Ο σκηνοθέτης των μικρών πραγμάτων

Σε ηλικία 82 ετών απεβίωσε ο σκηνοθέτης Σταύρος Τσιώλης σύμφωνα με ανακοίνωση που έγινε στη σελίδα του στο Facebook.

Μεγάλο κεφάλαιο του ελληνικού κινηματογράφου, ο γεννημένος στην Τρίπολη το 1937 Σταύρος Τσιώλης έφυγε χθες από τη ζωή σε ηλικία 82 ετών. Αφού πρώτα σπούδασε κινηματογράφο στη Σχολή Σταυράκου, δούλεψε ως βοηθός σκηνοθέτη σε περισσότερες από 50 ταινίες, για να αρχίσει να σκηνοθετεί ο ίδιος στα τέλη της δεκαετίας του 1960.

Μετά τον «Μικρό δραπέτη» που σηματοδοτεί το ντεμπούτο του στη σκηνοθεσία το 1969, ο Τσιώλης γύρισε τρεις πολύ μεγάλες εμπορικές επιτυχίες της εποχής (τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970), σε μια εποχή που ο εμπορικός ελληνικός κινηματογράφος έσβηνε: «Πανικός» με τον Κώστα Καζάκο, «Η ζούγκλα των πόλεων» (σενάριο Νίκου Φώσκολου) με τον Κώστα Πρέκα και «Κατάχρησις εξουσίας» (επίσης σε σενάριο Φώσκολου) με τον Νίκο Κούρκουλο. Η τελευταία ταινία αναδείχθηκε μία από τις εμπορικότερες του ελληνικού σινεμά, αλλά ο Τσιώλης προτίμησε να αποτραβηχθεί από το σύστημα παραγωγής που τον τυποποιούσε. Στον κινηματογράφο επέστρεψε το 1985 με το ψυχολογικό δράμα «Μια τόσο μακρινή απουσία». Από τότε το όνομά του συνδέθηκε έντονα με τον Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο που αναπτύχθηκε στη δεκαετία του 1980 επιβάλλοντας το ύφος του με τους καθημερινούς αντιήρωες, την εξύμνηση της αντροπαρέας, τον θαυμασμό για τις γυναίκες, το μεθύσι της ζωής. «Ερωτας στη χουρμαδιά», «Σχετικά με τον Βασίλη», «Ακατανίκητοι εραστές» είναι μερικές από τις ταινίες που γύρισε στα χρόνια της δεκαετίας του 1980 (και κέρδισαν βραβείο καλύτερης ταινίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης). Η συνεργασία του με τον Χρήστο Βακαλόπουλο είχε ως αποτέλεσμα την πολύ έξυπνη κωμωδία «Παρακαλώ, γυναίκες, μην κλαίτε» (1991), ενώ η συνέχεια θα δοθεί με τον «Χαμένο θησαυρό του Χουρσίτ Πασά» (1995), όπου πρωταγωνιστούσε ο αγαπημένος του φίλος Αργύρης Μπακιρτζής. Τον τελευταίο θα πλαισιώσουν οι Γιάννης Ζουγανέλης και Σάκης Μπουλάς στην κωμωδία «Ας περιμένουν οι γυναίκες» (1998), η οποία παραμένει η πιο χαρακτηριστική δημιουργία του Τσιώλη. Η τελευταία ταινία του «Γυναίκες που περάσατε από δω» προβλήθηκε στις αίθουσες πέρυσι με πρωταγωνιστές τον Κωνσταντίνο Τζούμα και τον Ερρίκο Λίτση.

ΤΟ ΚΘΒΕ. Ανακοίνωση για τον θάνατο του Σταύρου Τσιώλη εξέδωσε, εκτός άλλων, ο Γιάννης Αναστασάκης, καλλιτεχνικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, με το οποίο ο σκηνοθέτης είχε συνεργαστεί το 2016 ανεβάζοντας την παράσταση «Ταξιδεύοντας με τον ΠΑΟΚ», σε σκηνοθεσία Ταξιάρχη Χάνου, στο Μικρό Θέατρο της Μονής Λαζαριστών: «Χάσαμε έναν τολμηρό κινηματογραφιστή που αγαπήσαμε πολύ. Οι ταινίες του λάμπουν από τη δική του αθωότητα, το ιδιότυπο χιούμορ του, την αγάπη του για τον άνθρωπο. Διάλεξε να φωτίσει τα “μικρά”, αυτά που προσπερνάμε όλοι οι υπόλοιποι, με μια βαθιά προσωπική ματιά. Και μας συγκίνησε. Και μας έκανε να χαμογελάσουμε. Και μας σκλάβωσε με την αγνή ματιά του. Χάσαμε έναν φίλο. Συλλυπητήρια στους δικούς του. Κατερίνα, κουράγιο. Ο πατέρας σου ήταν σπουδαίος σε όλα του».

«Ηταν καλός παραμυθάς»

Ο Κωνσταντίνος Τζούμας αφηγείται εντυπώσεις και στιγμές της φιλίας του με τον Σταύρο Τσιώλη

Ο Σταύρος Τσιώλης έδινε μαθήματα ζωής. Μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση – για εμάς που είμαστε σκόρπια μεγαλωμένοι – ο τρόπος που διαχειριζόταν την ένδεια. Το γεγονός ότι μπορείς να περάσεις με τη φτωχή σύνταξη έναν μήνα και τα Σαββατοκύριακα να βγαίνεις έξω για να κάνεις το κομμάτι σου. Είχε τρομερή κυριαρχία και γνώση πάνω στο κάδρο, στο γύρισμα. Ηξερε ποιο είναι το σκάρτο, ποιο το πρόχειρο, ποιο το τηλεοπτικό και ποια η ουσία αυτού του καταπληκτικού ψέματος που επιχειρεί να αρθρώσει την αλήθεια και λέγεται τέχνη. Οταν εγώ είχα γυρίσει από τη Νέα Υόρκη, το πρώτο πράγμα που μου είπαν ο Παντελής Βούλγαρης, ο Νίκος Νικολαΐδης και ο Γιώργος Πανουσόπουλος ήταν: «Αν σου τύχει ποτέ ένας σκηνοθέτης ονόματι Τσιώλης, να πεις αμέσως ναι. Είναι τεχνίτης. Ξέρει σινεμά». Προέρχεται από την παλιά Φίνος Φιλμ. «Κατάχρηση εξουσίας», «Ο μικρός δραπέτης». Ταινιάρες. Μετά έπαθε ένα breakdown κι επανήλθε με το «Μια τόσο μακρινή απουσία» με τους Πέμη Ζούνη, Δήμητρα Χατούπη, Μηνά Χατζησάββα, Ζαχαρία Ρόχα κι εμένα. Ηταν πολύ ωραίο ότι ξαφνικά, μετά από τόσα χρόνια, ο διευθυντής φωτογραφίας Γιώργος Αρβανίτης με ένα τηλεφώνημα μου είπε: «Σε θέλει ο Τσιώλης για την ταινία του». Του απάντησα: «Εμένα; Πού με ξέρει; Εχω ακουστά εγώ γι’ αυτόν αλλά μου κάνει εντύπωση». Κι όταν βρεθήκαμε, κατέβηκα άρον άρον εγώ από τη Θεσσαλονίκη που ήμουν τότε. Μου λέει λοιπόν: «Εχω ακούσει τα χειρότερα για σένα. Καλύτερα να τηλεφωνήσω στην Γκρέτα Γκάρμπο παρά σ’ εσένα. Είσαι ακριβός, είσαι σνομπ κι έχετε κάνει κόμμα με τον Παναγιωτίδη και τον μικρό τον Τάκη τον Μόσχο». Εγώ το διασκέδαζα όταν τα άκουγα γιατί όταν κάποιος σε κατηγορεί για κάτι είναι και μια κολακεία. Λες: Είμαι τόσο αμαρτωλός και δεν το ήξερα; Η φήμη μου τρέχει τόσο γρήγορα; Παρ’ όλα αυτά συνεργαστήκαμε πάρα πολύ ωραία, άρα δεν τα έλαβε υπ’ όψιν του.

Ηταν φυσιογνωμία ο Τσιώλης. Την ίδια στιγμή που προέτασσε την εντοπιότητα, ότι ήταν από την Τρίπολη, η τέχνη του δεν ήταν στενά περιορισμένη εκεί. Οι ταινίες του παραδόξως αφορούν ένα σωρό ανθρώπους. Και μου κάνει εντύπωση, όλα αυτά τα χρόνια που επαναπροβάλλονται, πόσο πολλοί νέοι άνθρωποι είναι παρόντες. Κυνηγάνε τις ταινίες του. Θέλουν να τις δούνε. Ηταν καλός παραμυθάς. Είχε πάρα πολλά σενάρια. Είχε την ευκολία να γράφει ο ίδιος κι αν δεν γινόταν ταινία, να γίνει θεατρικό, ένα μικρό κομμάτι που θα μπει εμβόλιμο σε μια γενικότερη ταινία. Είχε τέτοια ευελιξία. Εγώ νόμιζα ότι θα προλάβει να κάνει δυο-τρεις ταινίες ακόμα γιατί είχε πάρει φόρα με το «Γυναίκες που περάσατε από δω». Μας έλεγε στα διαλείμματα ότι είχε να κάνει κι άλλες ιστορίες. Δεν πρόλαβε. Είναι κάποια φυσιογνωμία ο Τσιώλης, απ’ αυτές που δεν περνάνε έτσι γρήγορα και βιαστικά. Μένουν. Θυμάμαι ότι ενώ δεν κάναμε παρέα, όποτε βρισκόμασταν, κάτι έμενε. Ο τρόπος που κοιτούσε ένα πρόσωπο, που αποφάσιζε να το φιλμάρει. Είχε πολύ ενδιαφέρον. Και ήταν πολυσχιδής. Πέρασε από τις εικόνες, τις αγιογραφίες, τα στοιχήματα, το χρηματιστήριο. Ηξερε την αγορά. Με το ένα πόδι ήταν εδώ και με το άλλο εκεί που είναι ο κάθε καλλιτέχνης. Αλλά ήταν γειωμένος, ήξερε πάρα πολύ καλά τι γινόταν, πού επιστράτευε την ντοπιολαλιά για να πετύχει μια λήψη.