Φλυαρία και εξωστρέφεια

χεδόν ιδανικός ο φυσικός χώρος που φιλοξένησε την παράσταση του Δημήτρη Μπογδάνου «Δάφνις και Χλόη»: Το παραθαλάσσιο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου θα μπορούσε να είναι αυτή η παραλία της Λέσβου, όπου ο Λόγγος τοποθετεί το μυθιστόρημά του.

Συγγραφέας του τέλους του 2ου αιώνα μ.Χ. ο Λόγγος έζησε στη Ρωμαϊκή Εποχή και καταγράφηκε ως ο δημιουργός του «Δάφνις και Χλόη», έργο που έγινε γνωστό ήδη από τον 3ο αιώνα. Αλλα έργα του δεν έχουν διασωθεί. Πιθανολογείται ότι το όνομα Λόγγος δεν ήταν το πραγματικό του, αλλά προήλθε από παρερμηνεία της λέξης «λόγος/ου», που βρέθηκε σε χειρόγραφα.

Τέσσερα βιβλία αποτελούν το «Δάφνις και Χλόη» που έφτασε στα χέρια μας στην πλήρη εκδοχή του. Πρόκειται για ένα βουκολικό μυθιστόρημα που πραγματεύεται τη φύση, τον κόσμο των αγροτών και τον έρωτα. Οι περιγραφές του τοπίου μέσα από τις εναλλαγές των τεσσάρων εποχών, το εκλεπτυσμένο ύφος γραφής και η περιγραφή του έρωτα, ως συν-αίσθημα και ως πράξη, το καθιστούν υπόδειγμα αθωότητας και τόλμης.

Σε αυτή την παραλία της Λέσβου, δύο βοσκοί, ο Λάμων και ο Δρύας, βρίσκουν έκθετα δύο μωρά, και αποφασίζουν να τα υιοθετήσουν. Το αγόρι και το κορίτσι, που φορούν κοσμήματα, σε ένδειξη της καταγωγής τους, μεγαλώνουν απλά, μέσα στη φύση. Είναι ο Δάφνις και η Χλόη. Μεγαλώνοντας, πέραν από τις αγροτικές δουλειές, αναλαμβάνουν και τη βοσκή. Τότε είναι που αρχίζουν να μοιράζονται τα πρώτα σκιρτήματα του έρωτα. Ακολουθώντας τις τέσσερις εποχές, οι δύο νέοι, βλέπουν τον έρωτά τους να εξελίσσεται παράλληλα με τις αλλαγές της φύσης. Και μαζί οδεύουν στην ολοκλήρωση και την αυτογνωσία.

Δεν είναι τυχαίο ότι το θέμα του «Δάφνις και Χλόη» ενέπνευσε ζωγράφους και γλύπτες, συνθέτες και χορογράφους. Το έργο μεταφράστηκε ήδη από το 1551 στη γαλλική γλώσσα. Οσο για τη μεγάλη οθόνη, το 1931 ο Ορέστης Λάσκος, σε δικό του σενάριο και σκηνοθεσία, μετέφερε στη μεγάλη οθόνη το έργο. Είναι μια από τις πρώτες ταινίες του βωβού ελληνικού κινηματογράφου και η πρώτη στην οποία καταγράφεται γυμνό καλλιτεχνική αξία.

Σκηνοθέτης με ευαισθησίες, ο Δημήτρης Μπογδάνος έχει δώσει, ως τώρα, δείγματα της προσωπικής του γραφής. Κι αυτό επιβεβαιώνει κι η ματιά του πάνω στο βουκολικό μυθιστόρημα του Λόγγου. Με αφετηρία την ωραία ιδέα ενός χειροποίητου θεάτρου, όπου η ομάδα των ηθοποιών της νεότερης γενιάς, λέγει ό,τι πράττει και παίζει, ο σκηνοθέτης μοιάζει να μην μπόρεσε να εξελίξει αυτό που οραματίστηκε. Η παράσταση ξεκινά με τη δροσιά και την αισιοδοξία που συνδυάζουν η φύση, τα νιάτα και ο έρωτας, και στη συνέχεια περιστρέφεται διαρκώς γύρω από τον εαυτό της, κουράζοντας και με την επανάληψη και με τη διάρκειά της.

Ο Γιάννης Φέρτης ως ώριμος Δάφνις που διηγείται και θυμάται μοιάζει να έμεινε ανεκμετάλλευτος από τον σκηνοθέτη όπως και η Ελλη Πασπαλά, ως Νύμφη, που δεν ξεδίπλωσε τις εξαιρετικές φωνητικές της δυνατότητες. Θετική η παρουσία επί σκηνής και οι μουσικές του Ντέιβιντ Λιντς. Εξαιρετικός ο Δημήτρης Πασσάς – Δάφνις, που κατάφερε να διατηρήσει μια εσωτερικότητα μέσα στη μεγάλη εξωστρέφεια της παράστασης, που κούρασε με τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα, τις κινήσεις, τη φλυαρία της.

O καυτός μήνας Αύγουστος

Ο πρόσφατος απολογισμός του Φεστιβάλ, κι ας απομένουν δύο ακόμα διήμερα στη Μεγάλη κι ένα στη Μικρή Επίδαυρο, υπενθύμισε την αντίστροφη μέτρηση που ξεκινά για το υπουργείο Πολιτισμού: Μέσα στον ζεστό μήνα Αύγουστο, που μάλλον καυτός αναμένεται, η Λίνα Μενδώνη καλείται να ορίσει/διορίσει τους επικεφαλής τόσο του Φεστιβάλ όσο και των άλλων πολιτισμικών φορέων της χώρας: Εθνικό Θέατρο, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Το τοπίο, κυρίως σε ό,τι αφορά το Φεστιβάλ και το Εθνικό, είναι αρκετά πιεστικό. Ο Σεπτέμβριος είναι κοντά σε ό,τι αφορά την πρώτη σκηνή της χώρας· ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής θα έχει να διαχειριστεί ένα πρόγραμμα που στο μεγαλύτερο μέρος του είναι ήδη έτοιμο. Και πολύ λογικά: Ο Στάθης Λιβαθινός έχει ήδη προγραμματίσει την σεζόν 2019-2020. Το θέατρο δεν μπορεί να περιμένει, ούτε να μείνει κλειστό. Αλλά και για το Φεστιβάλ τα πράγματα, ακόμα κι αν δεν φαίνεται, είναι εξίσου – αν όχι περισσότερο – πιεστικά. Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, εκτός από την πρόσκληση στον πολωνό σκηνοθέτη Κριστόφ Βαρλικόφσκι, δεν έχει προχωρήσει σε άλλες δεσμεύσεις, θέλοντας να αφήσει ανοιχτό το πεδίο στον διάδοχό του. Το ίδιο ισχύει και για την πρόσκληση ενδιαφέροντος από την πλευρά των ελλήνων καλλιτεχνών, με τη χρονική μετατόπιση της κατάθεσης αιτήσεων-προτάσεων. Είναι δουλειά του επόμενου. Στο ΥΠΠΟ πάντως, και παρά την αναζήτηση των κατάλληλων επικεφαλής, στο θέμα του Εθνικού φαίνεται πως έχουν κατασταλάξει. Κύκλοι του υπουργείου λένε ότι «ο νυν καλλιτεχνικός διευθυντής ολοκλήρωσε τον κύκλο του», οπότε «η σκυτάλη μπορεί να δοθεί στον επόμενο». Μεγαλύτερος φαίνεται να είναι ο προβληματισμός για το Φεστιβάλ: Απαιτείται μια προσωπικότητα με κύρος εντός και εκτός, με δυνατότητα διείσδυσης σε όλες τις τέχνες και, φυσικά, οργανωτικές ικανότητες. Ενας καλλιτέχνης-μάνατζερ. Φαίνεται πως η θετική «απόδοση» του νυν καλλιτεχνικού διευθυντή δυσκολεύει τα πράγματα. Το φετινό πρόγραμμα κλείνει επιτυχώς – και ουσιαστικά και οικονομικά.

Οπως και να έχει, πάντως, το θέμα δεν αφορά αποκλειστικά την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη – είναι ζήτημα κυβέρνησης ή, μάλλον, Πρωθυπουργού. Γι’ αυτό και τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται ούτε σίγουρο, ούτε δεδομένο. Το Φεστιβάλ μπορεί να κρύβει την έκπληξη…