Ο Ντίκος Βυζάντιος {LF}στο Παρίσι

Τέλη 1979, γράφει η ανταποκρίτρια των «ΝΕΩΝ» στο Παρίσι Ηρα Φελουκατζή, πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης μία σημαντική έκθεση που επεδίωκε να παρουσιάσει τα πιο αντιπροσωπευτικά ρεύματα στον εικαστικό χώρο, της δεκαετίας 1968-79. Η έκθεση είχε οργανωθεί από τη Δράση Δημιουργικής Ερευνας – ΑΡΚ. Η ΑΡΚ ήταν η εκδήλωση που λανσάριζα, δεκαπέντε χρόνια τότε, τα πιο ενδιαφέροντα κινήματα έρευνας στις εικαστικές τέχνες. Ο Ντίκος Βυζάντιος ήταν ο έλληνας καλλιτέχνης στον οποίο η ΑΡΚ είχε αφιερώσει ιδιαίτερο χώρο για την παρουσίαση ενότητας πέντε έργων του, ειδική βιτρίνα για την προβολή σχεδίων και κειμένων του που δημοσιεύθηκαν σε έγκυρα γαλλικά περιοδικά.

Τον Ιανουάριο του 1980, η Ηρα Φελουκατζή συναντά τον Ντίκο Βυζάντιο, ο οποίος εμφανίζεται τακτικά στις εκθέσεις τέχνης της γαλλικής πρωτεύουσας. Κατά τη συνομιλία τους ρωτά τον έλληνα καλλιτέχνη:

Τι σημασία έχουν οι μεγάλες εκθέσεις – πανοράματα που συνιστούν έναν απολογισμό της τέχνης και των εκφραστικών τάσεων;

«Είναι οι εκδηλώσεις μιας κοινωνίας που ψάχνει να βρει τι συμβαίνει στη σημερινή περίοδο κρίσεως και που εκφράζει ανησυχία, απορία για το μέλλον. Πρόκειται επίσης για την ανάγκη να πάει προς το μεγάλο κοινό. Η εποχή μας αναρωτιέται για τον εαυτό της και το μέλλον της. Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι μόνο καλλιτεχνικά. Εκφράζουν την κοινωνική, ιστορική, ψυχολογική ανησυχία του σύγχρονου ανθρώπου. Πολλές φορές η τέχνη περνάει τα όρια του οπτικού και διασχίζει τον κοινωνικοπολιτικό προβληματισμό με τρόπο που η πράξη έχει για τον καλλιτέχνη την ίδια σημασία με το έργο. Οταν βλέπουμε στην ΑΡΚ τον Ζουνιάκ να κόβει με την καρμανιόλα του κρέατα μπροστά στον θεατή ή την Τζίνα Παν να ανοίγει με το ξυράφι το δέρμα της, να στάζει αίματα και το «έργο» να είναι η φωτογραφία της χειρονομίας της, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι τα σύνορα τέχνης – πράξης – αίσθησης έχουν σήμερα καταργηθεί… Η κοινωνία έχει φτάσει σήμερα σε έναν κορεσμό της κατανάλωσης παντοειδών αξιών και γεγονότων. Υπάρχει μια αστική εξουσία χωρίς αστούς, μια που οι αστικοί μύθοι – θρησκεία, οικογένεια, χρήμα – έχουν αποδυναμωθεί. Χωρίς να υποστηρίζει κανείς την επιστροφή στους μύθους δεν μπορεί παρά να νιώθει απογυμνωμένος από την έλλειψη ονείρων, πεποιθήσεων. Υπάρχει ένα ξερίζωμα του ανθρώπου στην ίδια την κοινωνία του. Το άτομο αιωρείται, “ερχόμενο από όλους τους δρόμους, χωρίς δρόμο, πάει προς το κενό”. Αυτή η φράση της “Αντιγόνης” απεικονίζει καίρια τη σημερινή κατάσταση. Ο σύγχρονος πολιτισμός έφερε την τεχνολογία, την οικονομία, με όλα τα αδιέξοδα που δημιουργούν, αφήνοντας το άτομο να παραπαίει σε μία αφαιρετικότητα της οποίας και ο ίδιος γίνεται αφηρημένο στίγμα, μια μη οντότητα, που η μόνη της αναφορά είναι η κοινωνική ταυτότητα. Ολο αυτό εκφράζεται με την αλλοτρίωση του λόγου. Επανέρχεται κανείς στον Προκόποιο, με το απόφθεγμα του 12ου αιώνα, “καμιά ρητορεία δεν μπορεί να ελπίσει άλλο παρά την ίδια της την ήττα”…».

Στο Παρίσι, σταυροδρόμι της ευρωπαϊκής «κουλτούρας» που σήμερα έχει φτάσει σε έναν κορεσμό, ποιες αξίες, ποια οντότητα φέρνει η ελληνική έκφραση;

«Ο Ελληνας έχει διατηρήσει το αίσθημα του μύθου. Είναι ακόμα ένα οντολογικό και εξωιστορικό ον, που δεν έχει χάσει την αίσθηση του “όλου”, πράγμα που του δημιουργεί μια πολύ μεγάλη φαντασία. Είναι μέσα στα γεγονότα, δεν είναι θεατής μέσα του ή στο περιβάλλον του. Είναι ένα ον μακριά από την ψυχολογία και μέσα στο ένστικτο σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους που βρίσκονται πνιγμένοι στην ψυχολογία και μακριά από το ένστικτο. Υπάρχει αυτή ζωντάνια και ο δυναμισμός. Η βίβλος της Ελλάδας νομίζω πρέπει να είναι όχι η Καινή Διαθήκη, αλλά η Οδύσσεια. Ο Ελληνας έχει ακόμα μια ποιητική στάση στη ζωή, την οποία εκφράζει διά μέσου μεγάλων ποιητών. Αλλά δεν την εκφράζει τόσο στον καθημερινό λόγο – όπως άλλοτε γινόταν με την αρχαία αγορά. Η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη μπορεί να είναι δίκοπο μαχαίρι, παγίδα. Εμπρός στην οργάνωση των άλλων ο Ελληνας ίσως περιχαρακωθεί σε ωφελιμισμό, ενδώσει σε καταναγκασμούς. Αντίθετα, η σύνδεση με την Ευρώπη μπορεί να του ανοίξει τον δρόμο για έναν χώρο προνομιούχο, όπου να μπορέσει να εξασκήσει και να διαδώσει τη φαντασία του».