Ποίηση και βία από την Τσεχία

Ενώ πλέον έχει κοπάσει ο (όποιος) θόρυβος δημιουργήθηκε στη Βενετία για τους «Ενηλίκους στην αίθουσα», την τελευταία κινηματογραφική δημιουργία του βετεράνου Κώστα Γαβρά που αφορά τις διαπραγματεύσεις Ελλάδας – Ευρώπης το 2015 για τη διευθέτηση του ελληνικού χρέους, το 76ο φεστιβάλ οδεύει προς την όγδοη μέρα διεξαγωγής του. Και η αλήθεια είναι ότι αφήνει πίσω του καλές εντυπώσεις με αρκετές ταινίες που ήδη συζητιούνται, που αναμένεται να συζητηθούν στα βραβεία του ερχόμενου Σαββάτου, αλλά και αργότερα.

Στις βαθμολογίες των κριτικών που δημοσιεύονται σε καθημερινή βάση στο έντυπο «Ciak», που συνεργάζεται με το φεστιβάλ, τον πρώτο λόγο μέχρι την Τρίτη είχε η τελευταία ταινία ενός άλλου βετεράνου σκηνοθέτη, του Ρόμαν Πολάνσκι. Και πράγματι, αν είναι να μιλήσουμε με καθαρούς κινηματογραφικούς όρους, το «J’ accuse» («Κατηγορώ») του πολωνού δημιουργού, όπως και ο «Τζόκερ» του Τοντ Φίλιπς ή το «Marriage story» («Γαμήλια ιστορία») του Νόα Μπάουμπαχ που επίσης έχουν ξεχωρίσει οι κριτικοί, ανήκουν σε εκείνες τις ταινίες που χάρισαν στο κοινό πολύ ωραίες, ως και αξέχαστες στιγμές.

Την Τρίτη είδαμε άλλη μια έκπληξη, μια τσέχικη ταινία, βασισμένη κι αυτή σε βιβλίο, το «Βαμμένο πουλί» του γεννημένου στην Πολωνία Γέρζι Κοζίνσκι (εκδόσεις Μεταίχμιο), το οποίο ο σκηνοθέτης Βάκλαβ Μαρχούλ χρειάστηκε παραπάνω από 10 χρόνια για να μεταφέρει στο σινεμά έτσι όπως το βλέπουμε. Είναι ένα μυθιστόρημα που ανήκει στα σύγχρονα κλασικά. Εκδόθηκε το 1965, αποθεώθηκε από κάποιους, αλλά κατηγορήθηκε από άλλους, με αποτέλεσμα η έκδοσή του να απαγορευτεί στην Πολωνία και η οικογένεια του Κοζίνσκι να προπηλακιστεί με το επιχείρημα ότι το «Βαμμένο πουλί» δυσφημούσε τον πολιτισμό των Ανατολικοευρωπαίων.

Στην εκπνοή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στην επαρχία μιας χώρας της Ανατολικής Ευρώπης η οποία όμως δεν ονομάζεται, ένα αγόρι (Πετρ Κότλαρ) επιβιώνει μέσα σε ένα περιβάλλον ανομολόγητης βίας και σχεδόν πρωτόγονης αγριότητας. Το παρακολουθούμε από τη στιγμή που αφήνει το καμένο σπίτι του και περιπλανιέται στη φύση περνώντας μέσα από παγωμένες λίμνες, δάση γεμάτα κινδύνους, ερήμους, αγροκτήματα που δέχονται επιθέσεις, στρατόπεδα, πόλεις. Γνωρίζεται με άλλα πρόσωπα και βιώνει από πρώτο χέρι την αποθέωση την ανθρώπινης βαρβαρότητας, την οποία δέχεται βωβά. Ο κινηματογράφος του Μαρχούλ (που εμπνεύσθηκε όπως είπε από το «Ελα να δεις» του Ελεμ Κλίμοφ), είναι καθαρά ποιητικός, με μια πλανοθεσία που σε κερδίζει από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό, ακόμα και όταν αισθάνεσαι τη βία που βιώνει το παιδί να σε διαπερνά. Πραγματικά μεγαλόπνοο σινεμά, με ελάχιστους διαλόγους και έμφαση στην εικόνα, αποκλείεται να λείπει από τα βραβεία.

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΤΕΡΣΟΝ. Πριν από πέντε χρόνια, ο σουηδός σκηνοθέτης Ρόι Αντερσον, εδώ στη Βενετία, κέρδιζε τον Χρυσό Λέοντα για την ταινία του «Ενα περιστέρι έκατσε σε ένα κλαδί, συλλογιζόμενο την ύπαρξή του».

Ηταν η τρίτη μιας σειράς ταινιών (προηγούνταν οι «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο» και «Εμείς οι ζωντανοί») που με πολύ ευφάντατο τρόπο και μια κινηματογράφηση που παρέπεμπε περισσότερο στις εικαστικές τέχνες, ασχολούνταν με τη μοναξιά, την αποξένωση και την ανάγκη επικοινωνίας του σύγχρονου ανθρώπου.

Η δύναμη αυτών των ταινιών ήταν πάντα και μια παράξενη αίσθηση  χιούμορ (μαύρου φυσικά) που τις διέκρινε. Παρόμοιας αισθητικής – πλάνα που θυμίζουν πίνακες του Εντουαρντ Χόπερ αλλά και άλλων ζωγράφων – είναι και το «About endlessness» που παρουσιάστηκε χτες στο φεστιβάλ, επίσης εντός συναγωνισμού.

Ο Αντερσον όπως πάντα σε σκλαβώνει με τη διεισδυτική, εικαστική ματιά, το χιούμορ και τον μινιμαλισμό του (μέτρησα 37 πλάνα όλα κι όλα), όμως αυτή τη φορά δεν λέει κάτι που δεν έχει ήδη πει στις τρεις προηγούμενες ταινίες του.