«Μια χώρα δεν φτιάχνεται από αγγέλους»

Στο νέο μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα «Κάτι κρυφό μυστήριο», που αναμένεται τις επόμενες μέρες από το «Μελάνι», όλα είναι γνωστά και όλα παραμένουν άγνωστα. Η μυθοπλασία επιχειρεί να γεμίσει τις σιωπές που αφήνει πίσω της η επίσημη Ιστορία και ταυτόχρονα να «συνομιλήσει» μαζί της. Η συγγραφέας αντλεί υλικό από τη «σύντομη σχισμή μεταξύ της Τουρκοκρατίας και της Βαυαροκρατίας», η οποία δεν κατηγοριοποιήθηκε στη γραμμική αφήγηση του νεοελληνικού κράτους. Πρωταγωνιστής εδώ ο πρώτος έλληνας κυβερνήτης που παρέμεινε «ξένος» μεταξύ των Ελλήνων. Στη νωπογραφία εποχής περνούν μυθοπλαστικοί χαρακτήρες και γνωστοί ήρωες της Επανάστασης, όπως η Μαντώ Μαυρογένους, η επίσκεψη της οποίας στον Ιωάννη Καποδίστρια το φθινόπωρο του 1830 περιγράφεται στο απόσπασμα που ακολουθεί. Δ.Δ.

Κάποια στιγμή, όταν έξω σουρουπώνει, η βιασύνη κοπάζει κάπως. Απ’ τα μισάνοιχτα παράθυρα ακούγονται οι χαμηλωμένοι ήχοι του δρόμου και οι σιγανές κουβέντες των κουρασμένων γραμματέων. Και τότε από τη μισάνοιχτη πόρτα του μου φωνάζει: «Κυρία Μαυρογένους, είστε ακόμα εκεί;»

«Ναι Κυβερνήτη» του απαντάω χωρίς να κουνήσω.

«Θα μου κάνετε την τιμή να πιείτε ένα τσάι μαζί μου;»

«Ναι Κυβερνήτη» λέω και σηκώνομαι και πάω μέσα.

Κάποιος ανάβει μια λάμπα δίπλα του και φέρνει το τσάι μαζί με κανένα παξιμάδι (το στομάχι του δεν αντέχει τίποτ’ άλλο) και καθόμαστε έτσι λίγη ώρα, αυτός μ’ εκείνη την ψωρόγατα που μάζεψε απ’ τον δρόμο στην αγκαλιά του, εγώ με τα μισολιωμένα φουστάνια μου μαζεμένα ολόγυρά μου, να μη βλέπει τα μπαλώματα. Καθόμαστε και μιλάμε, δηλαδή πιο πολύ μιλάω εγώ, ενώ εκείνος πίνει το τσάι του και χαϊδεύει τη γάτα του, το πρόσωπό του διάφανο δίπλα στη φωτισμένη λάμπα αλλά χαλαρωμένο τώρα – και θέλω να πιστεύω (ξιπάζομαι ίσως αλλά θέλω να το πιστεύω) πως έτσι, με τη φλυαρία μου, ξεκουράζεται λίγο. Ακόμα κι αν αυτά που του λέω δεν είναι ό,τι θα περίμενε κανείς από μια κυρία που πίνει το τσάι της: «Είναι όλα για τις μονέδες» του λέω δείχνοντας με το πιγούνι τα στοιβαγμένα χαρτιά που έχει μπροστά του, όλα με κάποια αίτηση. «Τους Υδραίους και τους Σπετσιώτες τους έκανε πλούσιους ο Ναπολέοντας, γιατί έσπαγαν τον αποκλεισμό των Βρετανών κι έκαναν εμπόριο με την Ευρώπη. Κι οι καπεταναίοι ζούσαν απ’ τους λουφέδες¹ και τα διόδια στα δερβένια τους. Τώρα ο Μαυρομιχάλης θέλει να γίνει Πρίγκιπας της Σπάρτης, ο Κουντουριώτης της Ύδρας, ο Μαυροκορδάτος του Μεσολογγίου, ο Κωλέττης της Ηπείρου κι όλοι οι άλλοι να γίνουν κόμητες και δούκες στις επαρχίες τους. Όλα πάντα ήταν για το χρήμα».

Μου χαμογελά. «Δεν είναι μόνον το χρήμα. Είναι και το χρήμα. Και γιατί να είναι κακό το χρήμα; Δεν είναι ντροπή, πρέπει να υπάρχει κι αυτό. Και σε μια ευνομούμενη χώρα πρέπει οι πολίτες να μην αισθάνονται αδικημένοι από ένα κράτος που τους χρωστά, πάντα τους χρωστά».

«Οι πολίτες!» καγχάζω ειρωνικά. «Τι ήταν οι Φιλικοί, παρά αποτυχημένοι έμποροι; Τι είναι οι Μανιάτες, που σας κάνουν πόλεμο, παρά προεστοί και κοτζαμπάσηδες των Τούρκων, που θέλουν να γίνουν προεστοί και κοτζαμπάσηδες των Ελλήνων; Τι είναι οι γραμματιζούμενοι Φαναριώτες παρά ηγεμονίσκοι που έχασαν τις ηγεμονίες τους και θέλουν να φτιάξουν καινούργιες, εδώ;»

«Είναι και κάτι παραπάνω και το ξέρετε. Πολέμησαν, έδωσαν. Μάτωσαν για τη χώρα. Και μια χώρα δεν φτιάχνεται από αγγέλους».

«Μα μίλησε κανένας για αγγέλους; Μη μου πείτε τώρα ότι σας λέω κάτι που δεν γνωρίζετε!»

Τα χείλη του τσακίζουν ειρωνικά: «Ο Ταλεϋράνδος -από τους πιο αξιοθαύμαστους ανθρώπους που είχα τη τιμή να γνωρίσω-, ο Ταλεϋράνδος… Ο Ταλεϋράνδος έλεγε “Αν θέλεις να σε αγαπούν, να δέχεσαι να σου μαθαίνουν όσα ήδη γνωρίζεις”».

«Ωραία, λοιπόν. Γνωρίζετε ότι οι Μανιάτες δεν θα κάτσουν ήσυχα μετά την ανταρσία². Οργανώνονται. Τι θα κάνετε;»

Κοιτά σκεπτικός τη γάτα, που γουργουρίζει στην αγκαλιά του. «Τι θα κάνω. Θα καταφύγω στη βία; Θ’ αναγκαστώ να καταφύγω στη βία εξαιτίας εκείνων που έχουν και χρήμα και υπόληψη; Αν πρέπει πραγματικά να το κάνω, θα το κάνω, αλλά δεν το θέλω. Ο Μεταξάς, ο δικός μου άνθρωπος-» Σηκώνει το κεφάλι, με κοιτά μ’ εκείνο το απότομο, τρομερό του βλέμμα: «Ξέρετε για πόσο λίγους μπορώ να το πω αυτό; “Ο δικός μου άνθρωπος”; Ξέρετε τι είναι να έχεις έναν ολόκληρο λαό να σε αγαπά και να σε στηρίζει αλλά όταν έρχεται η ώρα της δουλειάς, του έργου, οι περισσότερες ώρες της ημέρας και της νύχτας δηλαδή, να μην ξέρεις πού να ακουμπήσεις;» Τον κοιτώ άφωνη. «Ο Μεταξάς, λοιπόν, εισηγείται “να συντρίψω τώρα τους Μαυρομιχαλαίους”, τώρα που μπορώ³.Κι ο Κολοκοτρώνης είναι μαζί μου. Κι από την άλλη, έχω τον ειρηνικό Σπηλιάδη που σκέπτεται όπως κι εγώ – που δεν θέλουμε να πατάξουμε ούτε να τιμωρήσουμε κανέναν. Αν ήταν στη θέση του κάποιος άλλος – ο Κωλέττης, ας πούμε… και με συμβούλευε να δράσω αποτελεσματικότερα…». […]

Καταλαβαίνω ότι ήρθε η στιγμή ν’ ακουμπήσω το κρύο φλιτζάνι μου στο φορτωμένο γραφείο του και να τον χαιρετίσω. Τα χαρακτηριστικά του σφίχτηκαν πάλι κι η γάτα πήδηξε από την αγκαλιά του και χάθηκε εκεί όπου χάνονται οι γάτες. Αλλά εγώ δεν φεύγω σκυθρωπή κι αγανακτισμένη όπως οι άλλοι, φεύγω με την καρδιά μου φουσκωμένη από ζεστασιά. Πέφτει το βράδυ, το υγρό βράδυ του Ναυπλίου, οι δρόμοι είναι στενοί και σκοτεινοί και το σπίτι μου άδειο, αλλά η καρδιά μου κρατάει τη σπίθα που με ζεσταίνει· που με ζεσταίνει γιατί ίσως το ξέρει, ίσως το καταλαβαίνει ο Κυβερνήτης μου πόσο πάρα πολύ είμαι κι εγώ δικός του άνθρωπος.

1. Λουφές: Αμοιβή, μισθός αλλά και χρήματα που αποκτήθηκαν ανήθικα.

2. Τον Απρίλιο του 1830 ο Ιωάννης (Τζανής) Μαυρομιχάλης, γνωστός πειρατής κι αδελφός του Πετρόμπεη, συγκρότησε λαϊκή συνέλευση στην Τζίμοβα (Αρεόπολη) και ξεσήκωσε τους φτωχούς Μανιάτες λέγοντας ότι η Κυβέρνηση σκόπευε να επιβάλει φόρο 12% στα προϊόντα της Μάνης. Από τότε η Μάνη βρισκόταν σε συνεχή εξέγερση.

3. Ο διοικητής της Λακωνίας Ν. Μπούκουρας, εκτελώντας διαταγές του Καποδίστρια, κατεδάφισε πολλούς πύργους της περιοχής Μονεμβασιάς, Έλους, Βαρδουνοχωρίων και Μυστρά, που ήταν κτισμένοι πάνω σε εθνική γη. Ο Θ. Κολοκοτρώνης ήταν ένας από τους εισηγητές των κατασταλτικών μέτρων. Ο Μεταξάς πέτυχε ώστε, εκτός από τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, που είχε εγκατασταθεί στο Ναύπλιο, να μετακινηθούν εκεί ο αδελφός του Κωνσταντίνος και ο Ηλίας Κατσάκος, που θεωρούνταν πρωταίτιοι των αναταραχών.

Καρολίνα Μέρμηγκα
Κάτι κρυφό μυστήριο
Εκδ. Μελάνι, σελ. 296
Τιμή: 18 ευρώ