Για τον Κοέν (ξανά)

Συγγραφέας, τραγουδιστής, στιχουργός, ποιητής, μουσικός; Ενδεχομένως τίποτε ακριβώς από όλα αυτά. Ο Λέοναρντ Κοέν χρησιμοποίησε τις παραπάνω πέντε ιδιότητες για να μην αυτοχαρακτηριστεί ή να μην τον χαρακτηρίσουν διανοούμενο. Να κρυφτεί πίσω από αυτή την ταμπέλα. Ο καναδός τραγουδοποιός, μια περισσότερο αριστοκρατική και μποέμικη άποψη του Μπομπ Ντίλαν, από τον πρώτο του κιόλας δίσκο («Songs of Leonard Cohen», 1967) είχε μια τρυφερή κυνικότητα. Σχεδόν ερωτική και ενίοτε απόκοσμη που τον συνοδεύει σε όλη του τη ζωή. Από τις 21 Σεπτεμβρίου 1934 που γεννήθηκε στο Μόντρεαλ του Καναδά ως τις 7 Νοεμβρίου 2016, όταν πέθανε στο Λος Αντζελες των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τρία χρόνια μετά τον θάνατό του, από τις 22 Νοεμβρίου, κυκλοφορεί ο νέος δίσκος «Thanks for the dance», με συνθέσεις του, σε παραγωγή του γιου του Ανταμ Κοέν. Πρόκειται για ένα άλμπουμ με πρωτότυπο υλικό, όπου έχουν συνεργαστεί καλλιτέχνες όπως οι Μπεκ, Ρίτσαρντ Ριντ Πέρι από τους  Arcade Fire, Ντάμιεν Ρίτσι, αλλά και η δική μας η Μαρίζα Ρίζου (φωνητικά στο «Movin on»). Εναν μήνα πριν από τον θάνατό του, ο Λέοναρντ Κοέν είχε εκφράσει την αμφιβολία του, σε συνέντευξή του στο «New Yorker», κατά πόσο θα ολοκληρώσει τους στίχους της νέας του δουλειάς, δηλώνοντας εμμέσως πλην σαφώς ότι ο θάνατός του ήταν πολύ κοντά. «Ισως μου δοθεί μια δεύτερη ευκαιρία. Προς το παρόν δεν μπορώ να επικεντρωθώ σε αυτό. Είμαι έτοιμος να πεθάνω».

Η δεύτερη ευκαιρία δόθηκε στον γιο του, ολοκλήρωσε το άλμπουμ, στο γκαράζ του παλιού του σπιτιού, μια δουλειά που περισσότερο μοιάζει με φόρο τιμής στον δημιουργό πατέρα του, παρά με ένα άλμπουμ που θα πρόσθετε κάτι περισσότερο στη διαδρομή του Λέοναρντ.

Μια διαδρομή που επισήμως άρχισε στην Υδρα, όταν το 1960 αγόρασε το πολυθρύλητο σπίτι του και μένοντας εκεί έγραψε το μυθιστόρημά του «Beautiful losers» (1966), το οποίο δεν πέρασε διόλου απαρατήρητο. Την επόμενη χρονιά επέστρεψε στην Αμερική και αποφάσισε να ασχοληθεί με τη μουσική.
Στην ουσία, δεν σταμάτησε ποτέ να γράφει. Και δεν εννοώ τραγούδια – μουσική. Αυτό ίσως είναι απλό.

Ο Λέοναρντ Κοέν δεν σταμάτησε ποτέ να γράφει διηγήματα. Χρησιμοποιώντας έμμετρο λόγο και ντύνοντας με τους ήχους της ψυχής και των συναισθημάτων του. Η μουσική, απλή. Επιφανειακά. Αν όμως σηκώσουμε το σεντόνι της, θα διαπιστώσουμε ότι η κάντρι που χρησιμοποιεί, οι επιρροές από τη μουσική των ευρωπαϊκών καμπαρέ παράλληλα με τη θεματολογία του έχουν ως αποτέλεσμα ένα συμπαγές και αύταρκες δημιούργημα. Η θρησκεία, ο έρωτας, η μοναξιά, ο πόλεμος, κοινωνικά θέματα όπως οι εκτρώσεις, ο βουδισμός – για κάποιο διάστημα ήταν μοναχός – και ο θάνατος είναι ο θεματολογικός καμβάς του καναδού διανοουμένου.

Κυρίαρχο στοιχείο της δραματουργίας του (πολλές φορές τα τραγούδια του είναι μονόπρακτα) είναι η κατάθλιψη. Οπως έχει σημειώσει ο ίδιος, το 2008, «σε όλη μου τη ζωή με δυνάστευε μια αδυσώπητη κατάθλιψη. Ποτέ δεν κατάφερα να καταλάβω από πού προερχόταν, ποτέ δεν κατάφερα να την αποτινάξω. Δοκίμασα να απαλλαγώ από αυτήν μ’ ένα καλό κρασί, μια γυναίκα, ένα τραγούδι, μια θρησκεία, ένα φάρμακο, αλλά δεν τα κατάφερα. Οταν άρχισα ν’ ασχολούμαι σοβαρά με διάφορες θρησκείες, στόχος μου δεν ήταν να βρω “φώτιση” ή “γαλήνη της ψυχής”. Στόχος μου ήταν να διαλύσω το σύννεφο που με σκέπαζε. (…) Οπως και να ‘χει, με τα χρόνια το σύννεφο άρχισε να διαλύεται. Μέχρι που χάθηκε».

Χάθηκε από τον ίδιο. Εμεινε όμως στο έργο του. Το βιβλίο του «Θαυμάσια αποτυχημένοι» («Beautiful losers») αποτέλεσε το μονοπάτι που ακολούθησε για έξι δεκαετίες. Αυτοαναιρούμενος, ποιητικός, δραματουργικός. Ενδεχομένως τα επόμενα χρόνια να βρεθεί κάποιος να συνθέσει τους στίχους του και να γράψει ένα θεατρικό με τίτλο «Our man» στον βαθμό που είναι ο «I’m your man».

Πέντε, τραγούδια ατάκτως ερριμμένα

Suzanne
Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά ως ποίημα το 1966, αλλά η ηχογραφημένη έκδοσή του με τη μαλακή ακουστική κιθάρα που μετριάζει τη γραφή του είναι πολύ πιο ξεχωριστή. Είναι ένα τραγούδι αγάπης, αλλά η αγάπη με τα όρια. «Αγγιξε το τέλειο σώμα της με το μυαλό σου» αναστενάζει ο Λέοναρντ και, παρόλο που υπάρχει λαχτάρα στη φωνή του, υπάρχει και ευχαρίστηση – γιατί ξέρει ότι η ολοκλήρωση της σχέσης θα λεκιάσει την καθαρότητά της.

Dance me to the end of love
Eνα από τα πιο συγκινησιακά του έργα. Ενα θαρραλέο βαλς θανάτου που συνέθεσε με ένα φτηνό synth Casio και εμπνεύστηκε από μια ιστορία που είχε ακούσει για κρατουμένους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Είχαν αναγκαστεί να παίξουν μουσική για να συνοδεύσουν τους συγκρατουμένους τους που οδηγούνταν στο κρεματόριο. Ενας διαλογισμός για τον θάνατο και τη ζωή.

Hallelujah
Δεν είναι το πιο δημοφιλές ή «γυαλισμένο» κομμάτι του, αλλά είναι αναμφισβήτητα το πιο συγκινητικό. Βιβλικές αναφορές για χαμένη πίστη και φευγαλέα λύτρωση, αναμειγνύονται θρησκευτική ζωή με σεξουαλικές θεραπευτικές οδηγίες και ουλές που προκαλούν οι σχέσεις.

I’m your man
Εκεί κάπου στα 50 plus υπόσχεται να κάνει ό,τι θα έκανε κάθε άλλος άντρας γνωρίζοντας μια νέα γυναίκα. Ορκίζεται να υποβιβαστεί μόνο για τη μυρωδιά της φρέσκιας σάρκας. Από τη μια πλευρά ορκίζεται να σταθεί δίπλα στην αγαπημένη του και από την άλλη είναι απλώς απελπισμένος να τρέφεται με το σώμα της. «Αν θέλετε έναν εραστή / θα κάνω οτιδήποτε μου ζητάτε». «Και αν θέλετε άλλο είδος αγάπης / θα φορέσω μια μάσκα για σας». Δεν σταματά εκεί, ούτε. «Αν θέλετε έναν γιατρό / θα εξετάσω κάθε ίντσα σας». Συνεχίζει: «Θα συρθώ σε σένα, μωρό μου / και θα ουρλιάζω όπως ένας σκύλος όταν έχει έξαψη».

Tower of song
Ενδεχομένως αφιερωμένο στον εαυτό του. «Οι φίλοι μου έχουν φύγει και τα μαλλιά μου είναι γκρίζα» γκρινιάζει. «Πονάω στους τόπους όπου παίζαμε». «Γεννήθηκα με το δώρο μιας χρυσής φωνής». «Πληρώνω καθημερινά το ενοίκιό μου στον Πύργο του Τραγουδιού». Σαν να έχει παγιδευτεί σε μια φυλακή (μουσική – ποίηση) και θέλει να δραπετεύσει.