Ο νατιβισμός της Ακροδεξιάς ήρθε για να μείνει στην Ευρώπη

To 2016 το ακροδεξιό κόμμα Vox είχε κερδίσει μόλις 0,2% των ψήφων στις ισπανικές βουλευτικές εκλογές. Την περασμένη Κυριακή το Vox έγινε το τρίτο κόμμα της χώρας με ποσοστό 15,1%, μόλις 5,7% πίσω από το πρώην κυβερνών Λαϊκό Κόμμα. Μέσα σε τρία χρόνια η Ισπανία μεταμορφώθηκε από μια ευρωπαϊκή εξαίρεση στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με όρους ακροδεξιάς εκλογικής επιτυχίας.

Οπως λέω στο νέο μου βιβλίο «Η Ακροδεξιά σήμερα», καμία χώρα δεν έχει ανοσία στην ακροδεξιά πολιτική. Σχεδόν όλες οι χώρες έχουν ένα εύφορο πεδίο για τουλάχιστον λαϊκιστική ακροδεξιά πολιτική, με πολλούς από τους πολίτες (κάποιες φορές την πλειοψηφία) να νομίζουμε ότι υπάρχουν πολλοί μετανάστες (νατιβισμός), ότι υπάρχει επιείκεια στην τιμωρία των εγκλημάτων (αυταρχισμός) και ότι οι πολιτικές ελίτ είναι διεφθαρμένες (λαϊκισμός). Το να μεταφρασθεί αυτό σε εκλογική επιτυχία για τα ακροδεξιά κόμματα είναι απλά θέμα παροχής και ζήτησης.

Οσο κοινωνικο-οικονομικά θέματα όπως οι συντάξεις και η ανεργία κυριαρχούν στην πολιτική συζήτηση, τα ακροδεξιά κόμματα παλεύουν να επιβιώσουν. Γίνονται σημαντικά όταν η «οικονομική ανησυχία» μπορεί να συνδεθεί με κοινωνικο-πολιτισμικά θέματα, όπως η ευρωπαϊκή ενοποίηση ή το Μεταναστευτικό. Και ευδοκιμούν όταν άλλα θέματα που αντανακλούν την ιδεολογία τους μπαίνουν στην πολιτική ατζέντα.

Στην Ισπανία αυτό ήταν το θέμα της καταλανικής ανεξαρτησίας. Ενώ επί χρόνια το Vox κινούνταν στο 1%, άρχισε να ανεβαίνει στις δημοσκοπήσεις τον Οκτώβριο του 2018, όταν επικράτησε ένταση στην πρώτη επέτειο από το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Καταλωνίας. Η δύναμή του ενισχύθηκε κι άλλο μετά τις εκλογές του Απριλίου όταν επί καιρό όλοι παρακολουθούσαν τις αποτυχημένες προσπάθειες των Σοσιαλιστών και του Podemos να συμφωνήσουν για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Οπως και σε άλλες χώρες, η ακροδεξιά εκλογική επιτυχία δεν αποτελεί μόνο θέμα πολιτικών γεγονότων. Το Vox βοηθήθηκε από τη δεξιά στροφή των δύο κύριων δεξιών κομμάτων, του παλιού Λαϊκού κόμματος και του νέου των Ciudadanos, από το γεγονός ότι και τα τρία κόμματα συνεργάστηκαν σε τοπικό επίπεδο στη Μαδρίτη και την Ανδαλουσία και από το τεράστιο ενδιαφέρον των ισπανικών ΜΜΕ για τον ακροδεξιό ηγέτη Σαντιάγο Αμπασκάλ.

Ενώ η όλη διαδικασία έγινε εξαιρετικά γοργά στην Ισπανία, η «ομαλοποίηση» των ακροδεξιών κομμάτων και η ένταξή τους στην πολιτική σκηνή έγινε κοινό φαινόμενο στην Ευρώπη του 21ου αιώνα. Εκεί που τα ακροδεξιά κόμματα αποτελούσαν περιθώριο τις τελευταίες δύο δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα (το λεγόμενο «τρίτο κύμα» της μεταπολεμικής ακροδεξιάς πολιτικής), έχουν γίνει πλέον κομμάτι της βασικής πολιτικής σκηνής στις δύο πρώτες δεκαετίες του νέου αιώνα (το λεγόμενο «τέταρτο κύμα»). Οχι μόνο έχουν φθάσει κατά μέσο όρο στο 15% σε κάποιες χώρες της Ευρώπης, αλλά θεωρούνται αποδεκτοί κυβερνητικοί εταίροι σε πολλά κράτη, τουλάχιστον σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο. Την ίδια ώρα, το πλαίσιο και η πολιτική τους προωθούνται σε όλο και λιγότερο μετριοπαθείς εκδοχές από δεξιά κόμματα από την Αυστρία έως τη Σουηδία.

Aκόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι εκεί που ευημερούν τα δεξιά λαϊκιστικά κόμματα, τα αριστερά λαϊκιστικά κόμματα χάνουν τη δυναμική τους. Αρα πιο σωστό είναι να κάνουμε λόγο για ένα «δεξιό λαϊκιστικό» κύμα στην Ευρώπη, και μάλιστα «ακροδεξιό» καθώς περιλαμβάνει τόσο τα λαϊκιστικά όσο και τα εξτρεμιστικά κόμματα της Δεξιάς. Ο πραγματικός κυρίαρχος είναι ο εθνικισμός. Αρα μπορούμε να πούμε ότι ο νατιβισμός ήρθε για να μείνει.

Ο Κας Μούντε είναι ολλανδός πολιτικός επιστήμονας που εστιάζει στον πολιτικό εξτρεμισμό και στον λαϊκισμό στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ