Επιστροφή στον τόπο του… εγκλήματος

Κουάντικο, Βιρτζίνια, τέλη δεκαετίας του 1970: Στη Μονάδα Συμπεριφορικών Επιστημών του FBI μελετούν τις απομαγνητοφωνήσεις των συνεντεύξεων που οι πράκτορες παίρνουν από σίριαλ κίλερς, με στόχο να τους ψυχογραφήσουν. Ενα από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνουν για εκείνους είναι πως επιστρέφουν πάντα στους τόπους των εγκλημάτων για να ξαναζήσουν την «εμπειρία» – και να αντλήσουν, νοητά, από αυτήν την ίδια «ευχαρίστηση». Κάπως έτσι γυρίζει σήμερα κι ο Αλέξης Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη, την πόλη που στη ΔΕΘ του 2014 παρουσίαζε το περιλάλητο πρόγραμμα που φέρει το όνομά της. Επιστρέφει προσπαθώντας να νιώσει την ίδια απόλαυση που του προσέφεραν οι στιγμές που άρθρωνε τις εξαγγελίες, οι οποίες θα «σκότωναν» τα Μνημόνια. Γυρίζει, δηλαδή, στον μοναδικό αντιπολιτευτικό εαυτό που έχει, παρότι άλλαξε πολλές πολιτικές περσόνες έκτοτε.

Πέντε χρόνια πριν, με τον αέρα εκείνου που ερχόταν, παρουσίαζε ένα μανιφέστο το οποίο θα τερμάτιζε την κατά ΣΥΡΙΖΑ ανθρωπιστική κρίση. Μιλούσε για ένα New Deal με δημόσιες επενδύσεις από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, μέτρα για τη μείωση του χρέους, ποσοτική χαλάρωση από την ΕΚΤ, μαζί με ολίγη από αμεσοδημοκρατία. Τίποτα από τα παραπάνω δεν είχε συζητηθεί με τους δανειστές και τα λεφτά θα βρίσκονταν – τι πρωτότυπο – από την πάταξη της φοροδιαφυγής  και τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης κυριάρχησε στο αριστερό συλλογικό φαντασιακό μέχρι τα μέσα του Ιουλίου του 2015, όταν οι εταίροι το έβαλαν – για να το πούμε κομψά – στο ψηλότερο συρτάρι.

Στη ΔΕΘ, εκείνη της χρονιάς, το επιχείρημα είχε έρθει τούμπα. Ο Τσίπρας είχε συμφωνήσει το τρίτο Μνημόνιο συμβιβαζόμενος για την πατρίδα. «Βάλαμε την πατρίδα πάνω από το κόμμα, κάναμε συμβιβασμό και όποιος νομίζει ότι θα μπορούσε να πετύχει καλύτερη συμφωνία, ας έρθει να μας το πει», έλεγε στην καθιερωμένη πρωθυπουργική ομιλία. Το «προγραμματικό συμβόλαιο» του Σεπτεμβρίου του 2015 στόχευε πλέον στον «σταδιακό απεγκλωβισμό από τη λιτότητα». Ο σοσιαλιστικός παράδεισος υπήρχε ακόμη, απλώς η χώρα θα αργούσε λίγο να φθάσει εκεί. Αυτή ήταν η αριστερή ανάγνωση. Υπήρχε κι η άλλη που ήθελε το κόμμα και τον αρχηγό του να έχουν υποστεί μια διαδικασία βίαιης ωρίμανσης.

Παπαγαλία. Οντως ο Τσίπρας δεν έβγαλε την Ελλάδα από την ευρωζώνη. Ωστόσο, όσα ακολούθησαν μάλλον αποδεικνύουν πως ο μαθητής της Μέρκελ δεν ωρίμασε, απλά βελτίωσε τις τεχνικές της παπαγαλίας. Και ακολούθησαν πολλά. Από το στυλ διακυβέρνησης που υιοθέτησε σταδιακά μέχρι την επανεφεύρεση της αριστεροσύνης τους που προσπαθούν τώρα στην Κουμουνδούρου και το λανσάρισμα του στόρι της συριζαϊκής συμφωνίας ή διαπραγμάτευσης για συμφωνία ή στρατηγικής για συμφωνία που μειώνει τα πρωτογενή πλεονάσματα.

Στη Θεσσαλονίκη το 2016 είχε πλήρως ενσαρκώσει το μεταπολιτευτικό έθιμο των πρωθυπουργών που ανεβαίνουν για να μοιράσουν χρήμα. Εντάξει, με μια μικρή τροποποίηση λόγω κρίσης, αφού κόμιζε επιδόματα. Επιδόματα που θα χρηματοδοτούσαν τα 246 εκατ. ευρώ που πήρε από τους καναλάρχες και θα έδινε «εκεί που ανήκουν, στον ελληνικό λαό». Δεσμεύθηκε, βέβαια, και πως θα ξεκινούσε την «αντικατάσταση» του ΕΝΦΙΑ από έναν δικαιότερο φόρο μέσα στο 2017. Καθώς και τη μείωση των έμμεσων φόρων.

Το 2017, πάλι, καλωσόριζε από τη ΔΕΘ την ανάπτυξη. Υποσχέθηκε για νιοστή φορά αλλαγή του μείγματος οικονομικής πολιτικής υπέρ των πιο αδύναμων κοινωνικά στρωμάτων. Και ενημέρωσε το φιλοθέαμον κοινό ότι από το 2019 θα μπορεί η κυβέρνησή του να κάνει τις αναγκαίες διορθωτικές κινήσεις που θα αφαιρούν τα βάρη της δημοσιονομικής προσαρμογής από τους φορολογούμενους, υπονοώντας – και πάλι – μια μείωση του ΕΝΦΙΑ.

Στην περσινή ΔΕΘ, πανηγυρίζοντας την έξοδο από τα Μνημόνια, διακήρυττε την επιστροφή στην κανονικότητα ανακοινώνοντας φοροελαφρύνσεις για το 2019. ΕΝΦΙΑ, ασφαλιστικές εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών, φορολογία των επιχειρήσεων, καταβολή αναδρομικών σε ένστολους, δικαστικούς και πανεπιστημιακούς, επιδότηση ενοικίου και πάει λέγοντας. Για την ακρίβεια, περηφανευόταν on camera ότι θα είναι η πρώτη φορά από το 2010 κι έπειτα που πρωθυπουργός θα παρουσίαζε δικό του σχέδιο. Σήμερα, λένε, ανεβαίνει στη ΔΕΘ «με αιχμή του δόρατος τα εργασιακά» και στόχο να μην αφήσει τη νέα κυβέρνηση να οικειοποιηθεί όσα έκανε η δική του.

Αλλαγή ύφους. Με την πάροδο των ετών δεν άλλαξε μόνο το αφήγημα, άλλαξε και το ύφος του στη Θεσσαλονίκη. Εστριψε από την καταγγελία της Ευρώπης της νομενκλατούρας στην αγιογραφία «της Ευρώπης της δημοκρατίας που δεν πρέπει να φοβόμαστε» – όπως ανέφερε το 2017. Ο σκηνοθετημένος θυμός και τα τσιτάτα έδωσαν σταδιακά τη θέση τους στην επίκληση των αριθμών και των ποσοστών της τεχνοκρατικής αργκό. Οι ιδεολογικοί νεολογισμοί σαν τη «νεοφιλελεύθερη Ακροδεξιά» δεν έλειψαν, απλά πασπαλίστηκαν με το κύρος που τους έδινε η παραμονή του στο Μαξίμου περισσότερο από κάθε άλλο μνημονιακό πρωθυπουργό.

Οσο μιλούσαν οι πρώτοι ψυχογράφοι του FBI με τους σίριαλ κίλερς τόσο καταλάβαιναν πως η εποχή της αθωότητας – κατά τη διάρκεια της οποίας κάποιος σκοτώνει μόνο εν βρασμώ ψυχής ή με κίνητρο – είχε παρέλθει. Φέτος μπορεί ο Τσίπρας να μετατοπίσει τη ΔΕΘική ρητορική του στα ναΐφ επίπεδα εκείνης του 2014, οι ακροατές όμως δεν είναι πια άπειροι. Δύσκολα πείθεις για την ειλικρίνεια των αντιπολιτευτικών σου προθέσεων όταν υπάρχουν πειστήρια κυβερνητικής θητείας.