«Ενέσεις» πρασίνου στην Αθήνα

Με την κλιματική αλλαγή να μας έχει ήδη χτυπήσει την πόρτα, η βελτίωση του μικροκλίματος με τη δημιουργία χώρων πρασίνου – ιδίως στις πυκνοδομημένες περιοχές της πόλης – μπορεί να συμβάλει στην ανάσχεση της υποβάθμισης της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Στην Αθήνα ωστόσο το πρόβλημα της έλλειψης κοινόχρηστων χώρων πρασίνου είναι μεγάλο και χρόνιο. Μάλιστα, στις πυκνοδομημένες και υποβαθμισμένες περιοχές του κέντρου οι κάτοικοι δεν έχουν πρόσβαση σε πάρκα, γεγονός που έχει συνέπειες στην υγεία τους αλλά και στο μικροκλίμα της περιοχής.

Θα πρέπει να σημειωθεί πως η βελτίωση του μικροκλίματος δεν είναι μια αόριστη έννοια. Και αυτό επειδή έχει παρατηρηθεί πως το φαινόμενο της αύξησης της θερμοκρασίας στις πυκνές αστικές περιοχές – σε σχέση με τις περιαστικές – είναι εξαιρετικά ισχυρό στην Αθήνα και αναπτύσσεται κυρίως στις κεντρικές και δυτικές περιοχές. Η διαφορά της θερμοκρασίας μπορεί φτάσει ακόμα και τους 10 βαθμούς Κελσίου (!).

Και αυτός είναι ο λόγος που σε ευρωπαϊκό αλλά και σε διεθνές επίπεδο τα τελευταία χρόνια αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ο ρόλος της φύσης μέσα στην πόλη. Δυστυχώς στην Αττική έχουμε από τα μικρότερα ποσοστά αστικού πρασίνου σε όλη την Ευρώπη. Περίπου 2,5 τ.μ. ανά κάτοικο, όταν ο μέσος όρος στην Ευρώπη είναι από 7 έως 10 τ.μ.

Τι μπορεί να γίνει.Ετσι τίθεται εύλογα το ερώτημα: Θα μπορούσαν κάποιες από τις υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας να αποκτήσουν μεγάλους κοινόχρηστους χώρους πρασίνου και πώς μπορεί να γίνει αυτό;

Τη συζήτηση στο ερώτημα αυτό έρχεται να ανοίξει η έρευνα της διαΝΕΟσις που εκπονήθηκε από μια ομάδα εμπειρογνωμόνων υπό τον συντονισμό του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Αριστείδη Ρωμανού.

Ωστόσο προκειμένου να ολοκληρωθεί το παζλ – και να κατανοηθεί καλύτερα η προσπάθεια των ειδικών – θα πρέπει προηγουμένως να απαντηθούν μια σειρά από ερωτήματα:

1 Τι είναι τα πάρκα γειτονιάς; Είναι μικροί κοινόχρηστοι χώροι οι οποίοι εξυπηρετούν κατά κανόνα γειτονιές που βρίσκονται σε απόσταση μέχρι και 400-500 μέτρων. Ετσι στο πυκνοδομημένο κέντρο της πόλης μπορούν να δημιουργηθούν με μια σειρά από παρεμβάσεις, όπως πεζοδρομήσεις, ενοποιήσεις ανοιχτών χώρων, και σε κάποιες περιπτώσεις και με απαλλοτριώσεις κτιρίων.

2 Πώς φτιάχνεται ένα πάρκο γειτονιάς; Η μεθοδολογία που προτείνει – η συγκεκριμένη έρευνα – είναι, μεταξύ άλλων, επιλογή της τοποθεσίας και χωροθέτησης του πάρκου, δημιουργία ειδικού φορέα υλοποίησης με δημόσιο χαρακτήρα, διαβούλευση με τις κεντρικές πολεοδομικές αρχές, τις δημοτικές υπηρεσίες και τις τοπικές οργανώσεις. Επίσης εκπόνηση όλων των απαραίτητων μελετών από τον φορέα υλοποίησης ή εξωτερικούς συνεργάτες, αλλά και διάφανη διαδικασία αποζημιώσεων και απαλλοτριώσεων για τα ακίνητα που θα χρειαστεί να κατεδαφιστούν.

3Πού θα μπορούσαν να δημιουργηθούν τέτοια πάρκα; Οι μελετητές κατέληξαν σε ορισμένα από τα κριτήρια που πρέπει να πληρούν οι περιοχές. Για παράδειγμα, αν περιλαμβάνουν δημόσια ή δημοτική γη, παλιά και εγκαταλειμμένα κτίρια, πολλά αδόμητα οικόπεδα ή χαμηλό συντελεστή δόμησης. Επίσης, σημαντικό ρόλο παίζουν η ύπαρξη υφιστάμενου δικτύου πεζοδρόμων, η διαθεσιμότητα των κοινόχρηστων χώρων, αλλά και η σχέση με υφιστάμενες κοινωφελείς υποδομές.

Σημειώνεται πως οι μελετητές χρησιμοποίησαν πρόσφατη έρευνα του ΕΚΚΕ η οποία χώρισε τη μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας σε 3.000 κομμάτια -χωρικές μονάδες και σε συνεργασία με στελέχη του Δήμου Αθηναίων επικέντρωσαν το ενδιαφέρον τους στην περιοχή που εκτείνεται σε γενικές γραμμές από τα Ανω Πατήσια στα βόρεια μέχρι την πλατεία Βάθης στα νότια, και από την Πατησίων στα ανατολικά μέχρι την ΠΑΘΕ στα Δυτικά.

Παρεμβάσεις. Οι προτάσεις των ειδικών αφορούν παρεμβάσεις των 20 στρεμμάτων αλλά πολύ μεγαλύτερες από τις συνήθεις μικρές πλατείες του κέντρου, και μπορούν να φιλοξενήσουν ποικίλη βλάστηση και μια σειρά από χρήσιμες δραστηριότητες για τους περιοίκους.

Οπως προαναφέρθηκε, ένα από τα «εργαλεία» που προτείνονται είναι και οι κατεδαφίσεις κτιρίων. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, μολονότι η υποχρεωτική απαλλοτρίωση εκτάσεων για τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων, και μάλιστα χωρίς αποζημίωση, προβλέπεται από το Σύνταγμα, αυτό δεν σημαίνει ότι τα έργα που απαιτούν την απαλλοτρίωση περιουσιών πολιτών δεν συναντούν αντιδράσεις.

Οι μελετητές εξέτασαν κάθε γειτονιά σε βάθος οικοδομικού τετραγώνου και τελικά κατέληξαν σε πέντε. Από αυτές ανέλυσαν και κοστολόγησαν λεπτομερώς τις δύο. Η μία βρίσκεται εκεί που σήμερα είναι το αμαξοστάσιο του ΚΤΕΛ στη Λιοσίων και η δεύτερη, λίγες εκατοντάδες μέτρα ανατολικότερα, έχει ως άξονα την οδό Ευγενίου Καραβία.

Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί πως αυτή η καταγραφή, μολονότι είναι πλήρης, δεν αποτελεί ολοκληρωμένη στρατηγική μελέτη για την καθεμία από τις δύο περιοχές. Δίνει όμως μια εικόνα για το πώς θα μπορούσαν να μοιάζουν τέτοιες αναπλάσεις.