Ο Κριστιάν Ζερβός {LF}του ελληνικού μοντερνισμού

Κατάφερε να χωρέσει το έργο του Πάμπλο Πικάσο σε 33 τόμους. Να αποκαλύψει την «κουζίνα» προετοιμασίας της «Γκερνίκα», ζητώντας από τη σύντροφο του Πικάσο, Ντόρα Μάαρ, να καταγράφει με τον φωτογραφικό φακό της κάθε νέα φάση του έργου. Να εκδώσει ένα από τα μακροβιότερα μοντερνιστικά περιοδικά, το «Cahiers d’Αrt» (1926 – 1960), και να συστήσει, μεταξύ άλλων, τα ελληνικά νησιά στην αφρόκρεμα της ευρωπαϊκής διανόησης του Μεσοπολέμου μέσω κρουαζιέρας που διοργάνωσε στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής το 1933.

Είναι ο Χρίστος Ζερβός ή Κριστιάν όπως έμεινε στην Ιστορία ο γεννημένος το 1889 στο Αργοστόλι άνδρας που κατάφερε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του πολιτιστικού κλίματος στο Παρίσι του Μεσοπολέμου μέσω της εκδοτικής του δραστηριότητας, να διαδώσει την αρχαιοελληνική τέχνη – ειδικότερα την προϊστορική – και να συμβάλει στον επαναπροσδιορισμό της μέσα στο πλαίσιο του μοντερνισμού. Στην προσωπικότητα και το έργο του είναι αφιερωμένη η έκθεση «Christian Zervos & Cahiers d’Art. H Αρχαϊκή Στροφή» που διοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη, τη Γαλλική Σχολή Αθηνών και το Μουσείο Ζερβός στο Βεζλέ της Γαλλίας με τη συνεργασία των εκδόσεων Cahiers d’Art και τελεί υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Γαλλίας στην Ελλάδα.

«Το σημείο εκκίνησης αυτής της έκθεσης είναι η διαπίστωση ότι ο Κριστιάν Ζερβός αποτελεί έναν από τους μεγάλους “αγνοημένους” της Iστορίας της Tέχνης. Φιλοδοξεί, λοιπόν, να καλύψει αυτό το κενό εισάγοντας παράλληλα το ευρύ κοινό στο πολύπλευρο και βαρυσήμαντο έργο του κριτικού» σημειώνουν οι επιμελητές της έκθεσης Κριστιάν Ντερουέ, ιδρυτικός επιμελητής του Μουσείου Ζερβός, Αλεξάντρ Φαρνού, καθηγητής Αρχαιολογίας και Ελληνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, και Πολύνα Κοσμαδάκη, επιμελήτρια Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης και υπεύθυνη Συλλογής Ζωγραφικής, Χαρακτικών και Σχεδίων του Μουσείου Μπενάκη.

«Τα τεκμήρια από το ανεξάντλητο υλικό του περιοδικού και η καταγραφή των διαδοχικών φάσεων και εκφάνσεων της εκδοτικής δραστηριότητας του Ζερβού επιχειρούν να καλύψουν την έλλειψη γνώσεων για το έργο του και να δώσουν έμφαση σε όσα τον συνέδεαν με τον ελληνικό πολιτισμό. Η δραστηριότητά του, άλλωστε, συμπεριλαμβάνεται στη νεότερη ελληνική πνευματική ζωή, ορίζοντας τα θεμέλια της μεθοδολογίας του σε σχέση με την ελληνική του καταγωγή και αναδεικνύοντας τον ρόλο του για την πρόσληψη του μοντερνισμού στην Ελλάδα» σημειώνεται σχετικά με την έκθεση, η οποία βασίζεται στα αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος της Γαλλικής Σχολής Αθηνών με τίτλο «Ο Κριστιάν Ζερβός στον καθρέφτη της Ελλάδας», το οποίο διεξάγεται από το 2017 με τη συνεργασία ομάδας ερευνητών που δραστηριοποιούνται στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Συνοδεύεται δε από κατάλογο 325 σελίδων.

ΔΥΟ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ. Δύο παράλληλες διαδρομές θα κληθούν να ακολουθήσουν οι επισκέπτες της πρώτης μεγάλης παρουσίασης που έχει γίνει ως τώρα στην Ελλάδα για τη ζωή και το έργο του Κριστιάν Ζερβός. Η πρώτη αφορά την πορεία του και τη σημασία των εκδόσεων και των εκθέσεών του στον χώρο της τέχνης, της κριτικής αλλά και της αρχαιολογίας στο Παρίσι και την Αθήνα από το 1926 έως το 1970. Η δεύτερη επικεντρώνεται σε 60 εμβληματικά έργα από την προσωπική του συλλογή, τα οποία αντιπροσωπεύουν τις καλλιτεχνικές κατευθύνσεις του, τις προτεραιότητες και τις προτιμήσεις του σε επίπεδο καλλιτεχνών και κινημάτων. Πρόκειται για έργα που φυλάσσονται στο μουσείο του στο Βεζλέ και ταξιδεύουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα με υπογραφές μεταξύ άλλων των Ματίς, Μιρό, Πικάσο, Καλντέρ, Καντίνσκι, Τζιακομέτι, Μπρανκούζι, Χατζηκυριάκου – Γκίκα, Σκλάβου.

Ο μίτος ξετυλίγεται από τα πρώτα χρόνια της ζωής του: από τα πρώτα εκδοτικά εγχειρήματα και τα σπουδαστικά ενδιαφέροντά του, από την Αλεξάνδρεια στο Παρίσι και την πρώτη δεκαετία του περιοδικού «Cahiers d’Αrt» (1926 – 1937), διάστημα κατά το οποίο η δραστηριότητά του απασχολεί το προσκήνιο του παρισινού καλλιτεχνικού γίγνεσθαι. Είναι η εποχή κατά την οποία ο Ζερβός συνδέθηκε με προσωπικότητες που βρίσκονται στην αιχμή της πνευματικής αβάν γκαρντ της εποχής, όπως ο Λε Κορμπιζιέ, ο Λεζέρ, ο Ελιάρ, ο Κλέε, και εκπροσώπους του κύκλου των σουρεαλιστών όπως ο Μπρετόν, ο Ερνστ, ο Ρέι. Είναι και η εποχή που επιστρέφει στην Ελλάδα και εκδίδει το βιβλίο «L’art en Grèce» (1934), ένα είδος μανιφέστου υπέρ της αρχαϊκής στροφής για τη μοντέρνα τέχνη.

Το έτερο μέρος της έκθεσης, που εκτείνεται από το 1943 μέχρι τον θάνατό του, αφορά την αμφίδρομη όσο και αμφίθυμη σχέση του με το τρίπτυχο Μεσόγειος – Αρχαιολογία – Ελλάδα. Τεκμηριώνονται εδώ άγνωστες μέχρι σήμερα σχέσεις του με προσωπικότητες της ελληνικής διανόησης όπως ο Νίκος Χατζηκυριάκος – Γκίκας, ο Μιχάλης Τόμπρος, ο Γιώργος Σεφέρης, ο Αγγελος Προκοπίου και ο Γεράσιμος Σκλάβος, που αναδεικνύουν τη συμβολή του στη διαμόρφωση του ελληνικού μοντερνισμού.