Σκληρός νόμος; Ε, και;

«Νόμος είναι το δίκιο του εργάτη». Το σύνθημα είναι πασίγνωστο στις εργατικές συγκεντρώσεις, υποτίθεται ότι είναι μια διατύπωση που κολακεύει τους εργαζομένους που είναι ενταγμένοι σε αριστερές οργανώσεις. Αλλά αν έχεις λίγο δογματική σκέψη, θεωρείς ότι το σύνθημα αυτό εκφράζει την πραγματικότητα, ότι όντως το δίκιο του εργάτη θα έπρεπε να είναι ο πραγματικός νόμος και ότι ο νομοθέτης απλώς εκφράζει τα συμφέροντα των ταξικών αντιπάλων του εργάτη. Να ένας λόγος να μην τηρείται ο νόμος από τους προλετάριους.

Ανάλογες αντιλήψεις θεωρούν ότι πολλοί νόμοι επιβάλλονται από τους ξένους στη γαλάζια μας χώρα. Αλλά στη χώρα των ατίθασων, του Ελληνος ο τράχηλος ζυγόν δεν υπομένει. Γι’ αυτό λοιπόν οδηγούμε σαν τρελοί ή καπνίζουμε σε κλειστούς δημόσιους χώρους – είναι θέμα εθνικής ιδιοπροσωπίας, κι άλλωστε συνήθως δεν υπάρχουν νομικές συνέπειες. Μόνο ο Μολώχ της ασφάλτου και οι θεράποντες της δημόσιας υγείας ξέρουν τις επιπτώσεις αυτής της άρνησης στην τήρηση των νόμων.

Τη μη εφαρμογή των νόμων στην Ελλάδα, μαζί με την πολυνομία και την κακονομία, εξετάζει το βιβλίο του καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Παναγιώτη Μαντζούφα, «Καλή νομοθέτηση και κράτος δικαίου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ευρασία. Οπως αναφέρει στον πρόλογό του ο συγγραφέας, «για τους νομικούς της πράξης η ύπαρξη αλληλοσυγκρουόμενων και αντιφατικών νόμων χαρακτηρίζει σημαντικούς τομείς της δημόσιας διοίκησης και δημιουργεί σοβαρά προβλήματα κατά την εφαρμογή τους. Μεταξύ άλλων, η φορολογική, η πολεοδομική και η κοινωνικοασφαλιστική νομοθεσία συνιστούν πεδία νομοθετικής δραστηριότητας όπου ο εντοπισμός της ισχύουσας ή των ισχυουσών διατάξεων συνιστά δυσχερή νομική πρόκληση». «Περισσότεροι νόμοι, λιγότερη δικαιοσύνη» έλεγε αποφθεγματικά ο Σενέκας παρουσιάζοντας ένα πρόβλημα που απαντάται σε κάθε δίκαιο. Ωστόσο, η ελληνική πολυνομία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά, θα μπορούσε να είναι αποτέλεσμα του οικείου, του ελληνικού εξαιρετισμού. Μιας ελληνικής ιδιαιτερότητας που τη συνιστούν πολυποίκιλα συμφέροντα που εκφράζονται «από ομάδες πίεσης και άτομα που επιδιώκουν την εξαίρεση από τους γενικούς κανόνες και την εφαρμογή προνομιακών ρυθμίσεων». Στις παρυφές του ελληνικού πελατειακού κράτους, όπου πολλές τέτοιες ομάδες έχουν προνομιακή πρόσβαση, η ισότητα και το κράτος δικαίου περνούν σε δεύτερη μοίρα. Και πολλές φορές, όπως αναφέρει ο Μαντζούφας, «η πολυνομία και η μη εφαρμογή των νόμων εκβάλλει σε κακονομία και οδηγεί σε ανομικά συμφέροντα».

Κανόνες Δικαίου

Στην κατάδυσή του μέσα από φαινόμενα πολυνομίας και κακονομίας, ο Μαντζούφας εξετάζει κατ’ αρχάς τον σημερινό ρόλο του κράτους στην παραγωγή κανόνων δικαίου και τη συμβολή στην παραγωγή πολλαπλών κανόνων συχνά αλληλοσυγκρουόμενων των εναλλακτικών μορφών διοικητικής νομοθέτησης, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων που δίνει στη διοίκηση το Σύνταγμα. Ετσι, μολονότι η πολυνομία είναι αναπόφευκτη και συμβαίνει και στις καλύτερες οικογένειες (ακόμα και σε πολύ προχωρημένες έννομες τάξεις και σίγουρα στην Ευρωπαϊκή Ενωση), στην Ελλάδα «το φαινόμενο εμφανίζεται με αυξανόμενη ένταση και παρουσιάζεται συχνά ως κακονομία, ιδιαίτερα λόγω και της αρνητικής επιρροής του πολιτικού συστήματος» (σελ. 51).

Ο Μαντζούφας αναλύει διεξοδικά σε ένα ολόκληρο πολυσέλιδο κεφάλαιο τα χαρακτηριστικά και τις εκφράσεις της ελληνικής κακονομίας. Εξηγεί γιατί οι κακοί νόμοι, μοιραία, οδηγούν σε έλλειψη εμπιστοσύνης συνολικά προς το κράτος και σε αποδυνάμωση της ισχύος του νόμου. Και ισχυρίζεται ότι η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας πλήττεται από την κακή ποιότητα της νομοθεσίας. Στο τέλος, φυσικά, οι νόμοι ψηφίζονται μεν, αλλά δεν εφαρμόζονται. Σκληρός νόμος; Ε, και;

Μπορεί ποτέ η έννομη τάξη να ξεφύγει από αυτή την κακοδαιμονία; Είναι πρωτίστως θέμα νομοθετικής διαδικασίας και καλής νομοθέτησης, λέει ο συγγραφέας. Εχει να κάνει με το επίπεδο του πολιτικού προσωπικού και με τις κυβερνητικές προθέσεις να εκσυγχρονιστεί η χώρα. Απαιτείται, κατά συνέπεια, «μέριμνα για ακριβή αποτύπωση της πραγματικότητας που πρέπει να ρυθμιστεί, η στάθμιση των αντιτιθέμενων συμφερόντων που εμπλέκονται στη ρύθμιση και η πρόγνωση των σχέσεων αυτών μετά τη ρύθμιση…» (σελ. 78). Απαιτείται ακόμα η δυναμική ενσωμάτωση στην εγχώρια νομοθεσία της ευρωπαϊκής. Και πρωτίστως είναι ανάγκη το Κοινοβούλιο και οι διαδικασίες του να εγγυώνται τη χρήσιμη νομοθέτηση. Το βιβλίο του Παναγιώτη Μαντζούφα είναι μεθοδικό και πρωτότυπο. Ενα συστηματικό εγχειρίδιο του καθ’ ημάς νομικού εξαιρετισμού.

Παναγιώτης Μαντζούφας
Καλή νομοθέτηση και κράτος δικαίου
Πολυνομία, κακονομία και μη εφαρμογή των νόμων
Ευρασία, σελ. 294
Τιμή: 23 ευρώ