Το παρασκήνιο της εξάμηνης κατρακύλας

Η αρχή του τέλους της παρούσας κυβέρνησης υπό τον Αλέξη Τσίπρα είχε ουσιαστικά ξεκινήσει από τις 25 Ιανουαρίου, πριν από περίπου έξι μήνες, όταν και ψηφίστηκε στη Βουλή η Συμφωνία των Πρεσπών. Τότε στην Ολομέλεια της Βουλής υπέρ της Συμφωνίας των Πρεσπών ψήφισαν και οι 145 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, στους οποίους προστέθηκαν οκτώ βουλευτές από πέντε κόμματα της αντιπολίτευσης: Κατερίνα Παπακώστα, Ελενα Κουντουρά, Θανάσης Παπαχριστόπουλος, Σπύρος Δανέλλης, Σταύρος Θεοδωράκης, Γιώργος Μαυρωτάς, Σπύρος Λυκούδης και Θανάσης Θεοχαρόπουλος.

Οι περισσότεροι εξ αυτών στη συνέχεια συντάχθηκαν με τον ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία, το νέο σχήμα που δημιουργήθηκε ενόψει και των βουλευτικών εκλογών. Το κεντρικό σημείο των τελευταίων έξι μηνών ως προς το στρατηγικό πλαίσιο του Πρωθυπουργού ήταν η δημιουργία του σχήματος ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία που είχε ως βασικό συγκολλητικό στοιχείο τη Συμφωνία των Πρεσπών. Είχε προηγηθεί το πολιτικό διαζύγιο του Τσίπρα με τον Καμμένο και αμέσως άρχισαν τα σενάρια για τον χρόνο των εκλογών. Από εκείνο το σημείο όλη η συζήτηση επικεντρωνόταν στο πότε θα γίνουν οι εκλογές, με τη συνεχή αναφορά διαφόρων ημερομηνιών, μια διαδικασία που δημιουργούσε προβλήματα στην πορεία της κυβέρνησης.

Τα σενάρια ήταν συνεχή σε σημείο που δημιουργούσαν φθορές στη διακυβέρνηση, αν και ο Τσίπρας και άντεξε πολιτικά και σε διάφορες φάσεις κατάφερνε να αυξήσει τη δύναμη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του. Εξάλλου, κατάφερε να περάσει επιτυχώς και τη διαδικασία της ψήφου εμπιστοσύνης, αλλά τα σενάρια των εκλογών κυριαρχούσαν. Μάλιστα, είχαν αρχίσει και τα σενάρια ότι στην περίπτωση που δεν πάρει ψήφο εμπιστοσύνης η κυβέρνηση, κυβερνητικά στελέχη έλεγαν ότι θα προχωρήσουν συντεταγμένα σε εκλογές που θα γίνουν εν ευθέτω χρόνο. Αυτό πρακτικά σήμαινε ότι οι κάλπες θα στηθούν τον Μάιο μαζί με τις ευρωεκλογές και τις αυτοδιοικητικές.

ΟΙ ΤΕΤΡΑΠΛΕΣ ΚΑΛΠΕΣ. Ομως ο Τσίπρας είχε άλλη άποψη και μαζί με στενούς του συνεργάτες έλεγε ότι η κυβέρνηση εάν λάβει ψήφο εμπιστοσύνης, μπορεί να φθάσει έως τον Οκτώβριο, αν και ιστορικά στελέχη πρόκριναν τον Μάιο. Για να εξουδετερωθούν και τα σενάρια περί εκλογών, ακολούθησε ο ανασχηματισμός με τη συμμετοχή στην κυβέρνηση και στελεχών που προέρχονταν από τους ΑΝΕΛ και η συμφωνία να συμπεριληφθούν στα ψηφοδέλτια του ΣΥΡΙΖΑ, όπως και έγινε.

Ο Τσίπρας ήταν εξ αρχής σταθερά προσηλωμένος στην απόφαση να μην κάνει τετραπλές εκλογές τον Μάιο, αν και είχε δεχθεί πολλές εισηγήσεις. Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι η κυβέρνηση χρειάζεται πολιτικό χρόνο για να ανακτήσει τη δυναμική της και να διεκδικήσει με αξιώσεις μία νίκη στις εθνικές εκλογές.

Μάλιστα σε μια κλειστή συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ είπε ότι δεν θέλει να στηθούν τετραπλές κάλπες στις 26 Μαΐου, αν και όπως αποκάλυψε δέχεται πολλές εισηγήσεις από συνεργάτες και στελέχη του να το πράξει. «Είμαι αντίθετος και επιμένω» είπε τότε και μάλιστα έλεγε ότι οι ευρωεκλογές είναι ένα κρίσιμο τεστ.

Από τα μέσα της άνοιξης πίστευαν στον ΣΥΡΙΖΑ ότι θα μπορούσε να είναι μικρή η διαφορά με τη ΝΔ στις ευρωεκλογές ή να καταγράψει η αξιωματική αντιπολίτευση αρκετά κάτω από το 30%. Εφόσον το ποσοστό μίας «ήττας» είναι μικρό και διαχειρίσιμο ο Πρωθυπουργός ήταν πεπεισμένος πως μπορεί να κερδίσει τις εθνικές εκλογές. Ο Πρωθυπουργός που είδε την κυβέρνησή του να παίρνει πάλι ψήφο εμπιστοσύνης τον Μάιο, θεωρούσε ότι ο χρόνος θα ήταν σύμμαχός του έως τον Οκτώβριο.

ΤΟ ΣΟΚ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ. Στην κυβέρνηση υπήρχαν εξ αρχής εκ διαμέτρου αντίθετες εισηγήσεις για τον χρόνο των εκλογών, αν και ο Τσίπρας επέμεινε για τις 13 ή τις 20 Οκτωβρίου. Στο Μέγαρο Μαξίμου πίστευαν ότι θα έχανε ο ΣΥΡΙΖΑ με μια διαφορά της τάξης των 3-4 ή το πολύ 5 μονάδων. Η ήττα όμως των περίπου 9,5 μονάδων από τη ΝΔ στις ευρωεκλογές και η πανωλεθρία στις αυτοδιοικητικές εκλογές επιτάχυνε τις εξελίξεις.

Η μεγάλη ήττα προκάλεσε σοκ στο Μέγαρο Μαξίμου και στην Κουμουνδούρου. Στα γραφεία του κόμματος έγινε μεγάλη σύσκεψη για τα επόμενα βήματα: ναι ή όχι στις πρόωρες εκλογές; Υπέρ του Οκτωβρίου ήταν μεταξύ άλλων ο υπουργός Επικρατείας Αλέκος Φλαμπουράρης, ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος και ο υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής Δημήτρης Βίτσας. Αντίθετα υπέρ των πρόωρων εκλογών τάχθηκαν κυρίως ο πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Γιάννης Δραγασάκης και ο γραμματέας του κόμματος Πάνος Σκουρλέτης. Ο Τσίπρας δεν προτίμησε να μείνει έως τον Οκτώβριο και επέλεξε να γίνουν εκλογές στις 7 Ιουλίου.