«Ο Ντον Κάρλο είναι σαν τα “Ηλιοτρόπια” του Βαν Γκογκ»

Ως παραγωγή ξεκίνησε την πορεία της στο Κόβεντ Γκάρντεν το 2008 για να συνεχίσει στη Νέα Υόρκη και στο Οσλο. Η υποδοχή από τους κριτικούς ήταν ενθουσιώδης, αφού κουβαλάει όλα εκείνα τα συστατικά που μπορούν να κάνουν τη διαφορά στο λυρικό θέατρο. Το ίδιο το έργο είναι η κατά πολλούς σημαντικότερη και πιο μεγαλοπρεπής όπερα του Βέρντι ενώ οι συντελεστές του ανήκουν στην παγκόσμια καλλιτεχνική ελίτ. Με υψηλές λοιπόν προσδοκίες, ο «Ντον Κάρλο» στην ιταλική πεντάπρακτη εκδοχή του (Μόντενα) έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στις 8 Δεκεμβρίου από την Εθνική Λυρική Σκηνή. Και ίσως αποτελεί πλέον μόνιμη επωδό σε παρόμοιες αναγγελίες, αλλά η αλήθεια παραμένει ότι η εντυπωσιακή παραγωγή ανεβαίνει στο πλαίσιο της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, η οποία αφορά την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Λυρικής. Η σκηνοθετική υπογραφή ανήκει στον σερ Νίκολας Χάιτνερ και η μουσική διεύθυνση στον μαέστρο Φιλίπ Ογκέν.

Βασισμένος στο ομότιτλο θεατρικό έργο του Φρίντριχ Σίλερ, ο «Ντον Κάρλο» είναι μια όπερα γεμάτη εντυπωσιακές άριες, ντουέτα και επιβλητικά σύνολα. Ταυτόχρονα όμως είναι και ένα έργο με «ανθρώπινους» χαρακτήρες – αν ο όρος δεν έχει υποστεί κατάχρηση -, οι οποίοι αγωνίζονται να ισορροπήσουν ανάμεσα στα συναισθήματα και στο καθήκον τους. «Για μένα είναι ένα υπέροχο αριστούργημα» αναφέρει στο «ΝΣυν» ο βαθύφωνος Αλεξάντερ Βινογκράντοφ, από τους πλέον αναγνωρισμένους λυρικούς καλλιτέχνες της εποχής μας. «Μοιάζει με έναν τεράστιο πίνακα ζωγραφικής. Υπάρχουν διαφορετικές σκηνές όπου ξεχωρίζει ο κάθε χαρακτήρας. Υπάρχει βέβαια και το προβληματικό σημείο: το έργο γράφτηκε στα γαλλικά και μεταφράστηκε, αλλά η μετάφραση δεν είναι η ιδανική. Δυστυχώς, ο Βέρντι δεν το ξαναδούλεψε όπως έκανε με τον “Σιμόν Μποκανέγρα” (η όπερα έκανε πρεμιέρα το 1857, αλλά αναθεωρήθηκε το 1881). Υπάρχουν κάποιες στιγμές που πρέπει να ψάξουμε τι εννοούσε στη γαλλική εκδοχή. Αλλά είναι τόσο όμορφο από μουσικής πλευράς. Είναι ένα ολοκληρωμένο αριστούργημα».

Ο ίδιος υποδύεται τον ρόλο του Φιλίππου Β’, βασιλιά της Ισπανίας, αλλά σε μια εκδοχή διαφορετική από το ιστορικό πρόσωπο. Εναν χαρακτήρα ιδιαίτερα απαιτητικό στο κομμάτι της ερμηνείας. «Στην αρχή τον έβρισκα πολύ δύσκολο. Ακόμα νομίζω ότι από την πλευρά των ηθοποιών είναι ένας από τους πιο περίπλοκους ήρωες που μπορείς να παίξεις και πρέπει να προσπαθήσεις πολύ σκληρά για να πας μακριά μαζί του στις πρόβες. Για μένα προσωπικά η σκηνή με την Ελιζαμπέτα είναι “επικίνδυνη”. Πρέπει να έχω “φρένο” για να μην το παρακάνω. Γιατί είναι τρομερά δραματική. Εγώ για να ερμηνεύω πρέπει να είμαι όσο το δυνατόν ψύχραιμος αλλά το αίμα μου βράζει, οπότε πρέπει να το ελέγξω. Στις πρόβες μπορείς να αφήσεις τα συναισθήματά σου να σε κατακλύσουν μόνο και μόνο για να δεις πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν. Γιατί αν εμείς κλαίμε πάνω στη σκηνή, δεν είναι απαραίτητο να κλαίει και το κοινό μαζί μας. Η δουλειά μας είναι να κάνουμε το κοινό να νιώσει, και όχι εμείς να νιώθουμε» τονίζει ο Βινογκράντοφ.

ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Ο βαθύφωνος έχει ερμηνεύσει τον ίδιο χαρακτήρα σε παλιότερες παραγωγές στη Βαλένθια, το Μπουένος Αϊρες και το Λος Αντζελες. Παρ’ όλα αυτά νιώθει ακόμα ότι ωριμάζει μέσα του ο Φίλιππος Β’. «Στην πραγματικότητα, δεν μου αρέσει η λέξη “ερμηνεύω”. Αν και οι δυο μας, εσύ κι εγώ διαβάζουμε το ίδιο βιβλίο, βλέπουμε μια διαφορετική εικόνα του. Αυτό είναι όση ερμηνεία μπορούμε να δώσουμε. Δεν χρειάζεται να προσπαθώ να ερμηνεύσω τον χαρακτήρα με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Συμβαίνει από μόνο του μόνο και μόνο επειδή είμαι εγώ που διαβάζω το βιβλίο. Είμαι εγώ που διαβάζω το λιμπρέτο. Προσπαθώ να αφήσω τον χαρακτήρα να εξελιχθεί στη φαντασία μου και να παίξει μέσα από μένα» επισημαίνει και συνεχίζει: «Δεν βασίζουμε ό,τι παίζουμε μόνο στις δικές μας εμπειρίες. Είμαστε άνθρωποι, οπότε χρησιμοποιούμε επίσης τη συνολική πείρα. Δηλαδή τη φαντασία που μπορεί να τροφοδοτηθεί από τις προσωπικές μας εμπειρίες, από βιβλία, από έργα που κάναμε πριν, από τα πάντα. Κοιτάζω τους ανθρώπους σε ένα καφέ και λέω “ουάου, είναι ένας χαρακτήρας που μπορώ να χρησιμοποιήσω αργότερα για κάτι”».

Στην εξέλιξη του «Ντον Κάρλο» φανερώνεται μια πολυεπίπεδη πολιτική διάσταση, με τη σύγκρουση ανάμεσα στην κοσμική εξουσία και την εκκλησία, ανάμεσα στον φιλελευθερισμό και την απολυταρχία. Κι όλα αυτά μέσα από ένα πλήθος σολιστικών ρόλων, εντυπωσιακών χορωδιακών, επιβλητικής ορχηστρικής γραφής και μεγαλειωδών σκηνικών. «Λατρεύω την άρια στον μονόλογο του Φιλίππου. Είμαι ερωτευμένος με αυτό το ντουέτο στο τέλος. Αυτός ο θάνατος του Πόζα. Υπάρχουν τόσα πολλά. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω κάποιο μέρος που να μη μου αρέσει μουσικά, κάτι που είναι σπάνιο, γιατί είναι πολύ επιλεκτικός. Σε αυτή την όπερα αγαπάω τα πάντα. Μου αρέσει κάθε στιγμή της. Είναι σαν τα έργα στο μουσείο του Βαν Γκογκ που κάποια σου αρέσουν περισσότερο άλλα λιγότερο. Ο “Ντον Κάρλο” είναι ένα από τα τελευταία “Ηλιοτρόπια” του Βέρντι» καταλήγει ο ερμηνευτής.