Πού πήγε το μυστήριο;

Η Αγκαθα Κρίστι (Agatha Christie, 1890-1976) έλεγε ότι οι «10 Μικροί Νέγροι» («And Then There Were None», 1939) τη δυσκόλεψαν περισσότερο από κάθε άλλο βιβλίο της. Ισως γι’ αυτό το αστυνομικό αυτό μυθιστόρημα να βρίσκεται σταθερά στην κορυφή των πωλήσεων της βρετανίδας συγγραφέως που μόνον επιτυχίες είχε στο ενεργητικό της.

Οκτώ άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι, δύο γυναίκες και έξι άνδρες, βρίσκονται προσκεκλημένοι, για διαφορετικό λόγο ο καθένας, σε ένα απομονωμένο νησί. Αλλοι με το πρόσχημα δουλειάς και άλλοι για απρόσμενες διακοπές. Φτάνοντας θα ανακαλύψουν την απουσία των ιδιοκτητών, ενώ στην υποδοχή βρίσκεται ένα ζευγάρι που εργάζεται εκεί – ο μπάτλερ με την καμαριέρα σύζυγό του. Ενα μαγνητοφωνημένο μήνυμα θα θυμίσει στον καθένα από τους καλεσμένους το έγκλημα που έχει διαπράξει στο παρελθόν και για το οποίο έμειναν ουσιαστικά ατιμώρητοι. Κάποιοι θα παραδεχτούν την πράξη τους, δίνοντας εξηγήσεις ανευθυνότητας και κάποιοι άλλοι όχι. Ενα παιδικό ποίημα με τον τίτλο «10 Μικροί Νέγροι» (στις επόμενες εκδόσεις ο τίτλος τούς μετέτρεψε σε ινδιάνους ή στρατιώτες), κομβικής σημασίας για την πλοκή, θα αναστατώσει την παρέα των αγνώστων. Και όταν ένας-ένας θα αρχίσουν να βρίσκουν ξαφνικό θάνατο, τότε η αγωνία όσων απομένουν θα κορυφώνεται. Η, έτσι κι αλλιώς, δύσκολη πρόσβαση στο νησί δυσχεραίνει επιπλέον από την κακοκαιρία. Και το ερώτημα που πλανάται ανάμεσά τους δεν βρίσκει απάντηση: είναι άραγε ανάμεσά τους ο δολοφόνος;

Με ενδιαφέρουσα πλοκή και χαρακτήρες οι «10 Μικροί Νέγροι» δεν άργησαν να διασκευαστούν για το θέατρο και τον κινηματογράφο, γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία.

Η Ρέινα Εσκενάζυ ανέλαβε να σκηνοθετήσει τη θεατρική του μεταφορά  στον Νέο Ακάδημο. Ηδη κατεβαίνοντας στο υπόγειο του θεάτρου (γωνία Ιπποκράτους και Ακαδημίας) με την αίθουσα να είναι ντυμένη στα μαύρα – καθίσματα, σκηνή, αυλαία, σκηνικό -, η πρώτη εντύπωση εισάγει τον θεατή στο μυστήριο. Ενας-ένας ρόλος φωτίζεται καθώς κάθε ηθοποιός αυτοσυστήνεται, προτού συναντηθούν όλοι μαζί στον χώρο όπου θα ξετυλιχθεί το νήμα της ιστορίας τους.

ΧΩΡΙΣ ΣΑΣΠΕΝΣ. Σύντομα όμως η ατμόσφαιρα χάνει τον μυστηριώδη μανδύα της, που ουσιαστικά δεν πρόλαβε να διαφανεί. Οι ηθοποιοί, ένας θίασος όχι ιδιαίτερα δεμένος υποκριτικά, προσγειώνουν τον θεατή σε μια αδιάφορη έως πληκτική παράσταση. Η σκηνοθεσία δεν καταφέρνει να διατηρήσει το σασπένς, να γεννήσει την αμφιβολία, να προκαλέσει την έκπληξη, Το πρώτο μέρος ως το διάλειμμα, και παρά το γεγονός ότι ορισμένοι από την παρέα έχουν ήδη δολοφονηθεί, χαρακτηρίζεται από στατικότητα. Ούτε η μουσική και οι ήχοι ούτε οι φωτισμοί καταφέρνουν να ανατρέψουν το αίσθημα της άγονης αγωνίας. Κανείς δεν αναρωτιέται τι μπορεί να έχει συμβεί. Γιατί απλά δεν συμβαίνει κάτι.

Η κατάσταση βελτιώνεται και το αστυνομικό στοιχείο επαναπροβάλλει μαζί με τα πρόσωπα που δείχνουν πλέον να ασφυκτιούν – έχουν απομείνει ζωντανοί πέντε από τους δέκα. Με τον Αρη Λεμπεσόπουλο να σκιαγραφεί με μαεστρία και λεπτομέρεια τον χαρακτήρα του δικαστή και τη Γωγώ Μπρέμπου να συντηρεί με την ερμηνεία της την απορία για την τελική έκβαση, η παράσταση στον Νέο Ακάδημο τελειώνει, τουλάχιστον, καλύτερα από ό,τι άρχισε. Τίποτα όμως δεν κατάφερε να αναστρέψει το κλίμα και να κάνει το κοινό συνένοχο στο μυστήριο που τόσο καλά ξέρει να πλέκει η Αγκαθα Κρίστι.

H Mαρίκα, η Κατίνα και η Ελένη

Υπάρχει μια μυθολογία για την τέχνη και την Αριστερά στη χώρα μας, μια μυθολογία που αγγίζει συχνά πυκνά και το θέατρο και συμπυκνώνεται στη φράση «μεγάλος ηθοποιός είναι (μόνον) ο αριστερός ηθοποιός». Κι αυτό έρχεται να επιβεβαιώσει η πρόσφατη ανακοίνωση του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ). Ούτε λίγο ούτε πολύ «απαιτεί», ναι, «απαιτεί» «την ανάκληση της απαράδεκτης απόφασης» του ΔΣ του Εθνικού Θεάτρου, ύστερα από πρόταση του Δημήτρη Λιγνάδη, να δοθεί στο Ισόγειο της Σκηνής του θεάτρου Ρεξ το όνομα της Ελένης Παπαδάκη. Αντ΄αυτής το ΣΕΗ αναφέρεται σε ηθοποιούς – αγωνιστές της Αριστεράς, λιγότερο ή περισσότερο αξιόλογους και ταλαντούχους. Διόλου πρωτότυπο.
Είναι αλήθεια ότι η υπόθεση της Ελένης Παπαδάκη βαραίνει και το ελληνικό θέατρο και τη σύγχρονη ιστορία μας. Γι΄αυτό και αποτελεί έναν ελάχιστο ίσως, αλλά σημαντικό φόρο τιμής, η πρωτοβουλία αυτής, σε μια ηθοποιό που τίμησε το σανίδι και βρήκε φρικτό θάνατο. Ηδη από την πρώτη της εμφάνιση χαρακτηρίστηκε «αποκάλυψη» από τους κριτικούς της εποχής, οι οποίοι την υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό. Είναι εντυπωσιακοί οι ρόλοι που πρόλαβε να ερμηνεύσει μέσα στη σύντομη ζωή της (1908-1944) κι είναι ακόμα πιο εντυπωσιακή η φήμη του ταλέντου της. Ενέπνευσε ποιητές, συγγραφείς, βιογράφους. Εγινε ηρωίδα σε μυθιστορήματα, ρόλους σε μονολόγους. Πέρασε δια πυρός και σιδήρου, βρέθηκε στο επίκεντρο ενός Εμφυλίου και το πλήρωσε ακριβά με τη ζωή της.
Αξίζει και πρέπει το όνομά της να μείνει για τις γενιές που θα έρθουν, πλάι σ΄αυτά την Κατίνας Παξινού και της Μαρίκας Κοτοπούλη, με τα οποία έχουν ήδη «βαφτιστεί» οι άλλες δύο σκηνές του Ρεξ στην οδό Πανεπιστημίου – το υπόγειο και η κεντρική αίθουσα αντιστοίχως. Κι έτσι να κλείσει η «τριλογία», με το όνομα της Ελένης Παπαδάκη.
Κι έρχεται τώρα, εβομήντα πέντε χρόνια μετά, το ΣΕΗ, του οποίου ο ρόλος είναι να υπερασπίζεται (;) τα δικαιώματα του ηθοποιού, να καταγγείλει την πρωτοβουλία του Δημήτρη Λιγνάδη. Στο όνομα μιας παρωχημένης κομματικής ταμπέλας, προτάσσοντας δαίμονες που δεν έχουν καμία σχέση με την τέχνη του θεάτρου, δαίμονες που κοντεύουν να μην έχουν καμία σχέση πλέον με την κοινωνία μας. Κρίμα – όχι για εμάς – για εκείνους.

Μετάφραση: Αντώνης Γαλέος
Σκηνοθεσία: Ρέινα Σ. Εσκενάζυ
Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα
Σκηνικά-Κοστούμια: Γιώργος Λυντζέρης
Μουσική – ενορχήστρωση: Σταμάτης Γιατράκος
Παίζουν:Αργύρης Αγγέλου, Παύλος Ευαγγελόπουλος, Βασίλης Ευταξόπουλος, Αρης Λεμπεσόπουλος, Νικόλας Μπράβος, Γωγώ Μπρέμπου, Πολυξένη Μυλωνά, Δημήτρης Ραφαήλος, Φίλιππος Σοφιανός, Τζούλι Τσόλκα.
Παραστάσεις: Θέατρο Νέος Ακάδημος (Ακαδημίας και Ιπποκράτους 17, τηλ. 210-3625.119) Δευτέρα και Τρίτη (20.00), Τετάρτη (21.00), Σάββατο (18.30), Κυριακή (18.15)