«Θέλω να “ανοίξω” τις ταινίες για να μπω μέσα τους»

Συναντηθήκαμε στην Αποθήκη Γ του λιμανιού της Θεσσαλονίκης, μία ημέρα μετά την τελετή έναρξης του πρόσφατου 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Με τον τρόπο της η Δάφνη Πατακιά επιβεβαίωνε το διαρκές άνοιγμα του θεσμού σε πρόσωπα με ανοιχτούς ορίζοντες, που μπορούν να κινούνται ανάμεσα σε διαφορετικά είδη, ταυτότητες και σκηνοθέτες. Και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Με προσδοκίες και για τη διεθνή τους πορεία και για τις ελληνικές «στιγμές». Η ίδια άλλωστε νιώθει ότι ανήκει στη γενιά των νέων καλλιτεχνών που αντιμετωπίζει την έβδομη τέχνη χωρίς στεγανά ή ταμπέλες. Η αφορμή για τη συνέντευξη ήταν η διπλή συμμετοχή της στο πρόγραμμα προβολών, καθώς εμφανίζεται στη «Winona» του Αλέξανδρου Βούλγαρη («Τhe Boy»), μαζί με τις Ηρώ Μπέζου, Ανθή Ευστρατιάδου, Σοφία Κόκκαλη, Κλειώ Κτενά, αλλά και στο «Μελτέμι» του Βασίλη Δογάνη. Εμφανίζεται, εξάλλου, με τον Ματ Ντίλον στο «Nimic», την ταινία μικρού μήκους του Γιώργου Λάνθιμου (σε σενάριο του ίδιου και του Ευθύμη Φιλίππου), που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ του Λοκάρνο, ενώ ένα από τα επόμενα φιλμ στα οποία θα τη δούμε είναι το «Benedetta» του διάσημου ολλανδού σκηνοθέτη Πολ Βερχόφεν.

Πώς φαντάζεσαι να κινούνται μέσα σε μια άδεια αίθουσα οι σκηνοθέτες με τους οποίους έχεις συνεργαστεί; Ας ξεκινήσουμε με τον Γιώργο Λάνθιμο…

Είναι τόσο φανταστικός! Εχει κάνει μεγάλα πράγματα και ο ίδιος είναι τόσο ήρεμος. Εχει τεράστια γενναιοδωρία και στον τρόπο που δουλεύει και ως άνθρωπος. Ακόμη και στις ταινίες του βγαίνει, επειδή μπαίνεις αμέσως στην ατμόσφαιρα. Σ’ το δίνει όλο από την αρχή. Θα καθόταν, λοιπόν, ήσυχος σε μια γωνιά, αλλά θα επηρέαζε την ενέργεια όλων.

Πώς συνεργάστηκε μαζί σου για το «Nimic»;

Δεν λέγαμε πολλά μεταξύ μας και καλύτερα ως ένα σημείο, επειδή έτσι νομίζω ότι λειτουργείς πιο εύκολα στα χέρια ενός σκηνοθέτη. Μπορεί να μην καταλάβαινα πού πηγαίνει η ταινία, αλλά ένιωθα έκπληξη όταν φτάναμε κάπου. Η γενναιοδωρία του Γιώργου είναι ότι σε βάζει μέσα στη δική του ενέργεια.

Ο Τόνι Γκατλίφ (σ.σ.: εμφανίστηκε στην «Μποέμικη ζωή»);

Εχει σαρωτική ενέργεια, είναι σαν σίφουνας. Οπως ο Ταζ των κινουμένων σχεδίων. Εχει μια δική του ενέργεια, την οποία μεταδίδει και στους άλλους. Μερικές φορές δεν καταλαβαίνεις από πού έρχεται και μπορεί να σε ρίξει κάτω.

Ο Πολ Βερχόφεν;

Αυτό που τον χαρακτηρίζει είναι η περιέργεια στο βλέμμα. Και γι’ αυτό μένει νέος, παρόλο που είναι μεγάλος σε ηλικία. Ισως θα χοροπηδούσε από δω κι από κει σαν 13χρονο αγόρι, στην αρχή της εφηβείας, με τεράστια περιέργεια και λίγη πονηριά.

Ποιο είναι το πρώτο όνομα που έρχεται στο μυαλό σου όταν ακούς τη λέξη «ηθοποιός»;

Η Τζίνα Ρόουλαντς. Τολμάει να πάει τα πράγματα στα άκρα χωρίς να χάνει ποτέ την ειλικρίνεια και τη δύναμή της.

Τι θυμάσαι από τα γυρίσματα της «Winona»;

Με συγκινεί πολύ αυτή η ταινία. Με τον Αλέξανδρο Βούλγαρη είχαμε ξαναδουλέψει στο «Νήμα», αλλά εκεί είχα έναν μικρό ρόλο. Τον ήξερα περισσότερο από τις μουσικές και τα τραγούδια του και μάντευα τον τρόπο ζωής του. Οπότε, όταν τον είδα στη δουλειά, εντυπωσιάστηκα με το πώς μπορούσε να αποτυπώσει αυτόν τον τόσο προσωπικό κόσμο στο σενάριο και στο πλατό. Η αίσθηση που είχα στο μυαλό μου για τον Αλέξανδρο έμεινε ακριβώς η ίδια στην πραγματικότητα. Για τη «Winona» μιλήσαμε στο τηλέφωνο και μου περιέγραψε την ιστορία τεσσάρων κοριτσιών στην παραλία. Με ρώτησε αν ήθελα να συμμετάσχω και του είπα κατευθείαν «ναι». Δεν είχα τίποτε άλλο να σκεφτώ. Με εντυπωσιάζει μέχρι τώρα η ειλικρίνειά του. Δεν αυτολογοκρίνεται, ούτε «συμβιβάζεται» σε σχέση με αυτό που θέλει να δείξει. Αυτό που θυμάμαι πολύ έντονα είναι ότι δεν καταλάβαινα πότε η κάμερα τραβάει και πότε είναι off. Πολλές φορές ξεκινούσε να τραβάει και δεν το καταλάβαινα, επειδή ήμασταν τόσο ενταγμένες στο γύρισμα.

Ποιο στιγμιότυπο, σκηνή ή ατάκα συμπυκνώνει τις εννιά ημέρες που ζήσατε μαζί στα γυρίσματα;

Μάλλον κάνω σπόιλερ, αλλά υπάρχει μια σκηνή στην οποία δεν έπαιζα. Την παρακολουθούσα απέξω και παράλληλα τη ζούσα λόγω της σχέσης που είχα αποκτήσει με τα κορίτσια. Είναι εκεί όπου τα άλλα κορίτσια χορεύουν μέσα στη θάλασσα τη «Λίμνη των κύκνων» και ξαφνικά μία από τις φίλες αρχίζει να κλαίει. Σκεφτείτε ότι θυμάμαι την ένταση της σκηνής την ώρα που συνέβαινε. Το φανταστικό με τον Αλέξανδρο είναι ότι σου δείχνει τρομερή εμπιστοσύνη χωρίς να σου λέει τι θα γίνει.

Στο «Μελτέμι» του Βασίλη Δογάνη ποιος είναι ο ρόλος σου;

Μια κοπέλα που έχει μεγαλώσει στη Γαλλία και όταν πεθαίνει η μητέρα της επιστρέφει στην Ελλάδα για να διαχειριστεί όλα τα διαδικαστικά. Καταλήγει μια ταινία για την ταυτότητα, επειδή μαζί της έρχονται και δύο γάλλοι φίλοι της – ο ένας Αραβας, ο άλλος μαύρος. Στην Ελλάδα, εν μέσω Μεταναστευτικού, λοιπόν, έρχονται κι αυτοί αντιμέτωποι με τη διαμάχη της ταυτότητας. Είναι μια ταινία με την οποία μπορούσα να ταυτιστώ, καθώς κι εγώ μεγάλωσα στο Βέλγιο από έλληνες γονείς. Με ελληνικό τρόπο, δηλαδή, αλλά σε βελγικό περιβάλλον. Ωρες ώρες δεν νιώθω Ελληνίδα όταν έρχομαι στην Ελλάδα και καθόλου Βελγίδα όταν βρίσκομαι στις Βρυξέλλες. Μάλλον Ευρωπαία θα έπρεπε να πω.

Από αυτή την ταινία τι µένει ως στιγµιότυπο;

Η σκηνή της κηδείας που ζητήσαμε να αναπαραστήσουν οι μετανάστες με τους οποίους δουλέψαμε στην ταινία. Εκεί μπήκαν πολλά συναισθήματα. Ο σκηνοθέτης έφτασε να κλάψει καθώς ζητούσε αυτό το πράγμα και εγώ κάποια στιγμή δεν ένιωθα ότι μπορούσα να προχωρήσω. Ουσιαστικά ζητούσαμε από αυτούς τους ανθρώπους να ξαναζήσουν το τραύμα τους – αυτό που είχαν ήδη βιώσει στην πραγματική τους ζωή. Οπότε σκεφτόμασταν, πού είναι τα όρια της μυθοπλασίας, της δουλειάς και της ηδονοβλεψίας; Τελικά ο τρόπος με τον οποίο το χειρίστηκε ο Βασίλης έφερε αποτέλεσμα. Εμείς κλαίγαμε και οι μετανάστες χαίρονταν και γελούσαν. Κι εκεί σκέφτηκα το καθαρτήριο κομμάτι της τέχνης και της αναπαράστασης.

Νιώθεις ότι συμμετέχεις σε μια νέα γενιά καλλιτεχνών που τους συνδέουν οι σκηνοθέτες, αλλά και ο κοινός τρόπος έκφρασης, η κοινή γλώσσα;

Ο καθένας έχει την προσωπικότητά του, αλλά, ναι, ειδικά στην Ελλάδα νιώθω έντονα ότι τα πράγματα επικοινωνούν μεταξύ τους και ότι ο ένας επηρεάζεται ή εμπνέεται από τον άλλο. Οτι υπάρχει αυτό που λέμε υγιής ανταγωνισμός. Μοιάζει με οικογενειακή υπόθεση ως ένα σημείο.

Ποιο είναι το είδος κινηματογράφου του δημιουργού που σε συγκινεί;

Δεν είναι καν το είδος, αλλά οι σκηνοθέτες που έχουν μια ειλικρίνεια να δείξουν τον προσωπικό τους κόσμο χωρίς φόβο. Η Κωνσταντίνα Γκοτζαμάνη, που έχει κάνει μικρού και μεσαίου μήκους ταινίες, είναι μια θαρραλέα και τολμηρή δημιουργός. Ο Μπρούνο Ντιμόν για τον τρόπο που συνδυάζει τη μυθοπλασία με το ντοκιμαντέρ, ειδικά στις πρώτες του ταινίες, όπως το «La vie de Jesus». Αφήνει μέσα στις δημιουργίες του ακόμη και την αμηχανία του ερασιτέχνη ηθοποιού, ο οποίος δεν ξέρει πώς να φερθεί. Οι αδερφοί Νταρντέν, προφανώς, επειδή μεγάλωσα στο Βέλγιο και όλος αυτός ο κόσμος περνούσε στη ζωή μου. Είδα, για παράδειγμα, πολύ νωρίς τη «Ροζέτα», όταν ήμουν περίπου 7. Θυμάμαι ακόμη το σοκ και την αίσθηση της διαδρομής που μας ακολουθεί μονίμως, επειδή βλέπουμε την ηρωίδα και το κόκκινο μπουφάν που φοράει. Σαν να μπαίνεις σ’ ένα τρενάκι και να φτάνεις στην κορυφή χωρίς να το περιμένεις. Με ορισμένες ταινίες, όπως αυτές, έχω την ίδια λαχτάρα όπως με τα βιβλία: θέλω να τις «ανοίξω» και να μπω στον κόσμο τους.

Θεωρείς ότι είναι σημαντικό για τον ηθοποιό να γνωρίζει και αυτό το κομμάτι, της ιστορίας του κινηματογράφου;

Οχι. Η δική του συμμετοχή αφορά περισσότερο το ένστικτο και τη διαχείριση των συναισθημάτων. Κατά πόσο οι κεραίες σου είναι ανοιχτές για να συμβάλεις στη δημιουργία και κατά πόσο μπορείς να εμπιστευτείς τον εαυτό σου στα χέρια του σκηνοθέτη. Γενικά πιστεύω ότι η υπερβολική σκέψη μπορεί και να μπλοκάρει τον ηθοποιό.

Τι θα συνέβαινε αν είχες διαφορετική άποψη από αυτήν που ακολουθεί ο σκηνοθέτης;

Δεν νομίζω ότι θα αντιδρούσα. Είμαι εκεί για να υπηρετήσω το όραμα που έχει ο σκηνοθέτης για τη δουλειά του. Μπορεί να γίνει συζήτηση πριν από το γύρισμα – για απορίες ή ενστάσεις -, αλλά εκεί τελειώνει η δική μου παρέμβαση.

Ποια ταινία που είδες πρόσφατα κρατάς ακόμη μέσα σου;

Είναι μία που μου πρότεινε ο Λάνθιμος: το «Silent night» του Κάρλος Ρεϊγάδας.