Νεκροταφείο αυτοκινήτων

άπου ανάμεσα σε installation και performance (εγκατάσταση και παράσταση), η «Νέα Ζωή» («La Vita Nuova») του Ρομέο Καστελούτσι (Romeo Castellucci, 1960), που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, επιδεικνύει και αποδεικνύει την ταυτότητα και τη σφραγίδα του ιταλού δημιουργού στη σύγχρονη τέχνη. Το θέαμα υψηλής αισθητικής, εξαιρετικής ακρίβειας και αρτιότητας, ενσωματώνει, ουσιαστικά, τη διαφορετική ματιά που έχει πάνω στην πραγματικότητα ο καλλιτέχνης.

Ο Καστελούτσι γεννήθηκε στην Τσεζένα, σπούδασε σκηνογραφία στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Μπολόνια και το 1981 ίδρυσε την εταιρεία θεάτρου Societas Raffaello Sanzio, μαζί με τον Πάολο Γκουίντι (Paolo Guidi). Ξεχώρισε από νωρίς με τις πρωτοποριακές παραστάσεις του, αρθρώνοντας έναν δικό του θεατρικό – εικαστικό λόγο.

Εμπνευσμένη από τη φιλοσοφική πραγματεία του Ερνστ Μπλοχ «Το πνεύμα της ουτοπίας», η παραγωγή πρωτοπαρουσιάστηκε στον παλιό εκθεσιακό χώρο αυτοκινήτων της Citroën στις Βρυξέλλες: λογικό, μια που περίπου τριάντα αυτοκίνητα, σκεπασμένα με λευκές κουκούλες αποτελούν το βασικό σκηνικό της «Νέας Ζωής». Από εκεί και πέρα, μέσα στα πενήντα λεπτά που διαρκεί το ιδιαίτερο αυτό θέαμα, τίποτα δεν παραπέμπει σε ξεχασμένο πάρκινγκ αυτοκινήτων. Μέσα στο κλειστό και αρχικά θολό τοπίο, θα εξελιχθεί ένα ιδιαίτερο τελετουργικό: πέντε άντρες (ερασιτέχνες και όχι ηθοποιοί, αφρικανικής καταγωγής, αλλά εξαιρετικά δουλεμένοι), ντυμένοι επίσης στα λευκά με ψηλοτάκουνα λευκά πέδιλα, εισέρχονται στον χώρο και επιβάλλονται. Με την όψη τους αλλά κυρίως με την αφοσίωσή τους είναι πιστοί στον στόχο τους.

Πέντε αδέλφια που όλοι μαζί σκοπεύουν να κάνουν μια νέα αρχή στη ζωή τους, μια «νέα ζωή». Πρόσφυγες, ίσως, νιώθουν εγκλωβισμένοι και αναζητούν διέξοδο. «Εδώ δεν υπάρχει ελευθερία» υπενθυμίζουν συστηματικά. «Αν θες μπορείς να μείνεις, αλλά δεν υπάρχει ελευθερία». Σαν δέσμιοι της ύλης και μιας ασφυκτικής πραγματικότητας, προσπαθούν να εφεύρουν τρόπους διαφυγής.

Με τρόπο εξαιρετικά συμβολικό, μέσα από ένα ιδιαίτερο τελετουργικό, όχι πάντα σαφές και ξεκάθαρο, ο Καστελούτσι σχολιάζει την τέχνη και τη ζωή, θέτοντας πολλά ερωτηματικά για την αξία της τέχνης, τη λειτουργία και τη χρήση της. Λιγότερο χορταστικός σε νοήματα και περιεχόμενο από τις θεατρικές παραστάσεις που έχει φιλοξενήσει το Φεστιβάλ τα προηγούμενα χρόνια – με κορυφαία ίσως το «Περί της εννοίας του προσώπου του Υιού του Θεού» – η «Νέα Ζωή» διαθέτει ένα κείμενο αφαιρετικό, που κρατά σε απόσταση τον θεατή – παρά κάποιες νύξεις διάδρασης και τη σχετικά κοντινή επαφή με το κοινό – χωρίς θέσεις, καταγής.

Ωστόσο με την παρουσία των μην επαγγελματιών ηθοποιών στον ιδιαίτερο χώρο της Πειραιώς 260, με την εξαιρετική προσήλωση, την απόλυτη αυτοκυριαρχία, συγκρότηση και συγκέντρωση, το θέαμα πήρε μια βαθιά εσωτερική διάσταση. Η εντυπωσιακή εμφάνιση των πέντε ανδρών, με το καθαρό βλέμμα και τη μετρημένη κίνηση, προσέφερε στη «Νέα Ζωή» μια σχεδόν μεταφυσική διάσταση. Ο ρυθμός που τους δίδαξε ο Καστελούτσι έδωσε στην παράσταση τη μορφή μιας μυσταγωγίας. Καθοριστικής συμβολής και το ηχητικό στοιχείο, που από ένα κελάηδισμα πουλιών μετεξελίχθηκε σε σχεδόν «βιομηχανικό» ήχο – συνεπικουρούμενο από αυτό το «νεκροταφείο» αυτοκινήτων.

Δεν ήταν θεατρική παράσταση, ούτε θα μπορούσε να διεκδικήσει κάτι αντίστοιχο. Ηταν όμως μια λοξή, εικαστικά έντονη και κατά στιγμές συναισθηματικά οξεία, ματιά πάνω σε μια ανούσια ή και επικίνδυνη πραγματικότητα, αυτό που έκανε ο Ρομέο Καστελούτσι. Σαν να θέλησε να ταρακουνήσει την ίδια την τέχνη του.

Η εκμετάλλευση της δημοσιότητας

«Ως γνωστόν οι αυξημένες επαγγελματικές μου υποχρεώσεις στο θέατρο αλλά και η ιδιότητα της εκλεγμένης περιφερειακής συμβούλου Ανατολικής Αττικής καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο να ανταποκριθώ με την επάρκεια που θα ήθελα αλλά και που απαιτείται, στα κοινοβουλευτικά καθήκοντα»: Τάδε έφη την επομένη, σχεδόν, των εκλογών της 7ης Ιουλίου, η ηθοποιός Ελένη Γερασιμίδου, η οποία εξελέγη πρώτη σε σταυρούς στην εκλογική περιφέρεια της Ανατολικής Αττικής με τα ψηφοδέλτια του ΚΚΕ. Ειλικρινά, αναρωτιέμαι, πότε ανακάλυψε η Ελένη Γερασιμίδου ότι δεν έχει χρόνο για τη Βουλή; Πότε πρόλαβε να το καταλάβει; Και πόσο άμεσα αντέδρασε. Μια που ως την παραμονή των εκλογών νόμιζε ότι μπορούσε και αμέσως μετά άλλαξε γνώμη. Εχει όμως βγει βουλευτής και στο παρελθόν η κωμική ηθοποιός, οπότε από την εμπειρία της όφειλε να ξέρει τι σήμαινε η επιλογή της να πολιτευτεί.

Μήπως δεν ήταν (πότε;) διατεθειμένη να εγκαταλείψει το θέατρο ή μήπως πίστευε ότι δεν θα βγει… Το ακόμα χειρότερο σενάριο οδηγεί στη σκέψη ότι θέλησε να χρησιμοποιήσει ή ακόμα και να «εκμεταλλευτεί» την αναγνωρισιμότητα και τη δημοσιότητα που έχει κερδίσει με τη δουλειά της στο θέατρο, τη μεγάλη και τη μικρή οθόνη, για να βγει. Και μετά, να τη «μεταδώσει» στον επόμενο, τον πρώτο επιλαχόντα – σαν να μην υπολογίζεται η ψήφος…

Η Γερασιμίδου, όπως και άλλοι συνάδελφοί της από τον ευρύτερο χώρο του θεάματος – που είτε πέτυχαν είτε όχι στις εκλογές, όπως, μεταξύ άλλων, ο Κλέων Γρηγοριάδης και ο Γιώργος Χρανιώτης (με το ΜέΡΑ25), η Ραλλία Χρηστίδου (με τον ΣΥΡΙΖΑ), η Βάνα Μπάρμπα και η Σοφία Μουτίδου (με το ΚΙΝΑΛ), ήξεραν ότι κατεβαίνουν μαζί με την αναγνωρισιμότητά τους. Κάποιοι εξ αυτών σε αυτήν πόνταραν άλλωστε. Οπως το θέατρο έτσι και η Βουλή είναι σοβαρή υπόθεση. Και στις δύο περιπτώσεις ο κόσμος είναι αυτός που αποφασίζει: Να σε χειροκροτήσει ή να σε ψηφίσει, να σε γιουχάρει ή να σε μαυρίσει. Για να πετύχεις έχεις ανάγκη το κοινό, τον κόσμο. Είναι μια σχέση εμπιστοσύνης, που απαιτεί συνέπεια και σεβασμό – εκατέρωθεν. Γιατί την κοροϊδία δεν τη σηκώνει ούτε η σκηνή ούτε η Βουλή και αργά ή γρήγορα θα την ξεσκεπάσει…