Πάντα ν’ ανταμώνουμε και να ξεφαντώνουμε…

Ελληνικό καλοκαίρι χωρίς πανηγύρι δεν γίνεται. Πιο συγκεκριμένα δε, Αύγουστος χωρίς γλέντια και χορούς ακόμη και στο πιο μικρό και απομακρυσμένο χωριό της χώρας δεν νοείται.

Ο Δεκαπενταύγουστος πλησιάζει και ήδη οι προετοιμασίες αυτές τις μέρες για τα πιο ξακουστά και ιστορικά πανηγύρια έχουν ξεκινήσει. Παρόλο που μήνας «πανηγυράς» θεωρείτο ανέκαθεν ο Ιούλιος, καθώς τότε έχουμε τις περισσότερες θρησκευτικές γιορτές, όπως αυτή της Αγίας Παρασκευής, του Προφήτη Ηλία, της Αγίας Μαρίνας. Αλλωστε, όπως εξηγούν οι ειδικοί, ο Αύγουστος δεν προσφερόταν για τόσα πολλά πανηγύρια, ωστόσο ο σύγχρονος τρόπος ζωής, με τον όγδοο μήνα να έχει ταυτιστεί με τις διακοπές, έχει μετατρέψει τα πανηγύρια της Παναγίας ως τα μεγαλύτερα και με μεγάλη συμμετοχή σε όλη την Ελλάδα.

Μέσα στα χρόνια ο ρόλος και ο χαρακτήρας των πανηγυριών στις τοπικές κοινωνίες έχει αλλάξει. Οπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» η τέως διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και μέλος της επιτροπής του υπουργείου Πολιτισμού για την άυλη πολιτισμική κληρονομιά, Αικατερίνη Πολυμέρου – Καμηλάκη, τα πανηγύρια είτε ως μονοήμερες είτε ως πολυήμερες εκδηλώσεις πάντα συνδέονταν με κάποια θρησκευτική γιορτή. «Από τα παλιά χρόνια είχαν χαρακτήρα συλλογικό, πάνδημο, καθώς οι ξενιτεμένοι φρόντιζαν να δίνουν το «παρών» στα πανηγύρια. Παράλληλα, όμως, ήταν ένας καλός τρόπος να δείξουν όσοι ζούσαν μακριά από το χωριό, σε άλλα σημεία της Ελλάδας την προκοπή τους, την πρόοδό τους, την επίδειξη της οικογενειακής τους εξέλιξης», σημειώνει. Τον προηγούμενο αιώνα, μάλιστα, τα πανηγύρια ήταν κι ένας θαυμάσιος τρόπος προξενιών, ιδίως στις ορεινές αγροτικές περιοχές.

ΠΡΟΣΧΗΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ. Σύμφωνα με την κ. Πολυμέρου – Καμηλάκη, έξαρση των πανηγυριών έχουμε την περίοδο της Τουρκοκρατίας, μιας και ήταν ο μοναδικός τρόπος για να συγκεντρωθούν οι Ελληνες με το πρόσχημα της θρησκευτικής γιορτής. Ωστόσο, τον 19ο αιώνα και μετά καταγράφεται η… ακμή των πανηγυριών καθώς πλέον υπήρχε η ελευθερία να εκφραστούν.

Σήμερα, πάντως, τα πανηγύρια δεν έχουν την ίδια μορφή ούτε απαντούν στις ίδιες ανάγκες. Συνεχίζουν να είναι τόπος συνάντησης, επικεντρώνονται περισσότερο στο ψυχαγωγικό – καλλιτεχνικό κομμάτι, παρά ταύτα θα πρέπει, όπως επισημαίνει η κ. Πολυμέρου – Καμηλάκη, να αποτελέσουν έναν τρόπο «να διατηρήσουμε αυτή την άυλη κληρονομιά και να μη χαθεί». Υπογραμμίζει δε, πως υπάρχουν κάποια πανηγύρια, τα οποία ακόμη και σήμερα κρατούν την παράδοση και τα έθιμα. «ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν επτά τέτοια χαρακτηριστικά πανηγύρια τα οποία αντέχουν στον χρόνο και είναι άρρηκτα συνυφασμένα με τα έθιμα και την παράδοση.

Σαμαρίνα
3.000 επισκέπτες για τον «Τσιάτσιο»
Ο μόνιμος πληθυσμός της Σαμαρίνας δεν ξεπερνά, σύμφωνα με την απογραφή του 2011, τους 400 κατοίκους. Κι όμως, τις ημέρες του Δεκαπενταύγουστου το χωριό του Νομού Γρεβενών κατακλύζεται από περισσότερους από 3.000 επισκέπτες, Σαμαριναίοι που ζουν σε άλλες περιοχές της Ελλάδας αλλά και το εξωτερικό. Η επιστροφή στα πάτρια εδάφη συνδυάζεται με το μεγάλο πανηγύρι της Παναγίας, το οποίο διαρκεί τρεις μέρες. Ανήμερα της γιορτής, στις αυλές των σπιτιών του χωριού ψήνονται αρνιά, ενώ την επόμενη μέρα μετά τη θεία Λειτουργία ακολουθεί στο προαύλιο της εκκλησίας ο παραδοσιακός μεγάλος χορός, γνωστός ως «Τσιάτσιος». Τον χορό σέρνουν φορώντας παραδοσιακές βλάχικες φορεσιές οι γεροντότεροι του χωριού σε δύο σειρές, μία των ανδρών και μία των γυναικών και οι οποίοι τραγουδούν χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων. Οι ίδιες εικόνες επαναλαμβάνονται και την επόμενη μέρα, στις 17 Αυγούστου, ενώ τις τρεις βραδιές των εορτασμών στην κεντρική πλατεία του χωριού λαμβάνει χώρα το πανηγύρι με τη συνοδεία παραδοσιακής μουσικής, χορών και φυσικά φαγητού.

Βήσσανη
Χορεύοντας κάτω από τα πλατάνια
Σε υψόμετρο περίπου 750 μέτρων βρίσκεται η Βήσσανη, ένα χωριό του Δήμου Πωγωνίου που ιδρύθηκε κατά τον 14ο αιώνα. Ενα χωριό που, όπως πολλά άλλα ορεινά και ακριτικά τις τελευταίες δεκαετίες, έχει συρρικνωθεί πληθυσμιακά. Κι όμως, κάθε χρόνο το καλοκαίρι ξαναζωντανεύει, με τους απανταχού Βησσανιώτες να επιστρέφουν στα πάτρια εδάφη. Ιδίως δε, στο ιστορικό πανηγύρι στις 15 Αυγούστου, το οποίο διαρκεί τρεις ημέρες. Ανήμερα της θρησκευτικής γιορτής οι χορευτές, φορώντας παραδοσιακές πωγωνίσιες ενδυμασίες, πιάνονται στον Μεγάλο Χορό κάτω από τον πλάτανο της πλατείας του χωριού. Μάλιστα, το πανηγύρι είναι τόσο ξακουστό που πλήθος κόσμου από τις γύρω – και όχι μόνο – περιοχές συρρέει για να πάρει μέρος.

Τεγέα
Γιορτή που κρατάει… αιώνες
Είναι από τα πανηγύρια που αριθμεί αρκετούς αιώνες – λέγεται πως παρόμοιες εκδηλώσεις πραγματοποιούνταν στην περιοχή την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Πρόκειται για το πανηγύρι της Τεγέας στην Αρκαδία, το μεγαλύτερο για τον εορτασμό του Δεκαπενταύγουστου στην Πελοπόννησο.
Φέτος – με τη μορφή και τον χαρακτήρα που πλέον έχει πάρει – θα διοργανωθεί από τον Τεγεατικό Σύνδεσμο για 136η φορά.
Το πανηγύρι της Τεγέας, το οποίο λαμβάνει χώρα γύρω από τον ναό της Επισκοπής και διαρκεί για περίπου από τις 13 έως τις 20 Αυγούστου, διατηρεί όλα εκείνα τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά που ήταν απαραίτητα συστατικά για τα πανηγύρια άλλης εποχής. Ετσι, πέραν της διασκέδασης, στο πλαίσιο του πανηγυριού διοργανώνονται παμπελοποννησιακοί διαγωνισμοί τραγουδιού και χορού, μία πληθώρα πολιτιστικών εκδηλώσεων ακόμη και αγώνες στίβου. Μάλιστα, σύμφωνα με τους λαογράφους, οι αθλητικοί αγώνες κατά τη διάρκεια των πανηγυριών ήταν πολύ συχνό φαινόμενο για τα πανηγύρια άλλων δεκαετιών.

Βίτσα
Είδηση και στους «New York Times»
Είναι ίσως από τα πιο γνωστά πανηγύρια του Αυγούστου στον νομό Ιωαννίνων. Το χωριό Βίτσα στο Κεντρικό Ζαγόρι προσελκύει κάθε χρόνο κοντά στον Δεκαπενταύγουστο εκατοντάδες επισκέπτες αλλά και ανθρώπους με καταγωγή από το χωριό. Η παραδοσιακή ηπειρώτικη μουσική, όπως είναι φυσικό, έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στο πανηγύρι που ξεκινά στις 14 και ολοκληρώνεται στις 16 Αυγούστου. Μάλιστα, αυτή ήταν και η αιτία που το πανηγύρι και η μουσική της Βίτσας «ταξίδεψε» μέχρι την Αμερική και έγινε θέμα ακόμη και στους «New York Times». Ο αμερικανός μουσικός παραγωγός και ερευνητής, Κρίστοφερ Κινγκ, ο οποίος έχει βραβευθεί με Γκράμι, είναι αυτός που έχει κάνει γνωστό το πανηγύρι, στο οποίο, μάλιστα, κάθε χρόνο επιστρέφει.

Σιάτιστα
Το έθιμο των καβαλάρηδων προσκυνητών
Ενα έθιμο – πανηγύρι που έχει τις ρίζες του στην Τουρκοκρατία αναβιώνει αναλλοίωτο κάθε χρόνο στη Σιάτιστα του Δήμου Βοΐου. Πρόκειται για το έθιμο των καβαλάρηδων προσκυνητών, το οποίο συνοδεύεται από το μεγάλο πανηγύρι στην πόλη. Επί τουλάχιστον τρεις ημέρες, πριν από τη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου, η Σιάτιστα ζει σε παραδοσιακούς ρυθμούς, με την προετοιμασία των αλόγων και των καβαλάρηδων. Ανήμερα της Παναγίας οι καβαλάρηδες ξεκινούν από τη Σιάτιστα το πρωί για να φτάσουν στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Μικρόκαστρο και να προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγίας. Με την επιστροφή τους στην πόλη αργότερα την ίδια μέρα – όπου πλήθος κόσμου, επισκέπτες και κάτοικοι τους υποδέχονται – ξεκινά και επίσημα το πανηγύρι με παραδοσιακή μουσική και χορούς μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

Ικαρία
Το νησί των πανηγυριών
Κάποιοι της δίνουν ακόμη και τον τίτλο του νησιού των πανηγυριών. Ετσι, δεν θα μπορούσε να λείπει από τη λίστα με τα παραδοσιακά πανηγύρια η Ικαρία που εδώ και δεκαετίες είναι συνυφασμένη με τα καλοκαιρινά πανηγύρια και δη τα αυγουστιάτικα. Πάντως, σήμερα με περισσότερα από 10 πανηγύρια ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, η Ικαρία συγκεντρώνει χιλιάδες επισκέπτες εκείνες τις μέρες, οι οποίοι γίνονται ένα με τους ντόπιους τόσο στην προετοιμασία των πανηγυριών όσο και στους ικαριώτικους χορούς που πραγματοποιούνται στις πλατείες των χωριών. Κι όμως, δεν ήταν πάντα μόνο ψυχαγωγικοί οι λόγοι ενός ικαριώτικου πανηγυριού. Ιδίως στη δεκαετία του 1960, οι επισκέπτες των πανηγυριών πλήρωναν προκειμένου να μαζευτούν χρήματα και να προχωρήσουν κοινωφελή έργα στα χωριά, όπως ήταν οι πλατείες, οι αγροτικοί δρόμοι, ακόμη και τα λιμανάκια.

Νίσυρος
Το γλέντι έχει ήδη ξεκινήσει
Είναι ένα από τα μεγαλύτερα ελληνικά πανηγύρια καθώς διαρκεί συνολικά εννέα μέρες και πραγματοποιείται κάθε χρόνο στο νησί της Νισύρου. Το νισυριώτικο πανηγύρι ξεκίνησε την περασμένη Τρίτη, ανήμερα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και θα κορυφωθεί στις 15 Αυγούστου στο μοναστήρι της Παναγιάς της Σπηλιανής. Σύμφωνα με το έθιμο, τις εννέα αυτές ημέρες γυναίκες του νησιού ντύνονται στα μαύρα, νηστεύουν και φροντίζουν τη μονή. Ανήμερα της γιορτής της Παναγίας γίνεται η μεταφορά της εικόνας, που καταλήγει στην πλατεία του χωριού και τότε είναι που ξεκινά και το παραδοσιακό πανηγύρι με χορούς και τραγούδια.