Ο βράχος με το αλάτι του

Γνωστή ως το νησί της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας, η Αμοργός καταφέρνει να διατηρεί την παραδοσιακή φυσιογνωμία της στα όμορφα χωριά της με τα αξιόλογα δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής, στα αρχαία μνημεία της, στις βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησιές της, στα παλιά ξωκλήσια της.

Οι ορεινοί όγκοι, οι εντυπωσιακές ορθοπλαγιές, οι βουνοπλαγιές με τις αναβαθμίδες και τις λιγοστές καλλιέργειες, οι απόκρημνες ακτές στο νότιο τμήμα, οι γραφικοί όρμοι με τις ωραίες ακρογιαλιές στο βόρειο τμήμα συνθέτουν το ενδιαφέρον τοπίο της Αμοργού.

Η γνήσια αμοργιανή φιλοξενία, τα τοπικά έθιμα και πανηγύρια, οι υπέροχες γεύσεις και ευωδιές, η φημισμένη μουσική παράδοση αγγίζουν την ψυχή όσων γνωρίζουν το ανατολικότερο νησί των Κυκλάδων με το χαρακτηριστικό επίμηκες σχήμα.

Το πυκνό δίκτυο των σηματοδοτημένων μονοπατιών δίνει στους περιπατητές τη δυνατότητα να γνωρίσουν τα μνημεία και το επιβλητικό φυσικό ανάγλυφο της Αμοργού.

ΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ. Από τις ωραιότερες πρωτεύουσες των Κυκλάδων, η Χώρα της Αμοργού είναι χτισμένη στο μέσον περίπου του νησιού, γύρω από τον επιβλητικό βράχο με το ενετικό κάστρο. Παλαιές εκκλησίες, σπίτια με χρωματιστές πόρτες και παράθυρα, πλακόστρωτα δρομάκια, μικρές πλατείες και πλατώματα, σκαλιά με γλάστρες και λουλούδια, ταβερνάκια και καφέ μπαρ με ξεχωριστό χρώμα γοητεύουν τους επισκέπτες.

Κύριο λιμάνι της Αμοργού και επίνειο της Χώρας, τα Κατάπολα απλώνονται γύρω από τον βαθύ ομώνυμο όρμο, στη δυτική ακτογραμμή του νησιού.

Στο βορειοδυτικό τμήμα της Αμοργού βρίσκονται ο Όρμος Αιγιάλης, παραλιακός οικισμός με παραθεριστική κίνηση (το έτερον λιμάνι του νησιού), η Λαγκάδα και τα Θολάρια.

Οικιστικοί πυρήνες στην Κάτω Μεριά (έτσι ονομάζεται το νότιο τμήμα της Αμοργού) είναι η Καλοφάνα, η Καλοταρίτισσα, ο Βρούτσης, το Καμάρι και η Αρκεσίνη.

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ. Κατοικημένη από τους Προϊστορικούς Χρόνους, η Αμοργός υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του πρωτοκυκλαδικού πολιτισμού. Σε απόσταση 2 χλμ Α από το Καμάρι έχει ανασκαφεί ο οχυρωμένος πρωτοκυκλαδικός οικισμός της Μαρκιανής, ο οποίος χρονολογείται κατεξοχήν στην 3η χιλιετία π.Χ.

Κατά τους Ιστορικούς Χρόνους άκμασαν στο νησί τρεις πόλεις: η Aιγιάλη, η Aρκεσίνη και η Mινώα. Κοντά στα Θολάρια, στο ύψωμα Βίγλα, έχουν εντοπιστεί λείψανα της αρχαίας Αιγιάλης.

Σε ύψωμα βόρεια από τον Βρούτση (1 ώρα από μονοπάτι), στη θέση «Καστρί», σώζονται λείψανα της αρχαίας Αρκεσίνης. Εξάλλου, σε λόφο πάνω από το λιμάνι των Καταπόλων βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας Μινώας. Η θέα από εδώ είναι μοναδική.

Η ΧΟΖΟΒΙΩΤΙΣΣΑ. Μοναδικό δημιούργημα της αιγαιοπελαγίτικης μοναστηριακής αρχιτεκτονικής, η Παναγία η Χοζοβιώτισσα, η αετοφωλιά της Αμοργού, δεσπόζει σε ορθοπλαγιά που υψώνεται πάνω από τη θάλασσα, σε απόσταση 2,5 χιλιομέτρων ΒΑ από την πρωτεύουσα του νησιού.

Σε ένα βραχώδες τοπίο άγριας ομορφιάς οι πιστοί κατάφεραν να δαμάσουν τα στοιχεία της φύσης και να αφήσουν πίσω τους ένα θρησκευτικό μνημείο που αποτελεί ιερή παρακαταθήκη.

Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, η μονή, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου, ιδρύθηκε την περίοδο της Εικονομαχίας, τον 9ο αιώνα, όταν έφθασε εδώ (στον ορμίσκο της Αγίας Άννας) από το Xόζοβο (τα Χόζοβα) της Παλαιστίνης, με θαυματουργό τρόπο ή φερμένη από μοναχούς, η εικόνα της Παναγίας. Το μοναστήρι ανακαινίστηκε στα τέλη του 11ου αιώνα από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Aλέξιο Α’ Kομνηνό.

Η τοπική παράδοση αποδίδει την ίδρυση της ξακουστής μονής σε θαύμα. Οι κάτοικοι της περιοχής είχαν αποφασίσει να χτίσουν μια εκκλησία στην ακτή, αλλά συναντούσαν αξεπέραστες δυσκολίες, αφού ό,τι έχτιζαν την ημέρα το βράδυ γκρεμιζόταν. Τότε ένας ιερέας γονάτισε και προσευχήθηκε. Όταν ύψωσε το βλέμμα του, αντίκρισε πάνω στην ορθοπλαγιά, κρεμασμένο σε ένα καρφί, το σακίδιο ενός εργάτη. Θεώρησε το σημείο συμβολικό, κι έτσι οι κάτοικοι άρχισαν να χτίζουν πάνω στον απότομο βράχο την εκκλησία της Παναγίας, που αποτέλεσε και το παλαιότερο τμήμα της μετέπειτα μονής.

Στο σκευοφυλάκιο της Χοζοβιώτισσας, εκτός από την εικόνα της Παναγίας, που τιμάται στις 21 Νοεμβρίου, φυλάσσονται ανεκτίμητα κειμήλια, δείγματα της μεταβυζαντινής κατά κύριο λόγο εκκλησιαστικής τέχνης. Την εβδομάδα μετά το Πάσχα πραγματοποιείται περιφορά της εικόνας της Παναγίας στη Χώρα της Αμοργού και στα χωριά του νησιού.

Αμοργός

Αυτός ο βράχος με το αλάτι του

Δεν είναι τόπος. Χρόνος σου είναι.

Και το νερό του

Που σε ράντισε ασαράντιστο,

Πρώτο μετά το αμνιακό.

Κάτι αρμέγει μαύρο στ’ όνομά της

Α μ ο ρ γ ό ς

Oπως πλατιά που πλαταγίζει απάνω αστερόεσσα

Νύχτα.

Η νύχτα η πιο –

Να φέγγει τότε κι η μικρή πυγολαμπίδα

Διάττοντας

Δεκαετία εξήντα του εικοστού

Και ας έφυγε

Σφυρίζει αρόδου

Το παπόρι αθέατο

Μοσχάνθη Μαριλένα Ιόνιον

Με την καρίνα οργώνοντας

Γραμμή

Τη θάλασσα της νοσταλγίας.

Την άγονη.

Το ανωτέρω ποίημα του αμοργιανού Αντώνη Φωστιέρη ανήκει στην ποιητική συλλογή «Τοπία του Τίποτα» (εκδόσεις Καστανιώτη, 2013).