Ποιες αλλαγές «ψηφίζουν» οι αρχηγοί

Τρία κόμματα, τρεις διαφορετικές τακτικές και ένας καινούριος εκλογικός νόμος. Η πρόταση της κυβέρνησης έρχεται, κατά πάσα πιθανότητα, προς τα τέλη του φθινοπώρου και αναμένεται να αποτελέσει το σημείο τομής για την επόμενη μέρα του πολιτικού σκηνικού. Οχι μόνο γιατί ο εκλογικός νόμος θα καθορίζει το είδος των κυβερνήσεων που θα σχηματίζονται από εδώ και πέρα, αλλά γιατί μπορεί να αλλάξει ριζικά τις συνθήκες του πολιτικού συστήματος, αντιστρέφοντας τους ρόλους που σήμερα κατέχουν η ΝΔ, ο ΣΥΡΙΖΑ και το Κίνημα Αλλαγής.

Τρία είναι τα βασικά σενάρια που επεξεργάζεται αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση. Το πρώτο έχει να κάνει με το λεγόμενο γερμανικό μοντέλο και είναι το πιο ριζοσπαστικό απ’ όλα, καθώς αλλάζει εντελώς τον εκλογικό χάρτη. Κάνει μονοεδρικές τις μικρότερες περιφέρειες και φέρνει την εκλογή με λίστα στις διευρυμένες. Το δεύτερο σενάριο προβλέπει κατώτατο όριο στο μπόνους των εδρών και κλιμακωτή αύξηση μέχρι συγκεκριμένο ποσοστό, ανά μονάδα και έδρα. Το τρίτο, το πιο συντηρητικό, είναι η επαναφορά του νόμου Σκανδαλίδη, με πριμοδότηση 40 εδρών στο πρώτο κόμμα, ή του ισχύοντος νόμου Παυλόπουλου, με 50. Από τα τρία, το πρώτο και το δεύτερο έχουν ίσως το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Το γερμανικό μοντέλο μοιάζει πιο κοντά στη νοοτροπία του ίδιου του Κυριάκου Μητσοτάκη και ενός μέρους της ηγετικής ομάδας, καθώς επιβάλει συνεννόηση μεταξύ των κομμάτων πριν από την εκλογική μάχη, δεν μπορεί όμως να φέρει τις ανάλογες συναινέσεις για την υπερψήφισή του ούτε είναι βέβαιο πως θα γίνει αποδεκτό από το σύνολο της ΝΔ, καθώς η εφαρμογή της λίστας δίνει υπερεξουσίες στον εκάστοτε αρχηγό.

Το κλιμακωτό μπόνους, από την άλλη, αποτελεί παραλλαγή της πρότασης που έχει καταθέσει το Κίνημα Αλλαγής, πράγμα που διευκολύνει τα πράγματα εντός του Κοινοβουλίου, ειδικά αν η κυβέρνηση επιθυμεί να συνδέσει τον εκλογικό νόμο με τη συνταγματική αναθεώρηση. Με απώτερο σκοπό τη μη εφαρμογή, έστω για μια εκλογική αναμέτρηση, της απλής αναλογικής. Κι αυτό γιατί, σύμφωνα με έγκριτους συνταγματολόγους, η προηγούμενη Βουλή δεν κρίνει την κατεύθυνση, αλλά μόνο τα ίδια τα άρθρα που τέθηκαν προς αναθεώρηση. Η παράγραφος 1 του άρθρου 54, μπήκε στη διαβούλευση από την προηγούμενη κυβέρνηση και κρίθηκε αναθεωρητέα με σχετική πλειοψηφία. Επομένως με πλειοψηφία 180 βουλευτών, η τωρινή αναθεωρητική Βουλή μπορεί να αποφασίσει πως για να εφαρμοστεί ο νέος εκλογικός νόμος απευθείας και όχι στις μεθεπόμενες εκλογές δεν απαιτείται έγκριση με πλειοψηφία 200, αλλά με μικρότερη.

Κυριάκος Μητσοτάκης

Απεταξάμην την απλή αναλογική

Η αλήθεια είναι πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα ήθελε πολύ να αποφύγει την απλή αναλογική, η οποία, σύμφωνα με τη ΝΔ, όχι μόνο αποσταθεροποιεί το πολιτικό σύστημα, αλλά χρησιμοποιήθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Η εφαρμογή της θα ήταν συνταγματικά επιβεβλημένη στις επόμενες εκλογές, όμως η συνταγματική αναθεώρηση της προηγούμενης περιόδου ανοίγει ένα νέο παράθυρο για το Μέγαρο Μαξίμου. Στην πραγματικότητα, το ερώτημα για τον Μητσοτάκη είναι ένα: προτιμά να προχωρήσει με έναν εκλογικό νόμο που θα ταιριάζει περισσότερο στο προφίλ της κυβέρνησής του, ρισκάροντας μια εκλογική αναμέτρηση με απλή αναλογική που θα μπορούσε δυνητικά να προκαλέσει προβλήματα; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε το γερμανικό μοντέλο κερδίζει περισσότερους πόντους. Αν όμως είναι όχι, τότε το σενάριο του κλιμακωτού μπόνους φέρνει πιο κοντά την πιθανότητα ο νόμος να αλλάξει άμεσα, λόγω και της αλλαγής του Συντάγματος. Ακόμα κι αυτή η λύση, όμως, δεν είναι η ιδανική για τη ΝΔ, καθώς ένα πιο αναλογικό σύστημα εκ των πραγμάτων διευκολύνει τα μικρότερα κόμματα και αυξάνει τις πιθανότητες μιας νέας κυβέρνησης συνεργασίας στο μέλλον. Από το βήμα της Βουλής, πάντως, ο Μητσοτάκης ήταν ξεκάθαρος. «Με 40%, ένα κόμμα έχει δικαίωμα να κυβερνά αυτοδύναμα», απάντησε στον Αλέξη Τσίπρα όταν αυτός σχολίασε πως η ΝΔ δεν πρέπει να φοβάται την απλή αναλογική. Πράγμα που σημαίνει πως πιθανόν το μπόνους να μη φτάνει από το κατώτατο όριο (20 έως 25%) μέχρι το 35%, δίνοντας δηλαδή από 20 έως 35 έδρες πριμοδότηση στο πρώτο κόμμα, αλλά έως το 40%, επιτρέποντας την αυτοδυναμία στο κόμμα που θα αγγίξει το ποσοστό.

Αλέξης Τσίπρας

Κυνηγώντας τη «δεξιά παρένθεση»

Από τη δική του πλευρά, ήδη από τις προγραμματικές δηλώσεις, ο Αλέξης Τσίπρας έχει δείξει την πρόθεση να προστατεύσει τα πεπραγμένα της δικής του κυβέρνησης από τη θέση της αντιπολίτευσης. Η μεγαλύτερη κληρονομιά της είναι η απλή αναλογική, που αποτελεί παραδοσιακό αίτημα της Αριστεράς. Πρόκειται για μια τομή που, αν εφαρμοστεί, ξαναβάζει στο παιχνίδι της διακυβέρνησης το δεύτερο κόμμα και την πιθανότητα ενός «μεγάλου συνασπισμού», ακόμα και χωρίς τη συμμετοχή του πρώτου κόμματος. Αλλάζει ριζικά το εκλογικό σύστημα, τον τρόπο που χρησιμοποιούνται στην Ελλάδα οι διερευνητικές εντολές και σίγουρα αναγκάζει τον νικητή των εκλογών σε συμβιβασμούς που, κατά μια ανάγνωση, δεν θα έπρεπε να κάνει. Ιδανικά, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα ήθελε να διατηρηθεί η απλή αναλογική – πιστεύοντας ότι ο ίδιος ευκολότερα θα μπορούσε να πετύχει συγκλίσεις, ακόμα κι αν οι επόμενες εκλογές δεν τον αναδείξουν νικητή, βγάζοντας τη ΝΔ από το παιχνίδι. Γι’ αυτό, άλλωστε, συμπεριέλαβε τον νόμο στη συνταγματική αναθεώρηση, ώστε να επιβάλει μέσω Συντάγματος ένα πιο αναλογικό σύστημα. Αυτή όμως η κίνηση ίσως τελικά στερήσει την εφαρμογή της απλής αναλογικής ακόμα και για μία φορά. Αν δεν υπήρχε στο παιχνίδι η αναθεώρηση, τότε ο ΣΥΡΙΖΑ πιθανόν να έμπαινε και στη διαβούλευση για τις λεπτομέρειες του νέου νόμου, με σκοπό να αποδείξει στην πράξη ότι δεν λέει «όχι σε όλα». Ομως η πρώτη συζήτηση στη Βουλή έδειξε πως κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί εύκολα. «Παιχνίδια θεσμικών ακροβασιών με το Σύνταγμα να μην τα επιχειρήσετε», ανέφερε ο Τσίπρας, δείχνοντας με έμμεσο τρόπο και τη στάση που θα κρατήσει το κόμμα του.

Φώφη Γεννηματά

Το Κίνημα Αλλαγής σε ρόλο «ρυθμιστή»

Αν τελικά επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις, είναι το Κίνημα Αλλαγής και η Φώφη Γεννηματά που κρατούν στα χέρια τους την αλλαγή του εκλογικού νόμου. Αυτό είναι, άλλωστε, ένα από τα πιο δυνατά τους χαρτιά. Με 22 ψήφους, ο κεντροαριστερός φορέας μπορεί να συναινέσει και στη συνταγματική αναθεώρηση και στην αλλαγή της απλής αναλογικής. Και κάτι τέτοιο, αναγνωρίζουν φίλοι και αντίπαλοι, αποτελεί για το Κίνημα Αλλαγής την ιδανική ευκαιρία: από τη μία να ξαναμπεί στο παιχνίδι της διακυβέρνησης, ακόμα και ως τρίτο κόμμα, και από την άλλη να αναδείξει τη χρησιμότητα και τη δομική του διαφορά από τον ΣΥΡΙΖΑ. Υπό αυτήν την έννοια, στη Χαριλάου Τρικούπη δεν θέλουν να θεωρούνται δεδομένες ψήφοι, απαιτούν δηλαδή εμμέσως από την κυβέρνηση η πρόταση που θα καταθέσει να είναι κοντά στη δική τους και να είναι πιο αναλογική από το σημερινό μπόνους των 50 εδρών. Με αυτόν τον τρόπο, το δικομματικό πλαίσιο σπάει, δίνοντας χώρο στους μικρότερους παίκτες και ειδικά στην τρίτη δύναμη του Κοινοβουλίου να λειτουργήσει ως «ρυθμιστής». Ηδη από τις προγραμματικές δηλώσεις κατέστη σαφές πως η Γεννηματά αφήνει περιθώριο συνεννόησης στον εκλογικό νόμο, στην Κεντροαριστερά όμως δεν θέλουν να κατηγορηθούν για συναλλαγές με την κυβέρνηση – κάτι που εκ των πραγμάτων θα συμβεί από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ. Γι’ αυτό προτιμούν ο διάλογος για τον εκλογικό νόμο είναι ανοιχτός, θεσμικός και να προηγηθεί της αναθεώρησης. Από την άλλη, και στο Κίνημα Αλλαγής γνωρίζουν πως θα πρέπει να προβούν σε συναινέσεις, έχοντας πλήρη επίγνωση πως αν ο νόμος ισχυροποιεί τον δικομματισμό, εκ των πραγμάτων μειώνονται οι δικές τους ευκαιρίες παρέμβασης την επόμενη μέρα.