Δεν… ταρακούνησε η «Ιφιγένεια»

Ενας άνδρας γυμνός από τη μέση και πάνω, με ένα μπλε κεφάλι ελαφιού με μεγάλα κέρατα στο πρόσωπό του, μπαίνει στη σκηνή. Τα αργά του βήματα, συντονίζονται με τη βαριά του ανάσα και τη σκόνη που αφήνουν πίσω του τα πατήματά του στη γεμάτη με χαλίκια και κρινάκια ορχήστρα. Οσο κινείται στον χώρο, μια νεαρή μαυροντυμένη κοπέλα με κρινάκια στα χέρια φτάνει σιγοτραγουδώντας ενώ από την πάροδο μπαίνει ο χορός. Κοπέλες ντυμένες επίσης στα μαύρα, φορώντας στεφάνια από κρινάκια και έχοντας στην αγκαλιά τους το ίδιο λουλούδι, κάνουν την εμφάνισή τους για να πετάξουν στην ορχήστρα το φορτίο τους και να υποχωρήσουν στο προσκήνιο, αφήνοντας μόνον έναν μαυροφορεμένο με μπέρτα στρατιωτική άνδρα. Είναι ο Αγαμέμνονας, ο οποίος αρχίζει να μοιράζεται με το κοινό το δίλημμά του για υποταγή στην πατρίδα ή την οικογένειά του.

Η «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι», η κεντρική καλοκαιρινή παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, έκανε την περασμένη Παρασκευή και Σάββατο μια στάση στην περιοδεία της, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Συνολικά, 10.000 θεατές παρακολούθησαν τις δύο ημέρες την παράσταση, με τον σεισμό το μεσημέρι της Παρασκευής να λειτουργεί μάλλον αποτρεπτικά για την προσέλευση του κοινού, αφού την πρώτη ημέρα της παρουσίασης, μόλις 3.500 άνθρωποι βρέθηκαν στις κερκίδες του θεάτρου. Ακόμα κι έτσι, ωστόσο, κατά την είσοδό τους στον χώρο, ενημερώθηκαν για τη διαμάχη που καλά κρατεί μεταξύ της διοίκησης του ΚΘΒΕ και των καλλιτεχνών του με αφορμή την υπογραφή συλλογικής σύμβασης εργασίας, γιατί εκπρόσωποι του σωματείου των ηθοποιών μοίραζαν σχετικές ανακοινώσεις προς το κοινό (στα ελληνικά και τα αγγλικά).

Ο Γιάννης Καλαβριανός, σκηνοθετώντας την τραγωδία του Ευριπίδη, προσπάθησε να στήσει ένα έργο συνεχόμενων μεταπτώσεων και διλημμάτων, έμπλεο ειρωνείας και κωμικών στιγμών. Εξού και τα χάχανα που ακούστηκαν αρκετές φορές με φράσεις όπως αυτή του Μενελάου «ποτέ να μη διαλέξω αρχηγό ή στρατηγό, μόνο και μόνο επειδή κρατάει από τρανή γενιά», κάνοντας προφανώς τη σύνδεση το κοινό με την παρούσα πολιτική κατάσταση. Ή την αντίστοιχη «Ο φρόνιμος πρέπει να έχει στο σπίτι γυναίκα πειθαρχημένη και περιορισμένη, αλλιώς να μην παντρεύεται» όπου ένας θεατής ακούστηκε να λέει στη γυναίκα του «Τ’ ακούς;». Ψιθυρίσματα ακούστηκαν επίσης μετά την κίνηση της Κλυταιμνήστρας ν’ αρπάξει τον Αγαμέμνονα και ν’ αρχίσει να τον φιλάει στο στόμα επί μακρόν.

Απουσία σκηνικών, με την ορχήστρα μόνο να είναι γεμάτη με χαλίκια, κρινάκια και κάποιες μεγάλες πέτρες, η παρουσία των πρωταγωνιστών διαρκώς στον χώρο συμπλήρωνε το κενό. Το μοτίβο του ελαφιού, που τελικά θυσιάστηκε αντί της Ιφιγένειας, υπήρχε διαρκώς στον χώρο, με τον άνδρα με το κεφάλι ελαφιού να τριγυρίζει διαρκώς πίσω από τους πρωταγωνιστές, σαν προοικονομία, όσο η Ιφιγένεια μαζί με την Κλυταιμνήστρα αγνοούσαν τον πραγματικό λόγο της έλευσής τους στην Αυλίδα και ετοίμαζαν γάμο. Οταν το μυστικό αποκαλύφθηκε, ωστόσο, και η Ιφιγένεια αρνιόταν να θυσιαστεί, το ελάφι την τραβούσε προς την ορχήστρα αναγκάζοντάς την να σταματήσει το τραγούδι και τον χορό της στα παρασκήνια, για να την εγκαταλείψει τελικά όταν αποφάσισε να γίνει το σφάγειο υπέρ της πατρίδας της. Συμβολική σημασία είχαν και τα κρινάκια που είχαν φυτευτεί στη σκηνή, τα έστησε ο χορός με την Ιφιγένεια όταν μιλούσαν για γάμο, για να απομακρύνει τελικά η ηρωίδα ως προσφορά νεκρική όταν συνειδητοποίησε ότι ο πατέρας της τη στέλνει στον θάνατο. Τη στιγμή της θυσίας δε, ντύθηκε νύφη με στεφάνια πριν αφεθεί στο μαχαίρι ενώ κρινάκι προσέφερε ο χορός στον Αγαμέμνονα πριν πέσει η αυλαία ως πειστήριο για την τελική σωτηρία της κόρης του.

Η ακροβασία ανάμεσα στην κωμωδία και το δράμα μαινόταν σε όλη τη διάρκεια της παράστασης. Οταν ο ψυχρός κι απόμακρος Αγαμέμνονας (Γιώργος Γλάστρας) προσπαθούσε να προϊδεάσει την κόρη του για τη μοίρα της στον βωμό της Αρτέμιδος με μισόλογα, το κοινό γελούσε. Αλλά η ιλαρότητα κόπηκε όσο προχωρούσε το δράμα της θυσίας, με τον πρωταγωνιστή να διατηρεί αυτήν την απόσταση από τις εξελίξεις, κρύος, διχασμένος μεταξύ της φιλοπατρίας και της αγάπης για την κόρη του, να απαγγέλλει απλά τα λόγια του. Η εικόνα της υπερβολικά χαλαρής Κλυταιμνήστρας (Μαρία Τσιμά), με το μαύρο ταγιέρ και της ανέμελης παιδούλας Ιφιγένειας (Ανθή Ευστρατιάδου) που ήρθαν για γάμο, αντιστράφηκε μόλις φανερώθηκε η αλήθεια. Το δράμα, ταίριαξε σαφώς καλύτερα στις δύο ηρωίδες που μέσα από τον οδυρμό τους φάνηκαν πιο αληθινές και κυρίως ανθρώπινες. Στην κορύφωση της τραγικότητας συνέβαλε και η στιβαρή παρουσία του Αχιλλέα (Θανάσης Ραφτόπουλος), που μπήκε βέβαια στην άκρη για να αναδειχθεί η Ιφιγένεια ως ηρωίδα υπέρ της πατρίδας της.

Το χλιαρό χειροκρότημα στο τέλος της παράστασης βρήκε το κοινό μουδιασμένο απέναντι σε ό,τι είχε μόλις παρακολουθήσει. Αντίθετα με τον σεισμό της Παρασκευής, η παράσταση δεν κατάφερε να ταρακουνήσει τους θεατές που αφήνοντας πίσω τους το αρχαίο θέατρο έφτασαν να συγκρίνουν στιγμές της με τη «Λάμψη» του Νίκου Φώσκολου.

INFO{CR}Η παράσταση συνεχίζει την περιοδεία της στην Ελλάδα και την Κύπρο. Επόμενες παραστάσεις στην Αττική: 6/9 Ελευσίνα (Παλαιό Ελαιουργείο), 11/9 Παπάγου (Κηποθέατρο), 13/9 Βύρωνας (Θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη»)