Η ωμή αλήθεια του Νίκου Κούνδουρου

Παραμονές του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 1999, ο Νίκος Κούνδουρος, στις 6 Νοεμβρίου, δίνει μια εξομολογητική συνέντευξη στον Ζαχαρία Ρουστάνη στα «Πρόσωπα», το πολιτιστικό ένθετο των «ΝΕΩΝ», με αφορμή την ταινία του «Φωτογράφοι» που θα έκανε πρεμιέρα στο φεστιβάλ κινηματογράφου.

«Μ’ άρεσε ο κινηματογράφος, μ’ άρεσε η δυνατότητα να πολλαπλασιάζω τη φωνή μου, την όποια φωνή είχα, με τα μέσα που προσφέρει η τεχνική, με τις οθόνες, τα μεγάφωνα, με το κοινό κάτω, όλα εκείνα τα πράγματα που ήταν πιο κοντά σε μια αόριστη και απρόσιτη αλήθεια, που δεν ήξερα ακόμη το πρόσωπό της. Και να ‘μαι, σκηνοθέτης. Αυτοδίδακτος. Δεν ήμουν ποτέ άνθρωπος της θεωρίας, του χαρτιού, του γραψίματος. Είμαι άνθρωπος της κίνησης, της κατασκευής. Είμαι κατασκευαστής ταινιών και έτσι μου αρέσει να με σκέφτομαι. Είχα ανάγκη να εκφράσω τη ζωή όπως είναι, να εκφράσω τον σπαραγμό των ανθρώπων, τον σπαραγμό των πραγμάτων. Γιατί όλα αυτά είμαστε και εμείς. Τις εικόνες που έχω στην τελευταία μου ταινία, τις μπουλντόζες που σέρνουν τα πτώματα μέσα σε τεράστιους κοινούς λάκκους, δεν τις επινόησα. Η αλήθεια ωμή, όπως μόνο η αλήθεια μπορεί να είναι, καταγράφεται καθημερινά από τους φακούς και τα μικρόφωνα, και όποιος θέλει να δει, βλέπει».

Μεταξύ άλλων, ο σκηνοθέτης αναφέρεται στην οικογένειά του και στην παιδική του ηλικία. Ο πατέρας του και οι παππούδες του ήταν φανατικοί δημοκράτες, άλλοτε στην εξουσία, άλλοτε κυνηγημένοι, σε μια «ταραγμένη εναλλαγή» που χαρακτήριζε την πολιτική ζωή και περιόδους της ελληνικής ιστορίας. Ο πατέρας του, από τους αρχηγούς του δημοκρατικού κινήματος του ’35, καταδικάστηκε σε θάνατο. Ο Νίκος Κούνδουρος ήταν εννιά χρονών τότε.

«Ζούσαμε στην Κηφισιά, ξημερώματα έρχεται η είδηση, το κίνημα προδόθηκε, ο πατέρας φεύγει, ειδοποιήθηκε έγκαιρα, έρχεται η Χωροφυλακή, βγήκαμε έξω στον κήπο και οι χωροφύλακες ξεσκίζανε όλα τα στρώματα, αδειάζανε τις ντουλάπες. Μας είχε βγάλει η μητέρα μας, τα τρία αδέλφια, στον κήπο και τα θυμάμαι όλα σαν τώρα, γιατί έχω μια μνήμη εικόνας φοβερή, την είχα και την έχω ακόμη. Θυμάμαι κομμάτι με  κομμάτι τις εικόνες που έχω ζήσει, όπως θυμάμαι, καρέ με καρέ, όλες τις ταινίες μου… Εμείς ξέραμε ότι ο πατέρας είχε φύγει. Δεν φοβόμασταν. Η μάνα μας ήταν ήρεμη – τι όμορφη ράτσα! -, η μάνα μου είχε μια περηφάνια, δεν ήθελε να δείξει ότι φοβάται και ότι τα παιδιά της φοβούνται. Καθόμασταν και βλέπαμε με περιφρόνηση. Αυτήν την περιφρόνηση δεν την έχασα ως και σήμερα, την ίδια περιφρόνηση έχω άμα βλέπω τη βία να ξεσπάει. Παιδάκι εγώ, ξέρεις, τα μάτια και η ψυχούλα ενός παιδιού εννιά χρόνων καταγράφουν ανελέητα, με ένταση, με ακρίβεια τα πράγματα που συμβαίνουν γύρω του. Εκεί θεμελίωσα το μίσος μου για κάθε λογής εξουσία. Εκεί ήταν το ξεκίνημα μιας ζωής που κάποιο της μέρος πέρασα στους δρόμους…

Εχω περάσει ατέλειωτες ώρες στους δρόμους, ακόμα και όταν έπαψα να είμαι νέος, έφηβος, σπουδαστής. Αλλά και τώρα, την περασμένη άνοιξη, με τη φασιστική επίθεση στη Γιουγκοσλαβία, πήγα με τον κόσμο στην αμερικανική πρεσβεία. Τα δακρυγόνα βροχή… Εχω φάει τόσα δακρυγόνα στη ζωή μου, τέτοιο πράγμα δεν το είχα ξαναδεί. Τα καινούργια μοντέλα είναι απάνθρωπα. Αλλά έτσι πρέπει να είναι. Η εξουσία έτσι πρέπει να είναι: απάνθρωπη. Για να συντηρεί όρθιο τον αντίπαλό της, τον απέναντι. Τον όποιον απέναντι. Τα παιδιά αυτά ένιωσαν στα μάτια τους και στα πνευμόνια τους κάτι που δεν θα το ξεχάσουν ποτέ στη ζωή τους. Ολα νέα παιδιά, δεκαεφτά, είκοσι, είκοσι πέντε χρόνων ήτανε, δεν είχαν ίσως ξαναζήσει κίνδυνο. Κι εγώ εκεί, μαζί τους, λες και με τραβούσε πάλι ο δρόμος. Αυτό το ξέσπασμα που, ίσως, οι ρίζες του να είναι σε εκείνο το πρωινό που οι χωροφύλακες σουβλίζανε τον τοίχο και τα στρώματα, όπου θα μπορούσε να ήτανε κρυμμένος ο πατέρας… Περήφανοι και ασυμβίβαστοι. Αμα είσαι έτσι, άμα έχεις τη μάνα που είχαμε, άμα ο μύθος του πατέρα σου σε ακολουθεί σε όλη σου τη ζωή, δεν μπορείς να είσαι άλλο από αυτό που είσαι».