«Στήνω εκθέσεις στο μυαλό των θεατών»

Αντί να στήνει εκθέσεις σε μουσεία και αίθουσες τέχνης, τις δημιουργεί μέσα στο μυαλό των θεατών του αφού τους υπνωτίσει. Αντί να φοιτήσει σε σχολή καλών τεχνών, επέλεξε να σπουδάσει Κοινωνικές Επιστήμες, Πολιτική και Οικονομική Ιστορία, αν και είχε εξαρχής αποφασίσει ότι θα γίνει καλλιτέχνης. Συμμαθητής του βρετανού πρωθυπουργού Μπόρις Τζόνσον στο Λύκειο, απορεί με το πώς ο συνομήλικός του που απήγγελλε στα νιάτα του ολόκληρες τραγωδίες στα αρχαία ελληνικά ισοπεδώθηκε για τις ανάγκες της πολιτικής καριέρας. Θεωρεί ανοησία το Brexit και ντρέπεται ως κατά το ήμισυ Βρετανός που είδε ένα μεγάλο ποσοστό των Γλυπτών του Παρθενώνα να απουσιάζει από το Μουσείο Ακρόπολης. Και επί τη ευκαιρία της πρώτης παρουσίασης των έργων του επί ελληνικού εδάφους ο Μάρκος Λάτσιενς εξηγεί πώς ύπνωσε 20 έλληνες εθελοντές και τους καθοδήγησε να δουν με άλλα μάτια – εκείνα του υποσυνειδήτου – το κτίριο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Εκεί όπου παρουσιάζεται το έργο του «Sentimeter: The Dwelling of Emotion States» στο πλαίσιο της έκθεσης «Gone today, here tomorrow» που επιμελείται η Εύα Βασλαματζή και εντάσσεται στις δράσεις του Κέντρου για τις Εικαστικές Τέχνες AnnexM που διευθύνει η Αννα Καφέτση.

Ολα ξεκίνησαν από ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που ζητούσε από εθελοντές να συμμετάσχουν στην περφόρμανς του αφού συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο που είχε συνταχθεί από νευρολόγο και αφορούσε τη σχέση των συναισθημάτων με τα χρώματα. Οι 20 θέσεις καλύφθηκαν σε ελάχιστο χρόνο και οι υποψήφιοι – δύο ομάδες των δέκα ατόμων – βρέθηκαν στο Μέγαρο Μουσικής, όπου διάβασαν όλοι μαζί ένα κείμενο για το πώς οι αρχιτέκτονες σχεδιάζουν κτίρια χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους αυτούς που τα ζούνε καθημερινά. Στη συνέχεια περιδιάβασαν σε χώρους του Μεγάρου και κατέληξαν σε μια αίθουσα όπου μέσω της ύπνωσης άφησαν να αναδυθεί η αίσθηση από όσα είχαν προηγηθεί κατά τη διάρκεια του περιπάτου στο κτίριο.

Το πρώτο ερώτημα που γεννάται είναι τι απομένει μετά τη μία ώρα που διήρκεσε αυτό το εγχείρημα ως έργο τέχνης. Μαζί με την ύπνωση «κοιμάται» και η όποια ματαιοδοξία του καλλιτέχνη να αντέξει η δημιουργία του στον χρόνο; «Ζούμε σε μια εποχή στην οποία συμβαίνουν πολλές αλλαγές σε κοινωνικό, περιβαλλοντικό, τεχνολογικό επίπεδο, οι οποίες μας αποδιοργανώνουν και μας οδηγούν στην απoϋλοποίηση, οπότε ο κύριος τόπος δράσης είναι το μυαλό των ανθρώπων. Με ενδιαφέρει να αλλάξω δημιουργικά τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων» απαντά ο 55χρονος βρετανός καλλιτέχνης που ζει και εργάζεται στο Λος Αντζελες. «Κυριαρχεί μια αβεβαιότητα. Δεν ξέρουμε τι μπορεί να συμβεί αύριο, οπότε για ποιο λόγο να με ενδιαφέρει αν θα διατηρηθεί το έργο μου. Ξέρω ότι μπορεί να ακούγεται κάπως πεσιμιστικό όλο αυτό, αλλά αυτή είναι η άποψή μου. Οταν για παράδειγμα κάνω ένα πρότζεκτ για μια περιοχή που μπορεί να βυθιστεί κάτω από τη στάθμη της θάλασσας σε είκοσι χρόνια, νομίζω ότι είναι πιο σημαντικό και πιο επείγον από το να δημιουργήσω ένα ωραίο από αισθητικής άποψης αντικείμενο που μπορεί να αγοράσει κάποιος».

Ηταν μόλις 25 ετών και εξαιτίας τής εν μέρει ισπανικής του καταγωγής επισκέφθηκε το Μεξικό, όπου και ανακάλυψε τον σαμανισμό. «Μέσω των σαμανιστικών τελετουργιών συνειδητοποίησα ότι υπήρχαν περισσότερες διαστάσεις της πραγματικότητας που δεν μπορούμε να τις αναγνωρίσουμε ως μέλη μιας καταναλωτικής κοινωνίας. Εκρινα ότι ήταν μεγίστης σημασίας να μεταφέρουμε κάποιες από τις διαστάσεις της πραγματικότητας στη δυτική κοινωνία και θεώρησα την ύπνωση ως τον καλύτερο τρόπο» εξηγεί την εμπλοκή του με την ύπνωση μέσω σεμιναρίων, φιλοσοφίας αλλά και προσωπικών πειραματισμών. Μοναδικός του φόβος σε αυτό το ιδιαίτερο ταξίδι στο υποσυνείδητο; «Μήπως δεν άλλαζα» παραδέχεται.

ΣΤΗΝ DOCUMENTA. To έργο του για την Αθήνα είναι καινούργιο, αλλά όχι και το πιο απαιτητικό. Δεν συγκρίνεται με εκείνο της Documenta 2012, όπου έκανε 340 συνεδρίες μέσα σε 100 ημέρες, από τις οποίες πέρασαν περί τα 7.000 άτομα. «Ηταν πολύ έντονη η διαδικασία. Χρειαζόταν να έχεις πολλή ενέργεια. Ολόκληρη η γκάμα των συναισθημάτων ήταν στο παιχνίδι ανάλογα με τη διανοητική κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο καθένας. Aλλά γενικά η διαδικασία ήταν καθαρτική» θυμάται ο καλλιτέχνης που έχει παρουσιάσει επίσης έργα του στις Μπιενάλε της Βενετίας και της Κωνσταντινούπολης, στη Μανιφέστα και σε μουσεία όπως το Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης και το Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι.

Ποιο είναι το όριο μεταξύ ύπνωσης και τέχνης; «Στόχος μου είναι να στήσω εκθέσεις στο μυαλό των ανθρώπων διότι έχει πλεονεκτήματα. Πρώτον, μπορείς να δημιουργήσεις έναν χώρο χωρίς περιορισμούς στις διαστάσεις του, δεν έχεις να νοιαστείς για τον χρόνο, για τη μεταφορά των έργων, για την ασφάλεια. Δεν έχεις καμία πρακτική ανησυχία. Δεύτερον, μπορείς να προσφέρεις στους θεατές την πιο απίθανη καλλιτεχνική εμπειρία που θα μπορούσαν να έχουν. Κι όσο ζουν θα είναι κάτοχοι αυτής της έκθεσης. Δεν με ενδιαφέρει μέσω της ύπνωσης να τους συνταγογραφήσω τι πρέπει να δουν, αλλά να τους προκαλέσω να αισθανθούν. Υπάρχει ένα γλυπτό μέσα στο δωμάτιο. Δείτε το για να το περιγράψετε όταν ξυπνήσετε. Δεν είναι το γλυπτό που έχει φτιάξει ο καλλιτέχνης, το έχει τοποθετήσει σε μια γκαλερί και λέει “αυτή είναι η σωστή οπτική για να το δείτε”. Ο θεατής γίνεται δημιουργός του έργου και ο καλλιτέχνης γίνεται ο επισκέπτης» λέει ο Μάρκος Λάτσιενς, ο οποίος μεταξύ άλλων στο ένα βίντεο που παρουσιάζει στην Αθήνα θα επιχειρήσει να δώσει στους θεατές μια γεύση της συναισθηματικής εμπειρίας που βίωσαν όσοι συμμετείχαν στην περφόρμανς.

Αυτή την εποχή συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο του Γκέτιγκεν στη Γερμανία για ανθρώπους που έχουν υποστεί εγκεφαλικό. «Τίποτα δεν πρόκειται να προχωρήσει αν συνεχίσουμε να συμπεριφερόμαστε κατά τον ίδιο τρόπο. Πρέπει να αφήσουμε πίσω την εξειδίκευσή μας, να δούμε τι κάνει ο διπλανός και να τον υποστηρίξουμε. Αν ένας καλλιτέχνης μπορεί να συμπράξει με έναν επιστήμονα, μόνο θετικό μπορεί να είναι» σχολιάζει.

Θα πρότεινε σε πολιτικούς να συμμετάσχουν σε μια περφόρμανς με ύπνωση; «Θα ήταν υπέροχο, αλλά εκτιμώ ότι θα υπήρχε ισχυρή αντίσταση διότι προτεραιότητά τους είναι ο έλεγχος και διακρίνονται επίσης από έλλειψη εμπιστοσύνης. Ο Μπόρις Τζόνσον ήταν πιο ανοιχτός και πιο γενναιόδωρος εκείνη την εποχή. Μετά, νομίζω, παρασύρθηκε από την πολιτική».

INFO

Η έκθεση «Gone today, here tomorrow» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη 1) έως τις 26 Ιανουαρίου 2020