Λειτουργεί στ’ άληθεια το μοντέλο Κόρμπιν;

Οταν το 2015 ο Τζέρεμι Κόρμπιν ανέλαβε την ηγεσία του Εργατικού Κόμματος, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα ανά την Ευρώπη κοίταξαν προς τη Βρετανία με ενδιαφέρον. Ηταν το απόλυτο αουτσάιντερ. Ενας 66χρονος βετεράνος ακτιβιστής, πολέμιος της γραβάτας και χωρίς θητεία σε υψηλά αξιώματα ή υπουργεία είχε καταφέρει να ηγείται ενός εκ των ιστορικότερων σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων της γηραιάς ηπείρου. Το κυριότερο; Είχε μια πλήρη, ξεκάθαρη ατζέντα που ερχόταν σε αντίθεση με την πορεία που είχε ακολουθήσει το κόμμα τις προηγούμενες δεκαετίες: «Πήγα στην Ελλάδα, πήγα στην Ισπανία. Είναι πολύ ενδιαφέρον να βλέπεις σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που αποδέχονται τη λιτότητα και την εφαρμόζουν να καταλήγουν να χάνουν την εκλογική τους δύναμη. Νομίζω πως εδώ μπορούμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό», έλεγε τότε.

Οι εθελοντές που σήκωσαν στους ώμους τους την καμπάνια του ήταν κατά βάση νεαροί ψηφοφόροι που ένιωθαν το κόμμα απόμακρο και διαφωνούσαν με την οικονομική στρατηγική του. Ο Κόρμπιν είχε πάντα κακή σχέση με την ηγεσία των Εργατικών και, εν μέσω της λιτότητας, αποδείχθηκε ο κατάλληλος άνθρωπος την κατάλληλη στιγμή. Το μήνυμα ήταν σαφές: «Ψηφίστε με την καρδιά». Εκμεταλλευόμενος τις ανοιχτές διαδικασίες για την εκλογή αρχηγού, κατέβασε μια πλατφόρμα ριζοσπαστικοποίησης του κόμματος, ζητώντας επιστροφή στις αριστερές ρίζες του. Η απάντηση ήρθε από τα χείλη του Τόνι Μπλερ: «Αν η καρδιά σας λέει να ψηφίσετε Κόρμπιν, κάντε μεταμόσχευση». Τότε ακουγόταν σαν πικρόχολος πρώην, σαν ένας πολιτικός που αρνιόταν να αποδεχτεί τη νέα κατάσταση – οι αναλύσεις έριχναν στους ώμους του και στην πολιτική του κληρονομιά το μεγαλύτερο βάρος της ευθύνης για τα εκλογικά αποτελέσματα των Εργατικών επί Γκόρντον Μπράουν και Εντ Μίλιμπαντ.

Εχουν περάσει τέσσερα χρόνια από το 2015. Παραδόξως, ο Κόρμπιν έκανε ακριβώς όσα υποσχέθηκε: άνοιξε την πόρτα των Εργατικών σε ένα νεότερο κοινό, έστριψε τους μηχανισμούς του αριστερά, έβαλε ξανά στο παιχνίδι τα συνδικάτα. Μέσα σε ελάχιστο καιρό, οι Εργατικοί ήταν άλλο κόμμα και είχε μέλη που στήριζαν σκληρά τον αρχηγό τους. Το πρόβλημα; Τα στελέχη του -και κυρίως οι βουλευτές του – άρχισαν να παρατηρούν αυταρχικές συμπεριφορές, κομματικό συγκεντρωτισμό και πολιτικές θέσεις που δεν είχαν συνηθίσει. Ενα χρόνο μετά την εκλογή του, ο Κόρμπιν κατηγορήθηκε από τους βουλευτές του ότι δεν στήριξε όσο θα έπρεπε την καμπάνια «Remain», στο δημοψήφισμα για την έξοδο της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Προσέφυγε ξανά στη βάση των μελών του κόμματος και κέρδισε γι’ άλλη μια φορά. Με μια διαφορά: στο σύνολο των Βρετανών, έχανε με μεγάλη διαφορά από τον εσωκομματικό αντίπαλό του.

Στις πρόωρες εθνικές εκλογές του 2017, παρατηρήθηκε ένα παράδοξο φαινόμενο. Οι βουλευτές προσπαθούσαν να εκλεγούν και παράλληλα να εκλέξουν έναν ηγέτη στον οποίο δεν πίστευαν. Οι Εργατικοί αύξησαν την επιρροή τους, όμως η αμφισημία του Κόρμπιν για το Brexit συνεχίστηκε. Το καμπανάκι του κινδύνου άρχισε να χτυπά όλο και περισσότερο, με παραδοσιακά προοδευτικά μέσα ενημέρωσης να στρέφονται ανοιχτά εναντίον του. Πλέον, δεν είναι μόνο το Brexit που ενοχλεί. Είναι η στάση του για την άμυνα και την οικονομία και, πιο πρόσφατα, οι αποκαλύψεις για την αντισημιτικές θέσεις που έχουν υιοθετηθεί εντός των Εργατικών από τον ίδιο και στελέχη κοντά στην ηγεσία. Πέντε βουλευτές έχουν ήδη αποχωρήσει, φτιάχνοντας δικό τους κομματικό μηχανισμό εντός του πολιτικού κέντρου. Στις ευρωεκλογές του Μαΐου, οι Εργατικοί έχασαν μεγάλο μέρος των υποστηρικτών τους, ακόμα και στις παραδοσιακά Εργατικές περιοχές, προς τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες. Στο Λονδίνο, είχαν απώλειες περίπου 13 μονάδων.

Ο Κόρμπιν έφτιαξε ένα κόμμα όπως το φανταζόταν, την ώρα που οι Τόρις καταποντίζονταν από το βάρος του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος. Και, παρότι οι νέες δομές αντέχουν ακόμα στη σκληρή εργατική βάση, φαίνεται πως έχουν χάσει την υποστήριξη των ψηφοφόρων του ευρύτερου χώρου, οι οποίοι δύσκολα θα εμπιστευτούν τους Εργατικούς και στις επόμενες εκλογές. Πολιτικές αναλύσεις στη Βρετανία λένε πως η επιστροφή στις ρίζες του κόμματος ήρθε με πολιτικό κόστος απέναντι σε εκείνους που είχαν μάθει διαφορετικά από το κόμμα τους, το οποίο μετά τον Τόνι Μπλερ άλλαξε πρόσωπο, αποτέλεσε το πιο τρανό παράδειγμα του «τρίτου δρόμου». Ο Κόρμπιν θέλει έναν μηχανισμό χωρίς αυτήν την εμπειρία: ο αντισημιτισμός του σήμερα θεωρείται πως πηγάζει από τη στάση του ίδιου του Κόρμπιν τη δεκαετία του ’70, ενώ η αμφίσημη στάση απέναντι στο Brexit από την αντι-ευρωπαϊκή θέση της πρώτης περιόδου των Εργατικών.

Στην Ελλάδα παρακολουθούν το βρετανικό παράδειγμα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το «ανοιχτό κόμμα» λειτούργησε πειραματικά στο ΠΑΣΟΚ ήδη από το 2004, ενώ ακόμα και η διαμόρφωση του Κινήματος Αλλαγής (εκλογές για την ανάδειξη αρχηγού πρώτα, δομές μετά) βασίστηκε στην επιστροφή στη βάση της παράταξης. Διαδικασίες ανοιχτού κόμματος επιχειρεί να εκκινήσει τώρα και ο ΣΥΡΙΖΑ, απευθυνόμενος όχι μόνο στον στενό πυρήνα των υποστηρικτών του, αλλά στην ευρύτερη κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ. Μαζί, ποντάρει στην στροφή της Κεντροαριστεράς προς τα αριστερά, σε μια παρόμοια «επιστροφή» στις πιο ριζοσπαστικές της ρίζες, αυτές που θυμίζουν το ΠΑΣΟΚ στα πρώτα του χρόνια και όχι αυτό της κυβερνητικής ωριμότητας, της μεταξέλιξής του. Στελέχη που αυτοτοποθετούνται στον προοδευτικό χώρο εκτιμούν πως η προσπάθεια είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Οχι μόνο γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει τα πρόσωπα για να καταφέρει να κερδίσει τους σοσιαλδημοκράτες ψηφοφόρους, αλλά γιατί «τα στελέχη της ηγεσίας πνίγονται στα στερεότυπά τους»: «Μιλάμε για άλλη εποχή. Οι δομές εργασίας έχουν αλλάξει, η Ευρώπη έχει άλλες ανάγκες. Δεν μπορείς να απαντήσεις με παλιές απαντήσεις σε νέα προβλήματα», σχολιάζει πρώην υπουργός των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ. «Ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να φτιάξει ένα ισχυρό νέο κόμμα. Δύσκολα, όμως, θα αντικαταστήσει σε δομές και λειτουργία την Κεντροαριστερά. Ακόμα κι οι κεντροαριστεροί ψηφοφόροι που δεν χωνεύουν τον Κώστα Σημίτη εκπαιδεύτηκαν από αυτόν, όπως εκπαιδεύτηκαν οι Εργατικοί, αλλά και οι Βρετανοί γενικότερα, από τον Τόνι Μπλερ».

«Κάντε μεταμόσχευση», έλεγε ο Μπλερ, σε μια προσπάθεια να αποτρέψει το κόμμα του από το να εκλέξει τον Τζέρεμι Κόρμπιν. Η μεταμόσχευση, όμως, είχε γίνει ήδη. Μένει να φανεί αν πέτυχε – και στη Βρετανία, αλλά και στην Ελλάδα.