Εγκλημα και… κακοδικία

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 19ης Ιουλίου 1995, ο αστυνόμος Ουίλιαμ Χάρντι εργαζόταν ως φρουρός στο ξενοδοχείο Crown Sterling της Αλαμπάμα, για να βγάλει λίγα έξτρα χρήματα. Ηταν περίπου 12.30 όταν πρέπει να άκουσε κάτι στο πάρκινγκ που τον έκανε να πεταχτεί αφήνοντας το τσιγάρο του να καίει στο τασάκι. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ακούστηκαν δύο πυροβολισμοί και ένα αυτοκίνητο να απομακρύνεται με ταχύτητα. Ο Χάρντι ήταν νεκρός. Ο μαύρος αστυνομικός ήταν 49 ετών και ήδη υπηρετουσε 23 χρόνια. Αφησε πίσω του σύζυγο και δυο μικρά παιδιά. Η δολοφονία του σόκαρε την τοπική κοινότητα και εκατοντάδες συνάδελφοί του ξεχύθηκαν για να βρουν τους δράστες. Ο κυβερνήτης της Αλαμπάμα ανακοίνωσε αμοιβή 10.000 δολαρίων για τη σύλληψή τους. Μέσα στα επόμενα χρόνια, έξι νεαροί μαύροι και μια κοπέλα θα συλλαμβάνονταν για εγκλήματα σχετικά με τη δολοφονία του Χάρντι. Σε τέσσερις απαγγέλθηκαν κατηγορίες. Δύο πέρασαν από δίκη – ο ένας απαλλάχθηκε και ο άλλος καταδικάστηκε σε θάνατο, χωρίς κανένα στοιχείο.

Αυτός ο άνθρωπος, ο Τοφόρεστ Τζόνσον, είναι σήμερα 49 ετών, όσο ήταν ο Χάρντι όταν δολοφονήθηκε. Περιμένει να εκτελεστεί εδώ και 21 χρόνια – περισσότερα από οποιονδήποτε άλλον κρατούμενο σε αμερικανικές φυλακές – διακηρύσσοντας πάντα ότι είναι αθώος. Σχεδόν όλοι πια τον πιστεύουν – ακόμα και ο δικαστής που τον καταδίκασε έχει έντονες αμφιβολίες για την ενοχή του. «Είναι μια ιστορία κακοδικίας και άδικης καταδίκης», γράφει η «Washington Post». «Είναι μια ιστορία στην οποία οι μάρτυρες πληρώθηκαν για τα ψέματά τους και οι αστυνομικοί υπερέβαλλαν. Και επειδή έγιναν όλα αυτά, ο φόνος ενός συμπαθέστατου αστυνομικού παραμένει άλυτος».

Μια κατάθεση. Μια εβδομάδα μετά τη δολοφονία και μια μέρα αφότου ο κυβερνήτης της Αλαμπάμα ανακοίνωσε την αμοιβή των 10.000 δολαρίων για όποιον έχει πληροφορίες, μια γυναίκα ονόματι Βάιολετ Ελισον πήγε στην αστυνομία και τους είπε ότι άκουσε από το τηλέφωνο έναν άνδρα να καυχιέται για τη δολοφονία του Χάρντι. Εξήγησε στους αστυνομικούς πως η κόρη της κάποιες φορές τηλεφωνούσε σε κρατουμένους των φυλακών της κομητείας Τζέφερσον και έκανε τριπλή σύνδεση ώστε να συνομιλούν μεταξύ τους φυλακισμένοι από διαφορετικές πτέρυγες. Αυτό έκανε και στις 3 Αυγούστου του 1995 και τους άφησε να μιλάνε φεύγοντας από το δωμάτιο. Τότε η Ελισον, όπως περιέγραψε, σήκωσε το ακουστικό και άκουσε έναν άνδρα που είπε ότι τον έλεγαν «Τοφόρεστ» να λέει: «Τον πυροβόλησα τον γ… στο κεφάλι και τον είδα να πέφτει νεκρός. Του έριξα μία».

Με βάση αυτή τη μία και μόνη κατάθεση ο εισαγγελέας καταδίκασε τον Τοφόρεστ Τζόνσον εις θάνατον. Δεν υπήρχε κανένα φυσικό στοιχείο ούτε κάποιος αυτόπτης μάρτυρας. Μόνο η Ελισον. Η μαρτυρία της, όμως, ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τα όσα κατέθεσαν οι ένοικοι του ξενοδοχείου αλλά και τα στοιχεία των εμπειρογνωμόνων ότι ρίχθηκαν δύο μοιραίοι πυροβολισμοί ο ένας μετά τον άλλον.

Τώρα, 21 χρόνια μετά την καταδίκη του ο Τζόνσον ίσως έχει μια ελπίδα για ελευθερία. Τον Ιούνιο οι δικηγόροι του κατήγγειλαν πως η πολιτική αγωγή δεν ενημέρωσε ποτέ την υπεράσπιση ότι η Ελισον θα έπαιρνε αμοιβή για την κατάθεσή της.

Οι κατήγοροι ισχυρίσθηκαν πως η Ελισον δεν γνώριζε για τα χρήματα (5.000 δολάρια) όταν κατέθετε, κάτι όμως που ανατράπηκε από έρευνα στα αρχεία. Αρχεία τα οποία οι συνήγοροι υπεράσπισης ζήτησαν αλλά έλαβαν με καθυστέρηση 16 ετών και τη δικαιολογία ότι το γραφείο του εισαγγελέα «τα είχε αρχειοθετήσει λάθος».

Σύμφωνα με απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η πολιτική αγωγή πρέπει να δίνει όλα τα στοιχεία που είναι υπέρ του κατηγορουμένου στους δικηγόρους του, συμπεριλαμβανομένων στοιχείων που μπορεί να χρησιμοποιηθουν για να αμφισβητηθεί η αξιοπιστία ενός μάρτυρα.

Πληροφορίες αθωότητας. Ομως η κακοδικία δεν σταματά εκεί. Υπήρχαν πολλές πληροφορίες που στήριζαν την αθωότητα του Τοφόρεστ όμως δεν παρουσιάστηκαν στους ενόρκους.

Οι δικηγόροι του Τζόνσον τότε είχαν προσλάβει μόνο έναν ερευνητή, ο οποίος είχε IQ 63 και έπινε τουλάχιστον ένα μπουκάλι ουίσκι την ημέρα επί 20 χρόνια – και την περίοδο που εργαζόταν στην υπόθεση.

Επίσης οι τότε δικηγόροι του δεν κάλεσαν μάρτυρες που μπορούσαν να καταθέσουν ότι στη φυλακή της κομητείας Τζέφερσον υπήρχε τότε ένας κρατούμενος που «συνήθιζε να μιμείται» τον Τζόνσον και άλλους φυλακισμένους όταν μιλούσε τηλεφωνικά με νεαρές κοπέλες για να τις εντυπωσιάσει. Ούτε κάλεσαν για κατάθεση έναν ένοικο του ξενοδοχείου τη βραδιά του φόνου που είχε δηλώσει ότι είδε έναν ψηλό άνδρα να απομακρύνεται από το πτώμα του Χάρντι – ο Τοφόρεστ έχει ύψος 1,69. Ούτε κάλεσαν για κατάθεση τους περίπου 10 μάρτυρες που είπαν ότι την ώρα της δολοφονίας βρίσκονταν μαζί με τον Τοφόρεστ σε κλαμπ.

«Αυτή η υπόθεση», καταλήγει το εκτενές άρθρο της «Washington Post», «είναι ενδεικτική πολλών λανθασμένων χειρισμών σε όλα τα στάδια μιας έρευνας που οδηγεί σε δίκη. Είναι μια υπόθεση που αναδεικνύει τα πολλά προβλήματα στο δικαστικό σύστημα των ΗΠΑ. Σαν κι αυτή υπάρχουν πολλές. Και υπάρχουν πολλές ζωές, όπως του Τοφόρεστ Τζόνσον, που καταστρέφονται εντελώς άδικα».