Η φιλοδοξία της Τουρκίας και οι ελληνικές ψευδαισθήσεις

Σε προηγούμενο άρθρο στα «ΝΕΑ» είχαμε αναφερθεί στην πρόθεση της Τουρκίας να διεκδικήσει ρόλο «μεγαλομεσαίας» Δύναμης στην Ευρασία. Ωστόσο, είναι πιθανόν ότι οι φιλοδοξίες της Αγκυρας είναι ακόμη μεγαλύτερες. Πριν από χρόνια, σε ένα ακαδημαϊκό συνέδριο, ένας τούρκος πανεπιστημιακός είχε αναφέρει στον υπογράφοντα ότι στόχος της Τουρκίας είναι να εξελιχθεί μέχρι το 2050 στην πέμπτη Δύναμη του πλανήτη, πίσω μόνο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, τη Ρωσία και την Ινδία. Τότε ο ισχυρισμός αυτός μου είχε φανεί τόσο εξωφρενικός που δεν άξιζε καν να αξιολογηθεί. Ομως, καθώς τα χρόνια περάσανε, φαίνεται ολοένα και πιο καθαρά ότι η Αγκυρα επιδιώκει να τοποθετήσει τη χώρα στην «Α’ Εθνική» του διεθνούς συστήματος και μάλιστα όχι στους ουραγούς. Αξίζει να επισημανθεί ότι αυτός ο πρωταγωνιστικός ρόλος δεν είναι τόσο πολυτέλεια όσο ανάγκη. Είναι μια φυγή προς τα εμπρός που αποσκοπεί στο να τιθασεύσει τα αντιφατικά στοιχεία της τουρκικής γεωπολιτικής ταυτότητας, θέτοντάς τα στην υπηρεσία αυτού του στρατηγικού στόχου.

Το μεγάλο ατού της Τουρκίας σε σχέση με τους ανταγωνιστές της είναι ότι βρίσκεται στο νέο γεωπολιτικό κέντρο του κόσμου. Την Ανατολική Μεσόγειο. Πράγματι, η τήξη των αρκτικών πάγων και η συνακόλουθη δημιουργία ενός θαλάσσιου δρόμου ταχείας κυκλοφορίας στην ευρασιατική περιφέρεια, καθώς και η μετατροπή της Κεντρικής Ασίας σε ένα νέο εσωτερικό ευρασιατικό αίθριο, χάρη στις υποδομές της BRI (Belt and Road Initiative), αυτονομούν σε μεγάλο βαθμό το σύμπλεγμα Ευρασίας – Αφρικής από τον υπόλοιπο κόσμο, δημιουργώντας έναν, κατά κάποιον τρόπο, «πλανήτη μέσα στον πλανήτη», γεωγραφικό κέντρο του οποίου είναι η Ανατολική Μεσόγειος. Αρα, παραφράζοντας τον Mackinder, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτή είναι η θαλάσσια καρδιά του κόσμου και όποιος κυριαρχεί σε αυτήν κρατάει τα κλειδιά του διεθνούς συστήματος.

Και αυτό ακριβώς φαίνεται πως σκοπεύει να κάνει η Τουρκία. Και εμπόδιο για την εκπλήρωση των στόχων της είναι η ύπαρξη του γεωπολιτικού συστήματος του Ελληνισμού, με τις δύο κρατικές του οντότητες, την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, οι οποίες βρίσκονται ακριβώς στον χώρο που θέλει να ελέγξει. Αρα, «οφείλει» να τις ακρωτηριάσει γεωπολιτικά. Αλλιώς χάνει το σημαντικότερο στοιχείο της νέας της γεωπολιτικής ταυτότητας που θα της προσφέρει τον σωτήριο πρωταγωνιστικό ρόλο στο διεθνές σύστημα.

Συνακόλουθα, οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι δεν έχουμε κάποιες διμερείς διαφορές με την Τουρκία, τις οποίες πιθανώς θα μπορούσαμε να επιλύσουμε με κάποιον συμβιβασμό, εκτός και αν συμβιβασμός θεωρείται το να αυτοακρωτηριαστείς για να μη σε ακρωτηριάσει ο άλλος.

Επιπροσθέτως, κομμάτι της στρατηγικής της Τουρκίας είναι η διαμόρφωση του σωστού μείγματος αυτονομίας και προνομιακών σχέσεων με τη Δύση. Αρα, πολύ δύσκολα η Αγκυρα θα επιλέξει ολοκληρωτική ρήξη στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και έξοδο από το ΝΑΤΟ. Εν παραλλήλω, η Δύση δεν φαίνεται να επιθυμεί την ολοκληρωτική ρήξη με την Τουρκία γιατί την προτιμά αυτόνομη παρά να την ωθήσει προς την ευρασιατική συσπείρωση Ρωσίας, Κίνας και Ιράν.

Εν κατακλείδι, η Ελλάδα δεν μπορεί να δραπετεύσει από την Ιστορία ούτε από τη Γεωγραφία. Μπορεί όμως να προσαρμοστεί στα γεωιστορικά δεδομένα. Οι φιλοδοξίες της Τουρκίας δεν θα εκπληρωθούν νομοτελειακά. Μια «υπερβολικά» ισχυρή Τουρκία αποτελεί αρνητική εξέλιξη τόσο για τους εχθρούς όσο και για τους «φίλους» της. Η  Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία πράγματι μπορούν να βρουν συμμάχους στην προσπάθειά τους να αναχαιτίσουν τον τουρκικό ηγεμονισμό. Ομως, η αρχή για να ξεκινήσει μια ρεαλιστική αναζήτηση συμμαχιών και συνεργασιών δεν μπορεί παρά να είναι η σχεδίαση μιας μακρόπνοης εθνικής στρατηγικής αντιμετώπισης της Τουρκίας που θα βασίζεται στις δικές μας δυνάμεις χωρίς να περιμένουμε σωτήρες από καμιά κατεύθυνση του χάρτη.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων