Ο αμοραλιστής {LF}Μπρετ Ιστον Ελις

Το να γράφεις ότι ο Μπρετ Ιστον Ελις είναι «προκλητικός» και στο νέο βιβλίο του είναι σαν να παραδέχεσαι ότι ο Οσκαρ Ουάιλντ είναι αισθητιστής. Κι όμως, αυτή είναι η βάση πάνω στην οποία χτίστηκε η κριτική για τον «Λευκό» (εκδ. Οξύ, 2019, μετάφραση Ιωάννα Χονδρού) σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Αλλά κι αυτό ήταν αναμενόμενο από τη στιγμή που ένα βιβλίο του Ελις γεννάει πάντοτε και μια φιλολογία «για το καινούργιο βιβλίο του Ελις». Σε σημείο μάλιστα που ακόμη και το ίδιο να μην έχεις διαβάσει, σίγουρα θα έχεις πέσει σε μια βιβλιοκρισία.

Προκαλεί όντως με τη συλλογή δοκιμίων (ας ονομάσουμε έτσι το υβρίδιο αναμνήσεων, κοινωνικού σχολίου και κριτικής της τέχνης), όπου καλεί τους αμερικανούς φιλελεύθερους να «ηρεμήσουν» ύστερα από την «υστερία» με τον Τραμπ; Εκεί όπου στοχεύει τη «θυματοποίηση» σε ταινίες τύπου «Moonlight» και τη μεταμόρφωση της Αριστεράς σε «ένα ηθικά ανώτερο, στενόμυαλο και απολυταρχικό κόμμα»; Προκαλεί εάν κανείς δεν αποδέχεται παρατηρήσεις όπως η παρακάτω: «Ζούσαμε σε δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους… Από πού προέρχονταν οι απόλυτες απόψεις; Οι υποστηρικτές του Τραμπ ήταν μόνο απαράδεκτοι ρατσιστές της εναλλακτικής Δεξιάς; Οι υποστηρικτές της Κλίντον ήταν στ’ αλήθεια ανενημέρωτοι, νεοφιλελεύθεροι ελιτιστές που νοιάζονταν μόνο για την πολιτική της ταυτότητας και το εταιρικό κατεστημένο;». Ή όσον αφορά το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου: «Οι καλλιτέχνες… πλέον δεν έπρεπε να υπερβαίνουν τα κοινώς αποδεκτά όρια, να δείχνουν τη σκοτεινή τους πλευρά, να αναφέρονται σε ταμπού, να λένε ακατάλληλα αστεία ή να εκφράζουν αντίθετες απόψεις». Ο Ελις τρολάρει την Αριστερά και την πολιτική ορθότητα με το στυλ που έχει αποκτήσει ένας ψυχρός αισθητιστής (η σύγκριση στην αρχή του κειμένου) από το «Λιγότερο από μηδέν» ως τις μέρες μας. Επιτίθεται στα mainstram Μέσα κάθε φορά που επιδιώκουν να ελέγξουν τον δημόσιο λόγο αντί να τον αναλύσουν. Και παίρνει θέση υπέρ της κριτικής της τέχνης στη διελκυστίνδα με την υπεράσπιση του προσωπικού γούστου. Υπ’ αυτό το πρίσμα λιγότερη σημασία έχουν τα απαξιωτικά σχόλιά του για τον εκλιπόντα Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας (δεν είναι η πρώτη «ενδοοικογενειακή» κόντρα στην επικράτεια που ορίζεται από τον Γκορ Βιντάλ και τον Τρούμαν Καπότε). Εκείνο που μετράει είναι το ερώτημα που βάζει με τον τρόπο του αυτό το βιβλίο: μπορεί να γράψει κανείς στην εποχή του politically correctness ως «αμοραλιστής»; Να γράψει, ας το πούμε έτσι, με τον μανδύα του Ουάιλντ; Εκείνο που μάλλον λείπει από τον συγγραφέα είναι το χιούμορ με την έννοια του αυτοσαρκασμού. Στις περισσότερες κομβικές στιγμές ο Ελις αποδεικνύεται ένας στυλίστας χωρίς ειρωνεία. Παίρνει τον εαυτό του στα σοβαρά όταν ξεφλουδίζει το ποπ περιτύλιγμα της αμερικανικής κοινωνίας. Η ανθρώπινη κωμωδία απαιτούσε πάντα νυστέρι, όχι tweets.