Ο Ιβ Μοντάν στην Αθήνα για το «Ζ»

Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου 1974. Παραμονή της πρεμιέρας της ταινίας «Ζ», οι συντελεστές δίνουν συνέντευξη Τύπου στην Ελλάδα. Η ταινία του Κώστα Γαβρά, σε σενάριο Χόρχε Σεμπρούν, βασισμένη στο βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού «Ζ» έκανε τη διεθνή πρεμιέρα της το 1968. Ομως περίμενε τη Μεταπολίτευση για να προβληθεί στη χώρα μας. Ο Γ.Κ. Πηλιχός ήταν παρών και γράφει για τα διασταυρούμενα πυρά:

Το «Ζ» ή μάλλον οι δημιουργοί του, ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς και ο σεναρίστας Χόρχε Σεμπρούν, βρέθηκαν το Σάββατο το μεσημέρι κάτω από «συντονισμένα πυρά» εκπροσώπων του ελληνικού Τύπου, στην πρες κόνφερανς που οργανώθηκε στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία, επί παρουσία και τριών από τους πρωταγωνιστές του φιλμ, του Υβ Μοντάν, της Ειρήνης Παπά και του Ρενάτο Σαλβατόρε.

Η «επίθεση» άρχισε με κωμικό τρόπο. Συνάδελφος καθημερινής εφημερίδας ζήτησε «εξηγήσεις» από τον Κώστα Γαβρά γιατί παραχώρησε αποκλειστική συνέντευξη στα «ΝΕΑ» και συγκεκριμένα στον υποφαινόμενο… Αλλά αμέσως μετά τα πράγματα σοβάρεψαν και ο Κώστας Γαβράς κι ο Χόρχε Σεμπρούν βρέθηκαν αντιμέτωποι με ερωτήσεις σαν κι αυτές: «Γιατί κάνοντας ένα φιλμ πάνω στην υπόθεση της δολοφονίας του βουλευτή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη βασισθήκατε στο “Ζ” του Βασίλη Βασιλικού και όχι στα πρακτικά της δίκης του Λαμπράκη;», «Γιατί προτιμήσατε το βιβλίο του Βασιλικού και όχι του Βούλτεψη;», «Γιατί στην ταινία γίνονται μερικές επιλογές πολιτικές, τελείως άσχετες με την ελληνική πραγματικότητα (παράδειγμα, ο ρόλος του νεαρού δικηγόρου της Αριστεράς και ο χαρακτηρισμός των αξιωματικών της Χωροφυλακής σαν ναζιστοφασιστών) με συνέπεια να γενικεύονται και να απλοποιούνται πράγματα με βαθύτερη πολλαπλότητα;»…

Σε όλα αυτά τα «γιατί» ο Κώστας Γαβράς και ο Χόρχε Σεμπρούν έδωσαν ψύχραιμες απαντήσεις που θα μπορούσαν να συνοψισθούν σε αυτές τις γραμμές:

«Δεν θέλαμε να κάνουμε μία πιστή αναπαράσταση της “υπόθεσης Λαμπράκη”. Προσπαθήσαμε να προβάλουμε τα ελληνικά εκείνα στοιχεία που είχαν μια παγκοσμιότητα – αυτό άλλωστε μας έχει διδάξει η ελληνική κλασσική παράδοση»…

…Στην ίδια πρες κόνφερανς μας δόθηκε η ευκαιρία να μιλήσουμε και με τον διακεκριμένο Γάλλο ηθοποιό Υβ Μοντάν και πρωταγωνιστή στο «Ζ» (ενσαρκώνει τον Λαμπράκη): «Συνέβη στις περιπτώσεις με τις οποίες ασχολούνται οι ταινίες του Γαβρά η Αριστερά να έχει δίκιο. Οχι πάντα, αλλά τις περισσότερες φορές. Και όχι μόνο στις ταινίες του Γαβρά. Είναι και ταινίες που λένε ότι και η ίδια η Αριστερά μπορεί να έχει τις δικές της αντιφάσεις. Οσο για μένα, σαν άνθρωπος και σαν ηθοποιός, είμαι πάντα έτοιμος να πάρω μέρος σε μια ταινία που καταδικάζει τη μισαλλοδοξία, από όπου κι αν προέρχεται. Κι ας βάλετε την ετικέττα που θέλετε – αυτό αφορά εκείνους που θα δουν την ταινία. Εγώ πάντως δεν ανέχομαι από καμμιά πλευρά τη μισαλλοδοξία!».

Η συμμετοχή σας ωστόσο στην «Ομολογία» του Κώστα Γαβρά (που καταγγέλλει τις σταλινικές «δίκες» στην Τσεχοσλοβακία) θα πρέπει να σας δημιούργησε προβλήματα συνειδήσεως.

«Ηταν για μένα ακόμη ένας αγώνας εναντίον της μισαλλοδοξίας – που μάχομαι, όπως σας είπα και πριν, σε όποια μορφή κι αν τη συναντήσω. Και είναι αυτονόητο ότι αν αυτά τα πράγματα που καταγγέλλει η «Ομολογία» δεν είχαν συμβεί, δεν θα έπαιρνα μέρος στο φιλμ και μακάρι να μην είχαν συμβεί. Οσο για τα προβλήματα συνειδήσεως, πάντα μπαίνουν τέτοια προβλήματα. Πάντα οι άνθρωποι θα έχουν προβλήματα συνειδήσεως. Και δεν είναι εύκολο  πάντοτε να διαλέγει κανείς… Αλλά κάτι που για μένα προσωπικά είναι πολύ εύκολο να διαλέξω, είναι η θέση εναντίον της μισαλλοδοξίας».

Κι η ενδιαφέρουσα αυτή πρες κόνφερανς τελείωσε όχι με ερώτημα εκπροσώπου του Τύπου, αλλά του διάσημου Ισπανού συγγραφέα Χόρχε Σεμπρούν (που ζει αυτοεξόριστος στη Γαλλία): Σεις εδώ στην Ελλάδα καταφέρατε να απαλλαγείτε από τους Γλύξμπουργκ. Εμάς όμως στην Ισπανία μάς περιμένει βασίλισσα Γλύξμπουργκ κι από πάνω κι η μητέρα της… Μήπως μπορείτε να μας δώσετε καμμιά αποτελεσματική συμβουλή να απαλλαγούμε κι εμείς από αυτούς;».