Αστρο που {LF}δεν σβήνει

Ο κόσμος της μουσικής πενθεί για τη μεγάλη αμερικανίδα σοπράνο Τζέσι Νόρμαν που έφυγε από τη ζωή στα 74 της χρόνια. Ομως, το φυσικό τέλος της μεγάλης τραγουδίστριας που τη λάτρεψε το κοινό σε όλο τον πλανήτη, δεν θα σβήσει το άστρο της φωνής της. Η Τζέσι Νόρμαν έχει εξασφαλίσει εδώ και καιρό περίοπτη θέση στην αθανασία ως μια μεγάλη καλλιτέχνης και ένας υπέροχος άνθρωπος.

Δραματική σοπράνο που συνδέθηκε με μεγάλους ρόλους του Μπερλιόζ, του Βάγκνερ ή του Στράους, αλλά ακόμα και με ρόλους του προκλασικού ρεπερτορίου, όπως τη «Διδώ» του Πέρσελ, η Νόρμαν υπήρξε φωνή που τίποτα δεν μπορούσε να της αντισταθεί, που καμία πρόκληση δεν ήταν γι’ αυτήν αρκετά μεγάλη. Και που, εκτός από την όπερα, έγραψε το ίδιο σπουδαίες σελίδες και στο λιντ. Είτε στη Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης, είτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, κάθε εμφάνισή της σήμαινε αυτόματα ότι τα εισιτήρια θα εξαφανίζονταν πριν καλά καλά εκδοθούν.

Το κορίτσι από την Τζόρτζια του αμερικανικού νότου μεγάλωσε σε μεσοαστική οικογένεια και σε δύσκολη εποχή για τους μαύρους Αμερικανούς. Αλλά με οικογένεια που αγαπούσε τη μουσική και είχε ήδη για δύο γενιές ερασιτέχνες μουσικούς. Η Νόρμαν δεν ήταν η πρώτη μεγάλη Αφροαμερικανή που κατέκτησε την όπερα. Προηγήθηκαν, μεταξύ άλλων, δύο είδωλά της, η Μάριαν Αντερσον και η Λεονίτ Πράις. Φωνές που, όπως και η δική της, έφερναν εκπληκτικό ταμπεραμέντο και ταλέντο χωρίς όρια στην υπηρεσία του λυρικού τραγουδιού, κάτι που ανάγκασε ακόμα και τους ρατσιστές της εποχής τους, σε περιόδους έξαρσης, να σιωπούν μπροστά τους.

Η Νόρμαν άρχισε να τραγουδάει από νωρίς και, φοιτήτρια στην Ουάσιγκτον, μπήκε πρώτη φορά σε χορωδία, έχοντας μόλις αποτύχει να κερδίσει τον διαγωνισμό «Μάριαν Αντερσον». Δεν πτοήθηκε – και ευτυχώς. Το 1967 αποφοίτησε και ξεκινά έναν ακόμα κύκλο σπουδών σε κάποια από τα μεγαλύτερα σχολεία της Αμερικής: στο Πιμπόντι της Βαλτιμόρης και, μετά, στο μουσικό τμήμα του Πανεπιστημίου του Μίτσιγκαν, όπου μεταξύ των δασκάλων της ήταν και ο σπουδαίος Πιερ Μπερνάκ.

Αν και Αμερικανίδα, το αληθινό της «πέταγμα» έγινε στην Ευρώπη, όπου συνειδητά επιχείρησε να αρχίσει την καριέρα της. Αφού κέρδισε τον διαγωνισμό της ARD στη Γερμανία το 1969, πήρε το πρώτο της συμβόλαιο με τη Γερμανική Οπερα του Βερολίνου. Το ντεμπούτο της ήταν η Ελίζαμπεθ στον Τανχόιζερ του Βάγκνερ και οι πάντες έπεσαν αμέσως στα πόδια της: οι κριτικές της εποχής μιλούσαν για τη μεγαλύτερη φωνή από την εποχή της θρυλικής μεσοπολεμικής βαγκνερικής τραγουδίστριας Λότε Λέμαν. Υστερα από αυτό, τίποτα δεν θα μπορούσε πια να σταθεί στον δρόμο της. Ακολουθούν, μεταξύ άλλων, ο «Μουσικός Μάιος» της Φλωρεντίας, η Σκάλα του Μιλάνου, το Κόβεντ Γκάρντεν στο Λονδίνο. Μέσα σε λιγότερα από τρία χρόνια, η Ευρώπη είχε βρει την πρώτη μεγάλη αφροαμερικανή ντίβα της.

Με την ευγενή και επιβλητική της παρουσία στη σκηνή, με μια φωνή που μπορούσε με την ίδια άνεση να κινηθεί από τη δραματική σοπράνο ως την άλτο, με μια προσωπικότητα που ακτινοβολούσε όποιο κι αν ήταν το ρεπερτόριο, η Τζέσι Νόρμαν θα ετοιμαζόταν τώρα για τη μεγάλη της επιστροφή στην πατρίδα της. Τελικά, αν και τραγούδησε γρήγορα στο Χόλιγουνt Μπολ στο Λος Αντζελες, στο Φεστιβάλ του Τάνγελγουντ στη Βοστώνη αλλά και στο Λίνκολν Σέντερ της Νέας Υόρκης, χρειάστηκαν ακόμα μερικά χρόνια μέχρι να ανέβει στη σκηνή της αμερικανικής όπερας. Μεσολάβησε επίσης μία εγκατάστασή της στο Λονδίνο και μια λαμπρή ευρωπαϊκή καριέρα, καθώς και η αρχή της δισκογραφίας της, στην οποία περιλαμβάνονται στιγμές που έχουν γράψει ιστορία υπό την μπαγκέτα μεγάλων μαέστρων, όπως άλλωστε συνέβη και στη σκηνή.

Παραδόξως, το ντεμπούτο της στη Μετροπόλιταν, την «κορωνίδα» των αμερικανικών λυρικών θεάτρων, ήρθε τελικά μόλις το 1983, αλλά σε σπουδαία στιγμή: στην επέτειο των 100 ετών της «Met». Ηταν η περίοδος που είχε πλέον εδραιωθεί για πολλούς ως το μεγαλύτερο αστέρι της όπερας στον κόσμο. Ηταν επίσης ακτιβίστρια, ιδίως για τα ζητήματα πυρηνικού αφοπλισμού, έντονα πολιτικοποιημένη δημοκρατική στις ΗΠΑ, αν και το κατώφλι του Λευκού Οίκου το πέρασε για να τραγουδήσει στη δεύτερη ορκωμοσία του Ρόναλντ Ρέιγκαν.

Στο απόγειο της καριέρας της, η Τζέσι Νόρμαν έκανε ένα τολμηρό άνοιγμα σε πιο σύγχρονο ρεπερτόριο, κάτι που δείχνει την αγάπη της για τη μουσική, αλλά και την αυτογνωσία της, να ξέρει ότι ακόμα και η πιο μεγάλη καριέρα, ειδικά για έναν τραγουδιστή, κάποτε παίρνει την τελική της τροπή – κάτι που πολλοί συνάδελφοί της αρνήθηκαν πεισματικά να κατανοήσουν. Περιζήτητη μέχρι τέλους, επικεντρώθηκε σταδιακά σε μεγάλες εκδηλώσεις παγκόσμιας εμβέλειας αλλά και περισσότερο στο τραγούδι απ’ ό,τι στην όπερα.

Ενα χτύπημα στη σπονδυλική της στήλη το 2015 υπήρξε η αιτία που, τελικά, έκανε στις 30 Σεπτεμβρίου τον οργανισμό της να καταρρεύσει. Η Αμερική και ο κόσμος έχασαν μία μεγάλη μουσικό που δούλεψε πολύ σκληρά για να φτάσει εκεί που έφτασε: θρυλική για τη φωνή και τη σκηνική παρουσία της, η Νόρμαν προετοίμαζε τους ρόλους της με εξαντλητική λεπτομέρεια σε όλα τα επίπεδα. Και, το κυριότερο ίσως, είχε τη σπάνια αρετή να γνωρίζει πότε θα έπρεπε πια να κατέβει απ’ τη σκηνή, όσο κι αν κρατούσαν τα χειροκροτήματα.