Κατσίκες, πυροσβέστες χαμηλού κόστους

Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Μια απλή αναζήτηση στο Διαδίκτυο δείχνει ότι ήδη από την αρχή της χιλιετίας οι αμερικανικές Αρχές είχαν στραφεί σε μια απλή, ασφαλή και φτηνή λύση για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών που ξεσπούσαν όλο και συχνότερα σε πολιτείες όπως η Καλιφόρνια: τις κατσίκες.

Οταν σταματούν οι βροχές τον Απρίλιο, έγραφε τον Οκτώβριο του 2001 το περιοδικό «Smithsonian», η βλάστηση ξεραίνεται και με μια σπίθα μπορεί να πάρει φωτιά. Για την αντιμετώπιση αυτής της απειλής δεν υπάρχουν πολλά όπλα. Μια ελεγχόμενη φωτιά για να καούν τα άγρια χόρτα μπορεί εύκολα να ξεφύγει από τον έλεγχο. Χημικά δεν μπορεί να χρησιμοποιηθούν, γιατί καταλήγουν στον υδροφόρο ορίζοντα. Το έδαφος είναι συχνά δύσβατο και δυσπρόσιτο, τόσο για μηχανήματα όσο και για τον άνθρωπο. Η μόνη λύση είναι λοιπόν τα συμπαθή τετράποδα.

Στην ίδια αυτή λύση καταλήγουν τώρα και οι Πορτογάλοι. Αφού δοκίμασαν high-tech εργαλεία όπως τα drones και χρησιμοποίησαν δορυφόρους και αεροσκάφη για να καταπολεμήσουν τις φωτιές – γράφει ο Ράφαελ Μάιντερ στους «New York Times» -, κατέληξαν στις κατσίκες που τρέφονται με τη χαμηλή βλάστηση. Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα: η έλλειψη βοσκών και τσοπάνηδων.

Στο χωριό Βερμέλος για παράδειγμα, στη Νότια Πορτογαλία, ο 49χρονος Λεονέλ Μάρτινς Περέιρα είναι ο τελευταίος βοσκός που έχει απομείνει. Φαίνεται όμως πως θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή στη μάχη που θα δοθεί τα επόμενα χρόνια κατά των πυρκαγιών. Οι 150 κατσίκες του αγαπούν ιδιαίτερα τα τοπικά φυτά, ιδιαίτερα τις φραουλιές, τα φύλλα των οποίων έχουν μια προστατευτική μεμβράνη που πιάνει εύκολα φωτιά.

Οπως γράφει η αμερικανική εφημερίδα, ένα κυβερνητικό δασοκομικό ινστιτούτο ξεκίνησε πέρυσι ένα πρόγραμμα πολύ χαμηλού προϋπολογισμού στο οποίο ενέταξε 40 με 50 βοσκούς απ’ όλη τη χώρα με συνολικά 10.800 κατσίκες. Η έκταση στην οποία βοσκούν ανέρχεται σε 27.000 στρέμματα και βρίσκεται σε επιλεγμένες περιοχές που είναι ευάλωτες στις πυρκαγιές.

«Οταν οι άνθρωποι εγκαταλείπουν την ύπαιθρο, αφήνουν και τη γη που μπορεί να πιάσει εύκολα φωτιά» λέει ο Ζοάο Κασινέλο από το υπουργείο Γεωργίας της Πορτογαλίας. «Εχουμε χάσει έναν τρόπο ζωής όπου το δάσος ήταν πολύτιμο».

Το πρόβλημα για το ινστιτούτο δεν ήταν τόσο να βρει χρηματοδότηση όσο αρκετούς βοσκούς. «Εχει γίνει πολύ δύσκολο να βρει κανείς ανθρώπους που είναι διατεθειμένοι να κάνουν αυτή τη σκληρή δουλειά και να μένουν σε αυτές τις περιοχές» τονίζει ο Νούνο Σεκέιρα, μέλος του ινστιτούτου που διαχειρίζεται το πρόγραμμα.

Το ίδιο το χωριό Βερμέλος, γράφει ο Ράφαελ Μάιντερ, έχει πια μόλις 25 κατοίκους, έναντι 100 που είχε όταν μεγάλωνε ο Μάρτινς Περέιρα. Το δημοτικό σχολείο στο οποίο πήγαινε έκλεισε πριν από είκοσι χρόνια. Οταν άρχισε να φροντίζει τις κατσίκες που κάποτε φρόντιζε ο προπάππος του, το χωριό είχε ακόμη δέκα βοσκούς.

Ο 93χρονος Αντόνιο Μπαρμπάρα, που ήταν κάποτε βοσκός, λέει πως τρία πράγματα έχουν αλλάξει σε σχέση με την εποχή της νιότης του: λιγότερες βροχές, περισσότεροι δρόμοι και πολύ περισσότεροι καμένοι θάμνοι και δέντρα. «Πραγματικά δεν είχαμε ποτέ τόσο πολλές φωτιές» θυμάται.

Ο Μάρτινς Περέιρα, που κάποια στιγμή έφυγε για τη Γαλλία αλλά επέστρεψε στο χωριό του επειδή του έλειπε αυτός ο τρόπος ζωής, δεν είναι πάντως πολύ ευχαριστημένος από τους όρους της απασχόλησής του. Τα χρήματα είναι λίγα. Και του έχουν ζητήσει να επικεντρωθεί σε περιοχές κοντά στους δρόμους, όπου δεν υπάρχει πάντα η κατάλληλη βλάστηση για τις κατσίκες του.

«Το κράτος έχει σπαταλήσει τα χρήματα των φορολογουμένων για χρόνια και τώρα κάνει κάποια εξοικονόμηση, χωρίς όμως να αποζημιώνει τους βοσκούς όπως πρέπει» σημειώνει. «Το να είσαι βοσκός είναι επάγγελμα και πρέπει να αμείβεται ικανοποιητικά».