέρες» και πόσα ακόμη…

Με έναν λόγο κοφτό και βαθιά ανθρώπινο, ο Μπέκετ αποδείχτηκε η μεγάλη μορφή της σύγχρονης θεατρικής δραματουργίας, παραμένοντας διαχρονικός. Με φιλοσοφικές αναζητήσεις, ανανέωσε τη γλώσσα -έγραφε στα γαλλικά και τα αγγλικά, μπήκε κάτω από την ομπρέλα τού Παραλόγου (όρο που απέδωσε στη γενιά του ’50 ο βρετανός συγγραφέας και κριτικός Μάρτιν Εσλιν), εκφράζοντας, μαζί με τον Ιονέσκο και τον Ζενέ, το καινούργιο ευρωπαϊκό θέατρο, κρατώντας το νήμα από τον Καμί, κυρίως, αλλά και τον Σαρτρ.

Τη δεκαετία του ’60 τα έργα του γνώρισαν μεγάλη και διεθνή επιτυχία. Εξαιρετικά διακριτικός και απόλυτα σεβαστός από το σινάφι του, διακρίθηκε για τη σεμνότητά του. «Διαθέτει βαθιά αίσθηση της αληθινής ανθρώπινης αξίας (…). Τρέφει για την ανθρωπότητα μια αγάπη που εξελίσσεται σε κατανόηση» είχε πει, μεταξύ άλλων, ο εκπρόσωπος της Σουηδικής Ακαδημίας στην τελετή βράβευσής του με το Νομπέλ Λογοτεχνίας. Πόσο δίκιο είχε.

Ηταν γεννημένος Μεγάλη Παρασκευή και 13 του Απριλίου του 1906.