Το τίμημα {LF}της αλαζονείας

Τελικά ήταν πραξικόπημα αυτό που συνέβη στη Βολιβία και οδήγησε τον Εβο Μοράλες σε εξορία στο Μεξικό; ‘Η η αποπομπή του αποτέλεσε μια νίκη του λαϊκού κινήματος και της δημοκρατίας;

Ως πριν από λίγα χρόνια, το ερώτημα αυτό θα είχε εκρηκτικό χαρακτήρα. Ακόμη και στην Ελλάδα: αν ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση, θα εκδίδονταν τρομερές ανακοινώσεις, θα γίνονταν διαδηλώσεις συμπαράστασης στον βολιβιανό λαό, ακόμη και άσυλο μπορεί να πρότεινε ο Αλέξης Τσίπρας στον ανατραπέντα ηγέτη. Αλλά τώρα οι τόνοι ήταν πολύ χαμηλοί. Ενα τουίτ αλληλεγγύης από τον πρώην πρωθυπουργό και μια καταδίκη της «βίας και της τρομοκρατίας των όπλων» από τον ΣΥΡΙΖΑ. Μα ούτε καν μια συμβολική συγκέντρωση έξω από τη βολιβιανή πρεσβεία;

Απογοήτευση. Αλλά το ερώτημα παραμένει: ήταν πραξικόπημα ή όχι; Επιστρέφει πράγματι η Λατινική Αμερική στην εποχή που οι στρατιωτικοί ανέτρεπαν όποιον ηγέτη δεν υπηρετούσε τα συμφέροντά τους; Με μια πρώτη ματιά, εκπληρώνονται πράγματι οι προϋποθέσεις που ορίζουν ένα πραξικόπημα: ένας ηγέτης αποπέμπεται με αντισυνταγματικό τρόπο και πρωτοβουλία των ενόπλων δυνάμεων. Εστω κι αν αυτή η πρωτοβουλία εκδηλώθηκε με μια «σύσταση», κι όχι με τα τανκς στους δρόμους.

Οπως και σε άλλες περιπτώσεις, όμως, έχει σημασία από πού ξεκινά το αφήγημα. Αν η αφετηρία είναι η περασμένη Κυριακή, τότε οι καταγγελίες του Μοράλες είναι δικαιολογημένες. Η πραγματική αφετηρία της κρίσης όμως είναι το 2016, όταν ο πρώτος ιθαγενής πρόεδρος της Βολιβίας έχασε το δημοψήφισμα για την κατάργηση των ορίων στις προεδρικές θητείες. Καθώς ήλεγχε όλους τους θεσμούς, μεταξύ των οποίων και τη δικαιοσύνη, επέβαλε απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου που του επέτρεπε να διεκδικήσει και τρίτη θητεία. Αλλά τον περασμένο μήνα προκάλεσε εκ νέου: οι εκλογές τις οποίες ισχυρίζεται ότι κέρδισε χαρακτηρίστηκαν από εξόφθαλμη νοθεία.

Οι αυθαιρεσίες αυτές θα μπορούσε να έχουν γίνει αποδεκτές. Οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, τόσο για τον κυβερνητικό αυταρχισμό όσο και για την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης, θα μπορούσε να έχουν πνιγεί στο αίμα. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν ευχαριστημένος: το ίδιο άλλωστε έχει συμβεί στη Βενεζουέλα και στη Νικαράγουα. Στη Βολιβία όμως συνέβη κάτι που ανέτρεψε τις ισορροπίες: η ανταρσία της αστυνομικής δύναμης που ήταν επιφορτισμένη με τη φρούρηση του προεδρικού μεγάρου. Η άρνησή της να τα βάλει με τους διαδηλωτές μπορεί να οφειλόταν σε λόγους συντεχνιακούς ή ουσιαστικούς. Εκρινε όμως την τύχη του Μοράλες.

Ο τελευταίος έκανε πολλά καλά στη χώρα του. Μείωσε δραστικά τη φτώχεια, τον αναλφαβητισμό και τις ανισότητες, έδωσε αξιοπρέπεια στους ιθαγενείς, έκανε τη χώρα του πρότυπο για τη Λατινική Αμερική. Πίστεψε όμως ότι χάρις σε αυτές τις επιδόσεις θα εξασφάλιζε ισόβια θητεία – ακόμη και χωρίς να απολαμβάνει πλέον την υποστήριξη των λαϊκών στρωμάτων. Κακός σύμβουλος η αλαζονεία. Τόσο για τον ίδιο όσο και για τους δυτικούς υποστηρικτές του.