Η νύφη δεν το ‘σκασε…

ια πραγματική ιστορία που έγινε έθιμο και αναβίωνε κάθε χρόνο – μέχρι πέρυσι – στο Πατρινό Καρναβάλι, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Γιώργο Παπαγεωργίου. Ο σκηνοθέτης μεταφέρει στη σκηνή τη δική του προσέγγιση στη «Γιαννούλα την Κουλουρού» από την Πάτρα, φωτίζοντας πτυχές και λεπτές αποχρώσεις από τη δραματική διαδρομή αυτής της γυναίκας. Με τη Θεοδώρα Καπράλου, σταθερή συνοδοιπόρο του στις θεατρικές του αναζητήσεις, άντλησαν το υλικό τους από ντοκουμέντα – εφημερίδες, αρχεία, βιβλία. Το τελικό κείμενο έχει τη δική της υπογραφή.

Η Γιαννούλα, που γεννήθηκε στην αχαϊκή πρωτεύουσα το 1868, γεύτηκε τη σκληρή πλευρά της ζωής και το αδυσώπητο βλέμμα μιας κοινωνίας που ήταν έτοιμη να λιθοβολήσει τη διαφορετικότητά της. Η ανάγκη της Γιαννούλας, με την ελαφρά νοητική υστέρηση, να βρει γαμπρό, να παντρευτεί και να αποκατασταθεί, τη μετέτρεψαν σε αντικείμενο γελοιοποίησης και διαπόμπευσης. Γάμος δεν έγινε ποτέ. Αντ’ αυτού η μικρή κοινωνία της πόλης της, μέσα στα χρόνια, της έταζε γαμπρούς. Κι εκείνη με το νυφικό της, σαν έτοιμη από καιρό, τους περίμενε, μάταια, στην εκκλησία…

Με μια ιδιαίτερη ευαισθησία, ο Γιώργος Παπαγεωργίου πλησίασε τη Γιαννούλα, όπως το έκανε και με τον Αριστείδη Παγκρατίδη στον «Αρίστο» του. Σαν μια προσπάθεια να υπερασπιστεί αδύναμους λαϊκούς ανθρώπους στους οποίους η κοινωνία φέρεται βίαια, προσπαθώντας να ξορκίσει το κακό – από φόβο.

Την έβαλε στη μέση της σκηνής, ενώ γύρω της, οι άλλοι γελούσαν με τα παθήματά της: Τρεις ηθοποιοί, τρεις καρναβαλιστές, δύο άντρες και μία γυναίκα, σε όλους τους υπόλοιπους ρόλους – κοινωνία, γαμπροί, κριτές και επικριτές της, έστησαν το πανηγύρι τους. Με μικρά και μεγάλα ομοιώματα από τα πατρινά άρματα διάσπαρτα επί σκηνής, με υπερμεγέθεις μάσκες που τις φορούσαν για να υποδυθούν τους γαμπρούς, ο σκηνοθέτης δημιούργησε μια θλιβερά χαρούμενη ατμόσφαιρα. Κι εκείνη, βάζοντας και βγάζοντας πέπλο, νυφικό, παπούτσια και στεφάνι στα μαλλιά, «χόρευε», σαν μαϊμού στον ρυθμό τους, με τη ζωντανή ορχήστρα να συμμετέχει ενεργά.

Εχει ενδιαφέρον ο τρόπος που στήθηκε η παράσταση, εστιάζοντας στο μοτίβο όλοι εναντίον ενός. Στην Ελενα Τοπαλίδου, χορεύτρια και ηθοποιό, ο Γιώργος Παπαγεωργίου βρήκε μια εξαιρετική, σχεδόν ιδανική, αναβίωση της Γιαννούλας, ως πρόσωπο και ως ιδέα. Η Τοπαλίδου με μια βαθιά εκφραστικότητα έδωσε στην ηρωίδα της όχι μόνον την τραγική της διάσταση, αλλά και τη σκληρότητα που ακολουθεί τους ανθρώπους που δεν χωράνε σε καμιά ομάδα. Η Γιαννούλα της δεν προκαλεί τον οίκτο, όπως εύκολα θα μπορούσε κανείς να υποθέσει. Συγκινεί, θλίβει, αλλά ως εκεί. Κι αυτό γιατί η ηθοποιός έπαιξε με τις αδυναμίες της ηρωίδας της και έφερε στη σκηνή το τραχύ πρόσωπο μιας γυναίκας που πονά αλλά και μιας γυναίκας που θυμώνει και οργίζεται. Ακολουθώντας τη ροή του έργου, έφτασε στον τελικό μονόλογο – μια νύξη και παραπομπή μαζί στο «εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω», της Γαλάτειας Καζαντζάκη.

Ο Μιχάλης Συριόπουλος ξεχωρίζει καθώς αναδεικνύει τις υποκριτικές του αρετές – με μια υποδόρροια ειρωνεία και μια πολυπρισματική ερμηνεία. Μαζί με τον Κίμωνα Κουρή και την Αθανασία Κουρκάκη συνθέτουν την κόλαση των «άλλων».

Από την παράσταση είναι ηχηρή η απουσία κειμένου. Ο λόγος που εκφέρεται είναι αδύναμος και δεν διαθέτει τον όγκο του γεγονότος. Περισσότερο συμπυκνώνεται σε φράσεις – πλην του μονολόγου στο τέλος. Ωστόσο η ερμηνεία και η αισθητική εξισορροπούν τα πράγματα και καθιστούν το εγχείρημα του Γιώργου Παπαγεωργίου εξαιρετικά ενδιαφέρον και συνεπές με την πορεία του.

Το παρασκήνιο της Τρίτης
Το κοινό της Επιδαύρου
Αν το κοινό είναι το στοιχείο που ολοκληρώνει το θεατρικό τρίγωνο, μαζί με το έργο και τον ηθοποιό, τότε για το κοινό της Επιδαύρου χρειάζεται ειδική μνεία. Το σκεφτόμουν την περασμένη Παρασκευή, στην έναρξη των φετινών Επιδαυρίων: Γιατί από τώρα και ως τα μέσα Αυγούστου, αυτή η τελετουργία, γιατί περί τελετουργίας πρόκειται, έχει την τιμητική του.
Με αυτοκίνητα και πούλμαν, καλοντυμένοι ή με σακίδια στους ώμους, ζευγάρια, παρέες, ηλικιωμένοι ακόμα και με μπαστούνια, οικογένειες ολόκληρες, καταφθάνουν για να παρακολουθήσουν μία και μόνον παράσταση. Εχουν ξεκινήσει τρεις ώρες πριν (αν έρχονται από την Αθήνα) και οι περισσότεροι θα επιστρέψουν αμέσως μετά, περισσότερο ή λιγότερο ικανοποιημένοι από το θέαμα που παρακολούθησαν. Θα το σχολιάσουν, θα το συζητήσουν…
Κι αυτή η τελετουργία έχει ξεκινήσει νωρίτερα, από τη στιγμή που αγόρασαν τα εισιτήριά τους και προγραμμάτισαν την κάθοδό τους στο θέατρο του Πολυκλείτου. Εχουν επιλέξει το έργο σε συνδυασμό με τον σκηνοθέτη και τον θίασο, αλλά πάνω από έχουν επιλέξει να συμμετάσχουν σε αυτό το ομαδικό πανηγύρι που προσφέρει το θέατρο στους θεατές τους. Κάτι σαν σιωπηλή συνωμοσία και ηχηρή απόδειξη ότι η τέχνη ενώνει τους ανθρώπους.
Αυτή η συνήθεια χρόνων, σαν μια αδιόρατη κλωστή που δένει το κοινό του παρόντος χρόνου με εκείνο του παρελθόντος, δίνοντας, ασυναίσθητα, τη σκυτάλη στο μέλλον, επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο – ευτυχώς. Μοιάζει σαν μια άτυπη ανακωχή από την καθημερινότητα αυτή η κάθοδος στην Επίδαυρο, ένα διάλειμμα, μια στιγμή ειρήνης και επικοινωνίας.
Κι όπως συμβαίνει σε κάθε τελετουργικό, έτσι και η Επίδαυρος έχει τα δικά της χαρακτηριστικά: Τους συνήθεις, σχεδόν μόνιμους, θεατές της, μέλη της ευρύτερης θεατρικής κοινότητας, τους σταθερούς θεατρόφιλους και το μεγάλο κοινό που, αναλόγως της παράστασης, πραγματοποιεί αυτό το ταξίδι στην αργολική γη.
Κάθε χρόνο η εμπειρία της Επιδαύρου επιστρέφει σαν να μην πέρασε μια μέρα. Το ίδιο γοητευτικό τοπίο, το ίδιο χρώμα στον ουρανό, λίγο πριν από την έναρξη, το (ίδιο) χειροκρότημα, στο τέλος της παράστασης, η ίδια μαζική αποχώρηση. Σαν ένα ραντεβού που ανανεώνεται χωρίς πολλά λόγια, ανάμεσα σ΄εκείνους που κάνουν θέατρο και σε εκείνους που έρχονται να το δουν, γιατί χωρίς αυτούς τους τελευταίους δεν ολοκληρώνεται η θεατρική πράξη.