Εικαστικό βιογραφικό

Tη δική του, διαφορετική ματιά πάνω στην τραγωδία έριξε με τον «Οιδίποδα» ο Ρόμπερτ Ουίλσον, ο οποίος ουσιαστικά θέλησε να σκιαγραφήσει το πορτρέτο ενός από τους καρυφαίους και πλέον διάσημους της αρχαίας τραγωδίας.

Εχουν περάσει πάνω από τέσσερις δεκαετίες από τότε που ο αμερικανός σκηνοθέτης έδωσε τα πρώτα δείγματα της δουλειάς που θα ακολουθούσε στο θέατρο και αργότερα στην όπερα: Ηταν το 1976 στο Φεστιβάλ της Αβινιόν με την παράσταση «Ο Αϊνστάιν στην ακρογιαλιά». Γεννημένος στο Τέξας το 1941, είχε ήδη ξεκινήσει την πορεία του στον χώρο, δίνοντας το στίγμα του, από τα τέλη της δεκαετίας του ’60. Εικαστικός, εραστής της εικόνας, των φωτισμών και των ήχων, δεν άργησε να γίνει συνώνυμο ενός θεάτρου όπου ο λόγος δεν αποτελεί τον πυρήνα. Στο σύμπαν του Ουίλσον η κίνηση βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με την απόλυτη ακρίβεια στη δομή και την εξέλιξη κάθε θεάματος.

Με την Ελλάδα ο Μπομπ Ουίλσον έχει αποκτήσει μια στενή σχέση – άλλωστε οι παραστάσεις του ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο. Με αποκορύφωμα την «Οδύσσεια» του Εθνικού, έχει πλέον αποκτήσει το κοινό του, ακόμα και όταν το αποτέλεσμα θεωρείται εκ των προτέρων γνώριμο και διόλου πρωτότυπο. Η αρτιότητα, την οποία και αναζητά, ενδέχεται να στερεί από τις παραγωγές του βάθος και συγκίνηση. Προσθέτει όμως αισθητική.

Στον «Οιδίποδα» της Επιδαύρου τα γνωστά και χαρακτηριστικά tableaux vivants του κυριάρχησαν.

Η ιστορία ακολούθησε τη χρονολογική σειρά, από τη γέννηση ώς την τύφλωσή του, από το πρώτο φως στο τελικό σκοτάδι. Στην παράσταση του Ουίλσον οι ήρωες δεν μιλάνε. Δύο αφηγητές είναι εκείνοι που διηγούνται τη ζωή του, σε ένα παιχνίδι εκτός χρόνου. Το κείμενο, βασισμένο στη σοφόκλεια τραγωδία, που ακούγεται μέσα από έξι γλώσσες – ελληνικά, ιταλικά, αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά, λατινικά – διαθέτει μια απλότητα, ως και απλοϊκότητα. Η αφηγηματική του μορφή δεν προσθέτει στη δραματουργική του υπόσταση.

Ωστόσο, δύο είναι τα σημαντικά στοιχεία της πρότασης του αμερικανού σκηνοθέτη: Η χρήση του προβολέα, τοποθετημένου στη μέση της σκηνής, ανάμεσα στις δύο μεγάλες οθόνες, που με το έντονο φως του, τυφλώνει εξαρχής τον θεατή. Ενας παραλληλισμός στην αναζήτηση της απόλυτης αλήθειας, που οδηγεί τον Οιδίποδα στην καταστροφή.

Η παρουσία και ερμηνεία (αν και με μικρόφωνο) της Λυδίας Κονιόρδου, στον ρόλο του ενός εκ των δύο αφηγητών. Με το εκτόπισμα της εμπειρίας της και την κερδισμένη καλή επικοινωνία με τον Μπομπ Ουίλσον, η τραγωδός ξέρει πώς να επιβάλλεται στη σκηνή της Επιδαύρου. Η Αντζελα Γουίνκλερ (ο δεύτερος αφηγητής) αποτέλεσε μια περισσότερο «ανθρώπινη» παρουσία, με ένα λόγο ενίοτε εσωτερικό, σχεδόν ψιθυριστό.

Ενδιαφέρουσα η παρουσία του Μιχάλη Θεοφάνους, κυρίως με την κινησιολογική του υπόσταση, εξαιρετικά γοητευτική η Καγίτζ Καγιαμέ και καθοριστικός ο Ντίκι Λάντρι με το σαξόφωνό του επί σκηνής.

Δεν διέψευσε την εικονοκλαστική του διάσταση ο Ρόμπερτ Ουίλσον με αυτόν τον «Οιδίποδα», ούτε και θα μπορούσε. Το εξπρεσιονιστικό στοιχείο συνομίλησε με τον φυσικό χώρο του αρχαίου θεάτρου και ο κατάλληλος φωτισμός δημιούργησε μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. Απλώς δεν είδαμε τραγωδία, αλλά ένα ενδιαφέρον εικαστικό βιογραφικό υψηλής αισθητικής, με στοιχεία δράματος.

Το παρασκήνιο της Τρίτης
Μπουλούκια και περιοδείες
Πάνω από είκοσι παραστάσεις ξεκίνησαν, εν μέσω προεκλογικής περιόδου, τις συνηθισμένες, καλοκαιρινές τους περιοδείες. Καινούργιες παραγωγές οι περισσότερες, ορισμένες εξ αυτών είναι οι φεστιβαλικές της Επιδαύρου, ενώ κάποιες άλλες πήραν τη σκυτάλη από τον περασμένο χειμώνα. Ενας μεγάλος αριθμός ηθοποιών βγαίνει και φέτος στον δρόμο, συνεχίζοντας μια θεατρική παράδοση που έχει την αφετηρία της στο Αρμα Θέσπιδος.
Οι περιφερόμενοι θίασοι, που τον 19ο αιώνα γνώρισαν μεγάλη άνθηση και μετονομάστηκαν, ατύπως, σε μπουλούκια, έπαιζαν κυρίως βουκολικά δράματα και έργα με εθνικοπατριωτικό περιεχόμενο. Ουκ ολίγες φορές οι παραστάσεις βασίζονταν στον αυτοσχεδιασμό και οι κωμωδίες ήταν «νούτικες», προϊόντα του νου… Πολλοί από τους μετέπειτα πρωταγωνιστές της παλαιότερης γενιάς γνώρισαν εκ των έσω τα μπουλούκια, και αυτό μέτρησε στη θεατρική τους εμπειρία.
Ακόμα και σήμερα που οι συνθήκες έχουν αλλάξει και η μεταφορά του θιάσου δεν γίνεται ούτε με τρένα ούτε σε καρότσες φορτηγών, ούτε, πολύ περισσότερο, με μουλάρια, οι περιοδείες δεν είναι εύκολη υπόθεση. Με μέγιστο αριθμό τις 40-50 πιάτσες ανά τη χώρα, οι θίασοι προσπαθούν να οργανωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να κερδίσουν το κοινό που την προηγουμένη ή την επομένη έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει και μια άλλη παράσταση. Κι αν δεν υπάρχει πια ο ντελάλης με την ντουντούκα, υπάρχει ο διοργανωτής της περιοδείας που προσπαθεί να εξασφαλίσει καλή ημερομηνία ανά πιάτσα…
Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως είναι οι θεατρικοί χώροι που φιλοξενούν τις παραγωγές, θέατρα με υποτυπώδη οργάνωση, χωρίς βασικές παροχές –καμαρίνια, τουαλέτες, ενίοτε και με δύσκολη πρόσβαση για το κοινό.
Ωστόσο οι ηθοποιοί θεωρούν ότι η καλοκαιρινή περιοδεία αποτελεί τον βασικό τρόπο επαφής με τους, εκτός Αθηνών, θεατές και φυσικά μια δουλειά – κι ένας μισθός, για το καλοκαίρι. Με το δεδομένο ότι η επιτυχία μιας περιοδείας δεν είναι ποτέ εξασφαλισμένη, η αγωνία του άδειου ή ημιάδειου θεάτρου, βρίσκεται σε ημερησία διάταξη. Από την Καβάλα ως την Κρήτη και από τη Ζάκυνθο ως τα Δωδεκάνησα, με πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς στην ηπειρωτική Ελλάδα, ο καλλιτέχνης με μια βαλίτσα στο χέρι, δρόμο παίρνει και δρόμο αφήνει.