Ελληνικοί θησαυροί στο Δέλτα του Νείλου

Μια αρχαία θόλο – έναν αρχαίο ελληνικό ναό κυκλικής κάτοψης δηλαδή – αλλά και ένα μεγάλο μέρος ενός σημαντικού ναού αφιερωμένου στον Αμμωνα αποτελούν τη φετινή κορυφαία «ψαριά» των αρχαιολόγων στο Ηράκλειο, τη βυθισμένη σήμερα αρχαία μητρόπολη που ήταν χτισμένη στις εκβολές του Νείλου στη Μεσόγειο και η οποία από το 2001 έχει φέρει στο φως πλούσιους θησαυρούς.

Τα αρχιτεκτονικά μέλη του κυκλικού ναού βρέθηκαν στη θέση όπου είχαν πέσει, όταν η πόλη καταστράφηκε πριν από 2.200 χρόνια από σεισμό και εν συνεχεία από κατολισθήσεις ως συνέπεια του παλιρροιακού κύματος που ακολούθησε. Και δεν ήταν μόνο τα εντυπωσιακά κατάλοιπα του μικρού ναού που ήρθαν στο φως, αλλά και πλήθος από ασημένια και ορειχάλκινα έργα τέχνης, τα οποία αποτελούσαν προσφορές πιστών στον ναό μαζί με πολλά πήλινα αγγεία, τα οποία εντοπίστηκαν όλα άθικτα. Από τον μεγάλο ναό, πέραν των αρχιτεκτονικών καταλοίπων, ανασύρθηκαν από τον βυθό επίσης ειδώλια, νομίσματα και τελετουργικά αγγεία.

ΠΑΡΙΣ ΚΑΙ ΩΡΑΙΑ ΕΛΕΝΗ. Στο φιλόξενο λιμάνι του Ηρακλείου (γνωστό και ως Θώνις), που αποτελούσε μία από τις βασικότερες πύλες εισόδου για την Αίγυπτο, κατέφυγαν ο Πάρις με την Ωραία Ελένη για να γλιτώσουν από την οργή του απατημένου Μενελάου πριν από την κήρυξη του τρωικού πολέμου. Ως μεγάλο θρησκευτικό κέντρο, αποτελούσε τον τόπο όπου ανακηρύσσονταν οι νέοι φαραώ. Στον Κόλπο του Αμπού Κιρ, 6 χλμ. ανοιχτά της Αλεξάνδρειας, η μητρόπολη που ήταν χτισμένη πάνω σε νησιά ενωμένα με γέφυρες ήταν ο σημαντικότερος ναυτικός σύνδεσμος ανάμεσα στην αρχαία Ελλάδα και την Αίγυπτο. Και σήμερα, 2.200 χρόνια μετά την καταστροφή της, στα χρόνια του φαραώ Πτολεμαίου Η’, μέσα του 2ου αι. π.Χ., και ύστερα από μια δεύτερη φυσική καταστροφή τον 8ο αι. μ.Χ. που την εξαφάνισε οριστικά από τον χάρτη, εξακολουθεί να εκπλήσσει τους αρχαιολόγους του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Υποθαλάσσια Αρχαιολογία με επικεφαλής τον Φρανκ Γκοντιό.

Δεν ήταν μόνο οι ναοί όμως που ξεχώρισαν από τη φετινή σοδειά, αλλά και το τμήμα ενός πλοίου. Δεν είναι το πρώτο που έχει εντοπιστεί στην περιοχή, καθώς συνολικά ως σήμερα έχουν αποκαλυφθεί 75, όχι όλα πλήρη. Το νέο εύρημα ανήκει στο 61ο από τα πλοία, το οποίο εκτιμάται ότι είχε τελετουργικό χαρακτήρα, αλλά δεν ήταν διόλου μικρό. Βάσει των νέων δεδομένων, το μήκος του εκτιμάται στα 13 μ., το πλάτος του στα 5 και ήταν θαμμένο σε βάθος 3 μ. Το φορτίο του, δε, ήταν μικροσκοπικά πολύτιμα αντικείμενα – νομίσματα από χρυσό και χαλκό που χρονολογούνται στα χρόνια του Πτολεμαίου Β’ (283-246 π.Χ.), κοσμήματα και αγγεία του 4ου και 3ου αι. π.Χ.

Το φως του ουρανού της Μεσογείου είδαν ξανά όμως και ευρήματα από την Κάνωπο, επίσης σπουδαίο εμπορικό λιμάνι πριν από την ίδρυση της Αλεξάνδρειας, το οποίο επίσης εξαφανίστηκε εν μια νυκτί κάτω από τα κύματα στο Αμπού Κιρ. Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα κτιρίων ρωμαϊκής εποχής, ορισμένα από τα οποία έχουν ταυτιστεί ως λουτρικό συγκρότημα και κάποιων άλλων ο χαρακτήρας παραμένει άγνωστος. Τα φετινά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα θεωρούνται  σημαντικά καθώς διευρύνουν τα δυτικά όρια της πόλης κατά 1 χλμ., ενώ τα κινητά – νομίσματα από την πτολεμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο, όπως και δαχτυλίδια και σκουλαρίκια – καθιστούν σαφές ότι η Κάνωπος ήταν ένα εμπορικό κέντρο από τον 4ο αι. π.Χ. έως την ισλαμική περίοδο.