Συνεκμετάλλευση σημαίνει αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης

Εσχάτως έχει διευρυνθεί η χρήση του όρου «συνεκμετάλλευση», και μάλιστα από επίσημα χείλη όλου του φάσματος και καθ’ ύλην αρμόδιους ανώτατους αξιωματούχους. Θα έλεγε κανείς ότι επιχειρείται μία εξοικείωση της ελληνικής γνώμης για μία προοπτική εκχώρησης στην Τουρκία μέρους των ενεργειακών πόρων που εμπερικλείονται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο στην ελληνική ΑΟΖ.

Προφανές είναι ότι η «συνεκμετάλλευση» αντανακλά έλλειψη αυτοπεποίθησης όσον αφορά τη δυνατότητα του ελληνικού κράτους να αντιμετωπίσει την τουρκική πίεση. Διότι εάν οι ρόλοι ήταν αντίστροφοι, δηλαδή εάν η Ελλάδα διέθετε ισχύ και αυτοπεποίθηση και η Τουρκία ήταν ένα ανασφαλές και φοβικό κράτος, περί «συνεκμεταλλεύσεως» δεν θα υπήρχε καν σκέψη.

Ωστόσο, η έννοια της συνεκμετάλλευσης χρησιμοποιείται με εμφανή προχειρότητα και άγνοια κινδύνου. Οσοι λοιπόν αναμασούν τη μαγική λέξη, οφείλουν να έχουν υπόψη τους τα εξής:

1. Συνεκμετάλλευση πρακτικά σημαίνει δύο εναλλακτικά σενάρια: το πρώτο είναι η συμμετοχή της Τουρκίας στην κοινοπραξία εκμετάλλευσης των πόρων και το δεύτερο η συμμετοχή της Τουρκίας στην κυριαρχία επί των πόρων.

2. Η συμμετοχή της Τουρκίας στην κοινοπραξία, με ίδια κεφάλαια, τεχνογνωσία, τεχνικούς, υποδομές μεταφοράς κ.λπ., άρα και στα κέρδη, θα μπορούσε να προκύψει από τη συμμετοχή της τουρκικής κρατικής εταιρείας ενέργειας, ή και ιδιωτικών τουρκικών εταιρειών, στο κονσόρτσιουμ που θα συγκροτηθεί για να εξαγάγει και να εκμεταλλευθεί τους ενεργειακούς πόρους της ελληνικής ΑΟΖ. Σε αυτήν την περίπτωση δεν τίθενται ζητήματα κυριαρχίας επί των πόρων.

3. Το σενάριο αυτό αποκλείεται να το δεχθεί η Τουρκία, ακόμα και αν της προταθεί επισήμως από την ελληνική πλευρά. Για τον απλούστατο λόγο ότι η καχύποπτη, ανασφαλής Τουρκία θα θεωρήσει ότι δεν της παρέχει επαρκείς εγγυήσεις. Υπάρχει όμως και ένας βαθύτερος λόγος: τα κίνητρα της Τουρκίας δεν υπήρξαν ποτέ αμιγώς οικονομικά, πάντοτε υποκρύπτονται η γνωστή παθογένεια του τουρκικού επεκτατισμού και η εγγενής ροπή προς τη χρήση βίας.

4. Επομένως η συζήτηση περί «συνεκμετάλλευσης» άγεται στο δεύτερο σενάριο. Η Τουρκία θα απαιτήσει αλλαγές και διευθετήσεις της συνοριογραμμής, προκειμένου να συμμετάσχει ως ιδιοκτήτρια στην εκμετάλλευση. Εδώ λοιπόν προκύπτουν τα ανυπέρβλητα εμπόδια: η μεταβολή του καθεστώτος κυριαρχίας στο Αιγαίο σημαίνει αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης και των συναφών προσαρτημάτων της, καθώς και της συνθήκης εκχώρησης των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα.

5. Οποιαδήποτε ελληνική κυβέρνηση έχει την πρόθεση να εκχωρήσει με συμφωνία συνεκμετάλλευση των ελληνικών ενεργειακών πόρων με την Τουρκία, θα πρέπει πρώτα να έχει αποφασίσει ότι θα δεχθεί δυσμενή εις βάρος μας αναθεώρηση των συνθηκών που διέπουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αλλά οι συνθήκες ισχύουν μέχρι να προκύψουν αλλαγές μέσω πολεμικών γεγονότων, να γίνουν αποδεκτές από την ηττημένη πλευρά και να επικυρωθούν από διεθνείς συνδιασκέψεις.

6. Εις βάρος του εαυτού τους εθελούσια εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας από κράτη συνέβη στον Εικοστό αιώνα στην Ευρώπη, όταν ο Χίτλερ απέσπασε εδάφη από όμορες χώρες υπό στρατιωτική απειλή  και με την ανοχή της διεθνούς κοινότητος. Φυσικά ο Χίτλερ δεν σκόπευε να σταματήσει εκεί. Ετσι, αναπόφευκτα,  αυτή η εξέλιξη οδήγησε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

7. Η εκχώρηση εδάφους, θαλάσσιου ή εναέριου χώρου στην Τουρκία αποκλείεται νομικά, πολιτικά και διπλωματικά. Μπορεί να προκύψει μόνον από εισβολή και κατοχή, όπως συνέβη στην Κύπρο το 1974. Αλλά και τότε η κατοχή δεν γεννά νέα διεθνή νομιμότητα, ο εισβολέας παραμένει νομικά έωλος. Το προϊόν που θα παράγει σε κατεχόμενο έδαφος ή υπέδαφος θα θεωρείται παράνομο και οι αγοραστές του κλεπταποδόχοι.

8. Η σθεναρή αντίσταση σε κάθε απόπειρα των Τούρκων να δημιουργήσουν τετελεσμένα δεν είναι λοιπόν μόνον πατριωτικά αυτονόητη, αλλά και η μόνη νομικά και πολιτικά ενδεδειγμένη.