Οταν το όνειρο έπλασε τη μόδα

Η μόδα δεν ξεπέρασε ποτέ τον σουρεαλισμό. Η ελευθερία των λέξεων και η φαντασία των ονείρων που υποστήριξαν από τη δεκαετία του 1920 οι πρωτοπόροι του καλλιτεχνικού κινήματος τροφοδότησαν τις σελίδες των περιοδικών με εικόνες μόδας. Και μέχρι σήμερα σε αυτό το κεφάλαιο ανατρέχουν οι δημιουργοί για να αναδείξουν στη δουλειά τους στοιχεία που δικαιολογούν την περιττή παρουσία τους πάνω σε ένα ένδυμα που χάνει τη σύνδεσή του με την καθημερινότητα.

Κατά αυτή την έννοια, η μόδα – ακόμη και η σύγχρονη – οφείλει μέρος της γοητείας της στον Εμανιέλ Ρατζίτσκι που γεννήθηκε το 1880 στη Φιλαδέλφεια και εμφανίστηκε το 1921 στο Παρίσι ως Μαν Ρέι. Μάλιστα τις συστάσεις για τον καλλιτέχνη έκανε ο στενός του φίλος Μαρσέλ Ντισάν. Αλλά επειδή το κίνημα του σουρεαλισμού ήταν περιθωριακό, ο Μαν Ρέι κατέφυγε στα περιοδικά μόδας και στις διαφημίσεις τους για να εξασφαλίσει ένα εισόδημα. Η φωτογραφική του έρευνα στους μετασχηματισμούς της πραγματικότητας, τα παιχνίδια του φωτός και των σκιών πάνω στα πρόσωπα και τα σώματα ανέδειξαν τις εντυπωσιακές εικονογραφήσεις του στα γαλλικά τεύχη της «Vogue» και του αμερικανικού «Harper’s Bazaar».

Αυτή η λιγότερο γνωστή πλευρά του Μαν Ρέι, η σχέση του δηλαδή με τη φωτογραφική προβολή της μόδας, αποτελεί το θέμα της έκθεσης με φωτογραφίες και έργα του που παρουσιάζονται στη Μασσαλία σε δύο ενότητες στα μουσεία της πόλης: στο Μουσείο Καντίνι και στο Μουσείο Εφηρμοσμένων Τεχνών – Σατό Μπορελί.

ΑΦΗΓΗΣΗ ΜΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κάτω από το βλέμμα του Μαν Ρέι, η φωτογραφία της μόδας δείχνει επαναστατική: το θέμα της δεν αφορά μόνο την εμφάνιση των τελευταίων δημιουργιών των μετρ της υψηλής ραπτικής. Αλλά την αφήγηση μιας ιστορίας στην οποία πρωταγωνιστεί η γυναίκα που φοράει αυτές τις δημιουργίες, σε ένα οπτικό σύμπαν όπου η πραγματικότητα και η φαντασία μπερδεύονται.

Το ένδυμα δεν είναι πλέον ο πρωταγωνιστής της εικόνας, αλλά ένα εξάρτημα που επιτρέπει στον φωτογράφο να σκηνοθετήσει – και να συλλάβει – αυτή τη στιγμή «παθητικά, ακριβώς εκεί όπου η ισορροπία  σταθεροποιείται, στην έκφραση ενός προσώπου, ανάμεσα στην ονειροπόληση και στη δράση», όπως το συνοψίζει ο Αντρέ Μπρετόν  υπογράφοντας το «Μανιφέστο του Σουρεαλισμού».

Η φημισμένη φωτογραφία του 1932 «Τα δάκρυα» αρχικά προοριζόταν για τη διαφήμιση της μάσκαρα «Cosmecil of Arlette Bernard». Η φράση που συνόδευε τη φωτογραφία του δημιουργικού Μαν Ρέι ήταν: «Κυρία, κλάψτε στον κινηματογράφο, στο θέατρο, γελάστε έως δακρύων, χωρίς φόβο για τα όμορφα μάτια σας…». Στη συνέχεια, ο Μαν Ρέι καδράρισε διαφορετικά τη φωτογραφία αναδεικνύοντας ένα μόνο μάτι σε γκρο πλαν, χωρίς τα δάκρυα και τα μικρά μαργαριτάρια από γλυκερίνη που είχε τοποθετήσει στο πρόσωπο, δίνοντας μια νέα παράξενη εικόνα από εκείνη της διαφήμισης.