Καρουζέλ περιπλάνησης και απώλειας

Το παρόν έργο ο Φίλιππος Δρακονταειδής το συμπλήρωνε ακαταπαύστως και το αναθεωρούσε μέχρι την τελική του κυκλοφορία από τις εκδόσεις Κέδρος. Εργο ζωής; Ισως. Ο συγγραφέας, μεταφραστής, φιλόσοφος και δοκιμιογράφος είναι από τους λίγους στη χώρα μας που μπορούν να συλλάβουν την πορεία των πολιτισμικών αλλαγών σε συνάρτηση με την πολιτική και διπλωματική εμπειρία, τόσο στη χώρα μας όσο και στο ευρύτερο διεθνές περιβάλλον. Ο Δρακονταειδής είναι ένας άοκνος φυσιοδίφης των γραμμάτων με υψηλό αίσθημα καθήκοντος ως προς τους μεταιχμιακούς χρόνους που διαμορφώνουν νοηματοδοτήσεις όπως προκύπτουν από την πορεία των μεγάλων ουτοπιών. Ετσι όπως κατασκευάστηκαν και θρυμματίστηκαν εντέλει.

Θα ήταν εύκολο να κατατάξουμε το μυθιστόρημα «Η πρόσοψη» στα αμιγώς ιστορικά. Η βάση του είναι εκεί, όμως καθώς το διαβάζεις ανακαλύπτεις ένα έργο εν προόδω. Το τέλος του 19ου αιώνα και η εκκίνηση του 20ού συμπυκνώνουν για τους μελετητές τον συγκερασμό κοσμογονικών αλλαγών σε όλα τα πεδία του γνωστικού φάσματος. Από την επιστήμη μέχρι και την καθημερινότητα. Σε εκείνο το διάστημα τοποθετεί το μυθιστόρημά του και ο Δρακονταειδής. Ενα οδοιπορικό στα χνάρια ενός αυτοδημιούργητου εμπόρου από την Κεφαλονιά και των γιων του. Γύρω τους ένα γαϊτανάκι προσώπων και ιστορικών γεγονότων που διαμορφώνουν τη νέα κοινωνική συνθήκη του περασμένου αιώνα, με την παράλληλη εδραίωση των εθνών-κρατών μέσα από τη διαπάλη της νεωτερικότητας.

Από το λίκνο της Οδησσού έως το μακρινό Κονγκό και από το Αϊβαλί έως την Αθήνα, τη Νανσύ και το Σουδάν. Η εξέλιξη του δυτικού κόσμου μέσα από τις αμφίσημες επαναστάσεις πολιτικού χαρακτήρα, τις εξακολουθητικές πολεμικές εκστρατείες με επίκεντρο, κάτι που ενδιαφέρει με εμφατικό τρόπο τον συγγραφέα, τη συρρίκνωση ή την κατάρρευση, αν θέλετε, στο συνεχές του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού, που κρατάει από τις εβραϊκές ρίζες. Η οικονομία, τα επιτεύγματα της βιομηχανίας, ο Διαφωτισμός, η πρόοδος όπως την εννοούμε σήμερα, ως σημείο ανάδειξης καινοτομιών και ιδεών, έχουν την αδιαμφισβήτη αξία τους για τον Δρακονταειδή. Ομως, όπως διαπιστώνεται, σε μακροπερίοδο χρόνο αυτές οι κατακτήσεις είχαν χαμηλότερη επίδραση στην ατομική συνείδηση και στις κοινωνικές διεργασίες από το αναμενόμενο.

Η περίφημη πρόσοψη που βλέπουμε συνέχεια μπροστά μας είναι μια αστραφτερή βιτρίνα που μας τυφλώνει και δεν μας αφήνει να δούμε πιο μέσα. Οχι ότι δεν μπορούμε, αλλά είμαστε καθισμένοι πάνω στις δάφνες των μισερών πεπραγμένων μας. Μια πρόσοψη δίχως συνέχεια. Εμείς τη θαυμάζουμε γιατί αντανακλά πάνω μας δέσμες ψευδαισθήσεων. Μια πρόσοψη που επιζητεί την εντυπωσιοθηρία και εμείς την καταπίνουμε με βουλιμία. Και η «αθάνατη» τέχνη που βρίσκεται; Με τον εξηλεκτρισμό και την τεχνολογική αδηφαγία ίσως πάρει διαζύγιο από την αθανασία της και τριγυρίζει αναζητώντας ψιχία των περασμένων μεγαλείων της. Ετσι το παραμύθι της Κοκκινοσκουφίτσας δεν θα ανατραπεί, όπως θέλει το πιο φιλόδοξο στοίχημα της τέχνης, που αποκαλύπτει την ψυχή της: η Κοκκινοσκουφίτσα να φάει τον λύκο στο τέλος. Η μεγαλύτερη αντιστροφή από καταβολής κόσμου. Μια πραγματική επανάσταση. Οχι όμως. Ερημος θα γεμίσει τα μέσα διαμερίσματα του οικοδομήματος και ο κόσμος θα πέσει σε καιρούς υποψίας και ανάγκης. Οι λύκοι θα μας περικυκλώσουν.

Ολοι οι ήρωες γυρίζουν σ’ ένα μεγάλο καρουζέλ περιπλάνησης και απώλειας. Ο πολιτισμός μας υποτίθεται πως είναι η πρόσοψη των μεγαλείων. Λάθος. Κρύβεται σε μια σπίθα που έρχεται από κάπου. Ενας κρίκος της γραμμικής αλυσίδας των γεγονότων ξεφεύγει. Περιδινείται. Ουδείς γνωρίζει την κατεύθυνσή του, ούτε ο ίδιος. Κάποτε θηλυκώνει μια άλλη αλυσίδα και ξαφνικά δημιουργείται κάτι το εντελώς καινούργιο. Αλλοι το ονομάζουν έμπνευση, άλλοι το λένε ζώσα κληρονομιά και την φυσική αρχή της αιτίας. Ο κάθε ήρωας του βιβλίου είναι και από ένας χτίστης της παραμορφωτικής πυραμίδας γύρω από την οποία ζούμε σαν νομάδες και βλέπουμε συνεχώς την πρόσοψη ενός νάρκισσου εαυτού. Οπως και να ‘χει, η σωτηρία δεν έρχεται μέσα από φαντασμένες δεήσεις που κάνουμε στ’ όνομα της. Τα ριζά του πολιτισμού μας είναι σκόρπια παντού γύρω μας, αλλά τα μάτια μας είναι κλειστά.

Φίλιππος Δρακονταειδής
Η πρόσοψη
Εκδ. Κέδρος, 2019, σελ. 360
Τιμή: 15 ευρώ