Ανοσοθεραπεία του καρκίνου

Η Βίκυ Μπουσιώτου, αιματολόγος-ογκολόγος και καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του Harvard, κάνει σήμερα στο εργαστήριό της έρευνα που έχει αξία χρυσού. Είναι μέλος του προγράμματος ανοσολογίας καρκίνου στο Dana-Farber/Harvard Cancer Center, μέλος του Τμήματος Παθολογίας και Αιματολογίας-Ογκολογίας στο Beth Israel Deaconess Medical Center, διεθνούς φήμης ερευνήτρια, έχει οδηγήσει στα σημαντικότερα θεραπευτικά αποτελέσματα στον χώρο της ανοσοθεραπείας του καρκίνου και είναι… Ελληνίδα.

«Πάντα αγαπούσα την επιστήμη και ήθελα να θέσω τα βασικά ερωτήματα και να καταλάβω το “γιατί” από μηχανιστική άποψη» λέει η ίδια μιλώντας στα «ΝΕΑ». «Αλλά ήθελα να το κάνω σε μια κατεύθυνση που θα είχε αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων, ιδίως στο πλαίσιο της ασθένειας. Ενδιαφερόμουν ιδιαίτερα για την έρευνα στον τομέα του καρκίνου, επειδή ο καρκίνος αγγίζει τις ζωές των ανθρώπων με έναν τρόπο που είναι μοναδικός και αμετάκλητος. Αισθάνθηκα ότι ήθελα, πρώτον, να υποστηρίξω τους ανθρώπους αυτή τη στιγμή που το χρειάζονται περισσότερο από οτιδήποτε άλλο και, δεύτερον, να είμαι σε θέση να κάνω τη διαφορά στη μελλοντική ανάπτυξη ανακαλύψεων και θεραπειών. Με ελκύουν ιδιαίτερα οι αιματολογικοί καρκίνοι, η λευχαιμία και η μεταμόσχευση. Βρίσκω ότι τα βλαστικά κύτταρα του μυελού των οστών είναι μαγικά και έχουν όλη την ενέργεια, τη σοφία και τις δυνατότητες να εξελιχθούν από κύτταρο νέο και μη διαφοροποιημένο σε ένα πολύ καλά διαφοροποιημένο με εξειδικευμένη, πολύπλοκη λειτουργικότητα» συνεχίζει.

Για πολλά χρόνια, η ερευνητική ομάδα της κυρίας Μπουσιώτη έχει ερευνήσει μηχανισμούς και σηματοδοτικά μονοπάτια που εμπλέκονται στη ρύθμιση της ενεργοποίησης και της ανασταλτικής αντίδρασης των «Τ λεμφοκυττάρων».

Ανακάλυψη. Το εργαστήριο της Βασιλικής Μπουσιώτη ήταν μεταξύ των πρώτων που ανακάλυψαν ότι «η ανοσολογική στατικότητα των Τ λεμφοκυττάρων δεν είναι μια προεπιλεγμένη κατάσταση, αλλά προκαλείται και συντηρείται από ενεργές διαδικασίες κυτταρικής σηματοδότησης». Η ομάδα της έχει μελετήσει εκτενώς τους μηχανισμούς του τρόπου με τον οποίο ο μεταβολικός επαναπρογραμματισμός επηρεάζει τη λειτουργική μοίρα των ανοσολογικών κυττάρων προς διέγερση και παραγωγική ανοσία ή προς ανοσολογική στατικότητα και ανοσοεξάντληση στο μικροπεριβάλλον του όγκου. «Είχα τη χαρά να δω το έργο της βασικής έρευνάς μου επανειλημμένα να μεταφραστεί σε θεραπείες που βοήθησαν ασθενείς που έλαβαν μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων ή αντικαρκινική ανοσοθεραπεία. Είναι μια μοναδική εμπειρία και η μεγαλύτερη ανταμοιβή για έναν επιστήμονα» δηλώνει η ίδια.

Αν και η ομάδα της έχει εργαστεί κυρίως σε μηχανισμούς που ρυθμίζουν την επίδραση των ανασταλτικών υποδοχέων στα «Τ λεμφοκύτταρα», πρόσφατες ανακαλύψεις στο εργαστήριό της αποκάλυψαν ότι ανασταλτικοί υποδοχείς που είναι στόχοι αντικαρκινικής ανοσοθεραπείας έχουν πρωτεύουσα επίδραση στα βλαστικά κύτταρα του μυελού των οστών, που παράγουν μυελοειδή κύτταρα, τα οποία στη συνέχεια διαμορφώνουν την αντικαρκινική δραστηριότητα των «T λεμφοκυττάρων».

Αυτές οι παρατηρήσεις οδήγησαν σε αλλαγή τρόπου σκέψης στον τομέα της ανοσοθεραπείας του καρκίνου, που βασίστηκε αρχικά στην ιδέα της πρωτογενούς απενεργοποίησης των ανασταλτικών υποδοχέων στα «Τ λεμφοκύτταρα» με σκοπό τη διέγερσή τους για την απόρριψη του καρκίνου, πράγμα που όπως έδειξαν οι πρόσφατες μελέτες της ομάδας της κυρίας Μπουσιώτη δεν είναι εφικτό χωρίς την πρωταρχική επίδραση της ανοσοθεραπείας στα βλαστικά κύτταρα του μυελού των οστών.

«Λατρεύω την έρευνα» δηλώνει σήμερα. «Για μένα, το εργαστήριο είναι η ζωή μου. Η έρευνα είναι τόσο σημαντική – είναι ένας τρόπος σκέψης, είναι ένας τρόπος ζωής. Γι’ αυτό ενθουσιάζομαι όταν βλέπω τη νέα γενιά να έρχεται στην επιστήμη και να μοιράζεται το πάθος και τον ενθουσιασμό. Η έρευνα προσφέρει μια μοναδική εμπειρία που σε προσδιορίζει ως άνθρωπο».

Τι λεει η νεα γενιά

Laura Strauss
Στο εργαστήριό μας έχουμε ταυτοποιήσει ότι το (γονίδιο) PD-1 λειτουργεί ως κομβικό σημείο για τον μεταβολικό επαναπρογραμματισμό της έμφυτης ανοσοαπόκρισης που συνδέεται με την έκβαση των αντικαρκινικών αποκρίσεων των κυττάρων Τ. Με γνώμονα τον μεταβολισμό εξετάζουμε τις επιγενετικές αλλαγές που απαιτούνται για να υπερνικήσουμε την αντίσταση και να αυξήσουμε τον αριθμό των ασθενών που ανταποκρίνονται στην ανοσοθεραπεία του καρκίνου.
Η Laura Strauss είναι διδακτορική ερευνήτρια

Natalia M. Tijaro-Ovalle
Η καθυστερημένη ανάκτηση της ανοσίας ύστερα από μεταμόσχευση αιματοποιητικών βλαστοκυττάρων έχει ως αποτέλεσμα μολυσματικές επιπλοκές και υποτροπή της λευχαιμίας. Το εργαστήριό μας διερευνά μηχανισμούς που ρυθμίζουν την ανασύσταση αιματοποίησης και ανοσίας έπειτα από μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων. Οι μελέτες μας καθοδηγούν τον σχεδιασμό των θεραπευτικών αγωγών με σκοπό τη βελτίωση της ανοσοποιητικής ανάκτησης ύστερα από μεταμόσχευση αιματοποιητικών βλαστικών κυττάρων.
Η Natalia M. Tijaro-Ovalle είναι μεταπτυχιακή ερευνήτρια

Γλωσσάρι

Aνοσοθεραπεία
Η ανοσοθεραπεία είναι ένα είδος θεραπείας καρκίνου που βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα να καταπολεμήσει τον καρκίνο. Το ανοσοποιητικό σύστημα βοηθά το σώμα να καταπολεμήσει λοιμώξεις και άλλες ασθένειες. Αποτελείται από λευκά αιμοσφαίρια που παράγονται στον μυελό των οστών και τα όργανα και τους ιστούς του λεμφικού συστήματος, όπως ο θύμος, οι λεμφαδένες και ο σπλήνας.
Συνδιεγερτικοί και οι ανασταλτικοί ανοσολογικοί υποδοχείς
Οι συνδιεγερτικοί και οι συνανασταλτικοί υποδοχείς διαδραματίζουν καίριο ρόλο στη ρύθμιση των ανοσολογικών αντιδράσεων στη μόλυνση και τον καρκίνο. Οι ανασταλτικοί υποδοχείς εκφράζονται ιδιαίτερα σε εξαντλημένα «Τ λεμφοκύτταρα» σε ιογενείς λοιμώξεις και καρκίνο, αποδεικνύοντας ότι οι ιοί και ο καρκίνος αποτρέπουν την ανοσολογική απόκριση του ξενιστή μέσω της ενισχυμένης έκφρασης αυτών των μορίων.