Μη χάσετε την επανάσταση των νέων τεχνολογιών

«Η Ελλάδα θα πρέπει να αδράξει την ευκαιρία της αυτοματοποίησης και των νέων τεχνολογιών για να ενισχύσει την ανάπτυξή της. Στην αντίθετη περίπτωση θα υστερεί σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες και θα μείνει πίσω σε μεγάλη απόσταση» διαμηνύει ο βραβευμένος με Νομπέλ Οικονομίας Χριστόφορος Πισσαρίδης. «ΤΑ ΝΕΑ» συνάντησαν τον Χριστόφορο Πισσαρίδη στο Οικονομικό Φόρουμ των Βρυξελλών, την ετήσια συνάντηση που διοργανώνει η Κομισιόν με τη συμμετοχή κορυφαίων οικονομολόγων, αξιωματούχων, πολιτικών. Ως κύριος ομιλητής στο Φόρουμ, ο κύπριος οικονομολόγος, από τους πλέον κορυφαίους επιστήμονες του αιώνα, μίλησε για τις καταιγιστικές αλλαγές που θα επιφέρουν οι νέες τεχνολογίες, η ψηφιοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη στην εργασία. Το μήνυμά του ήταν θετικό, καθώς θεωρεί ότι παρά τους κινδύνους, η μετάβαση στη νέα πραγματικότητα της αυτοματοποίησης θα οδηγήσει στη δημιουργία διαφορετικών, αλλά αναρίθμητων ευκαιριών για νέες θέσεις εργασίας, αρκεί οι κυβερνήσεις να δράσουν ανάλογα. Αναπόφευκτα, η συζήτησή μας ξεκίνησε από τις ευκαιρίες που ενδέχεται να φέρει η νέα αυτή «επανάσταση» στην Ελλάδα. Ο καθηγητής της LSE ξεκαθάρισε εξαρχής ότι θα ήθελε να αποφύγει ερωτήσεις που συνδέονται με τις επερχόμενες εκλογές. Ομως, δεν απέφυγε, με αφορμή σχετική αναφορά στην ομιλία του, να επικρίνει τόσο την Ελλάδα όσο και την Κύπρο ότι απομακρύνθηκαν από τον δρόμο των μεταρρυθμίσεων μετά την έξοδο από τα Μνημόνια.

Στην εποχή των νέων τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης εκτιμάτε ότι ορισμένοι τομείς, όπως ο τουρισμός, που ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Ελλάδα και η περίθαλψη, θα δουν σημαντική αύξηση θέσεων εργασίας. Πώς μπορεί η Ελλάδα να επωφεληθεί από τις επερχόμενες μεταβολές;

Ας δούμε πρώτα την Υγεία. Η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει την απασχόληση στον τομέα αυτόν ευκολότερα από άλλες χώρες. Στην Υγεία απασχολείται μόλις το 5% του εργατικού δυναμικού της χώρας, ενώ σε άλλες χώρες, όπως σε Νορβηγία, Σουηδία, Δανία απασχολείται το 15%-20% των εργαζομένων με τη βοήθεια κρατικών χορηγήσεων. Αλλά και σε χώρες όπως η Ολλανδία, όπου ο κλάδος υγείας δεν επιχορηγείται, η απασχόληση είναι περίπου 10%-12%. Στην Ελλάδα είναι πολύ μικρότερη, οπότε η ενίσχυση της απασχόλησης σε αυτόν τον τομέα, που αναμένεται να διευρυνθεί λόγω της ενίσχυσης των εισοδημάτων από την αυτοματοποίηση και της γήρανσης του πληθυσμού, θα είναι ευκολότερη από άλλες χώρες. Αυτό που είναι δύσκολο για την Ελλάδα είναι το πώς θα εισαγάγει τις νέες τεχνολογίες, κάτι που απαιτεί την ύπαρξη μεγάλων βιομηχανικών τομέων και μεγάλων επιχειρήσεων. Δεν συμφωνώ με όσους λένε ότι θα πρέπει να υποστηρίξουμε τις μικρές επιχειρήσεις. Η τεχνολογία δημιουργείται από μεγάλες επιχειρήσεις. Ετσι, για την Ελλάδα ο μόνος τρόπος είναι να εξειδικευτεί σε έναν μικρό αριθμό βιομηχανικών κλάδων, ένας εκ των οποίων μπορεί να είναι ο τουρισμός. Αλλωστε ο τουρισμός είναι ένας από τους τομείς όπου τα ανθρώπινα χέρια θα συνεχίσουν να παίζουν σημαντικό ρόλο, ενώ καθώς βελτιώνεται το βιοτικό επίπεδο, και λόγω των νέων τεχνολογιών, οι άνθρωποι θα ξοδεύουν περισσότερα για τουρισμό.

Ομως η Ελλάδα υστερεί ήδη στις νέες τεχνολογίες. Είναι εφικτή η μεγέθυνση της οικονομίας της μέσω του αυτοματισμού;

Μέσω του αυτοματισμού μπορεί να υπάρξει μεγέθυνση της οικονομίας. Υπάρχουν προφανώς κίνδυνοι, όπως η δημιουργία οικονομικής ανισότητας, καθώς θα πρέπει να σκεφτούμε τον αυτοματισμό σαν κεφάλαιο, και το κεφάλαιο στην Ελλάδα βρίσκεται σε λίγα χέρια. Οπότε, χρειάζεται προσοχή ώστε να υπάρξει σωστή οικονομική πολιτική για να αποφευχθεί ο κίνδυνος της οικονομικής ανισότητας. Αλλά για να υπάρξει αυτοματισμός θα πρέπει να βελτιωθεί το επενδυτικό περιβάλλον στην Ελλάδα. Για να επενδύσουν οι εταιρείες σε νέες τεχνολογίες, θα πρέπει η οικονομία να είναι ισχυρότερη, να υπάρχει ρευστότητα στην αγορά, να μην υπάρχει γραφειοκρατία, να είναι εύκολη η εγκατάσταση μιας εταιρείας. Δυστυχώς, στην Ελλάδα το κόστος λειτουργίας μιας νέας εταιρείας είναι μεγάλο, υπάρχουν μεγάλες καθυστερήσεις, ενώ η διαφθορά επιβαρύνει την κατάσταση. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν απρόσωπες συναλλαγές με γρήγορη έκδοση αδειών και διαδικασιών, ενώ η αγορά δεν είναι αρκετά μεγάλη. Θα πρέπει να υπάρξει ένα μετριοπαθές ξεκίνημα. Δώστε φορολογικά πλεονεκτήματα σε επενδύσεις νέων τεχνολογιών, προσελκύστε ξένες επιχειρήσεις και ξένα κεφάλαια, όχι για την αγορά ακινήτων και την απόκτηση άδειας παραμονής, αλλά για παραγωγικές επενδύσεις. Κάντε ευέλικτο επιχειρηματικό περιβάλλον, μην αφήνετε τις εταιρείες να σπαταλούν μήνες και μήνες για να ξεκινήσουν, μην αφήνετε επενδύσεις να παγώνουν λόγω γραφειοκρατίας, βελτιώστε την Εκπαίδευση. Τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο η Εκπαίδευση βρίσκεται σε χαμηλό επίπεδο, η κατάταξή τους σε διεθνή επίπεδα είναι χαμηλή. Φέρτε καλύτερους καθηγητές, κάντε προαγωγές στον δημόσιο τομέα και στην Εκπαίδευση με βάση την απόδοση.

Στην ομιλία σας αναφερθήκατε σε μη επιτυχημένο τρόπο εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων στις χώρες που εντάχθηκαν σε πρόγραμμα. Ασκήσατε κριτική για την ταυτόχρονη επιβολή λιτότητας και εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. Η λιτότητα έπνιξε τις μεταρρυθμίσεις, είπατε.

Πράγματι. Ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκαν το ζήτημα αυτό οι δανειστές δεν συνέβαλε στην πραγματικότητα στην επίτευξη αποτελεσματικών μεταρρυθμίσεων. Διότι συνέδεσαν τις μεταρρυθμίσεις με τα προγράμματα λιτότητας. Οταν οι μεταρρυθμίσεις συνδέονται με δημοσιονομικές υποχρεώσεις, τότε οι κυβερνήσεις προσπαθούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των δανειστών, αλλά δεν έχουν την κυριότητα των μεταρρυθμίσεων, δεν τις υλοποιούν επειδή θεωρούν ότι θα επωφεληθεί η χώρα, αλλά διότι επιβάλλονται από το πρόγραμμα. Στην Ελλάδα ειδικότερα και στην Κύπρο, θεωρήθηκε ότι οι μεταρρυθμίσεις αποτελούν προϋπόθεση για την εκταμίευση των δόσεων, που προέβλεπαν τα προγράμματα. Στην Κύπρο, για παράδειγμα, μόλις βγήκαμε από το πρόγραμμα, ήταν κυρίαρχο το αίσθημα ότι επιτέλους θα μπορέσουμε να επιστρέψουμε στην πολιτική των επιδομάτων, να χαλαρώσουμε τους κανόνες που είχαν αυστηροποιηθεί κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Παρ’ ότι η κυβέρνηση προώθησε τις μεταρρυθμίσεις, υπήρξε τέτοια αντίδραση από δημοσίους υπαλλήλους, συνδικαλιστικές οργανώσεις, που στην πραγματικότητα οι μεταρρυθμίσεις δεν προχωρούν. Είμαι σίγουρος ότι η κατάσταση είναι η ίδια στην Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι υπεύθυνη σε μεγάλο βαθμό για τις εξελίξεις αυτές.

Πρόσφατα οι δανειστές υπογράμμισαν εκ νέου την ανάγκη η Ελλάδα να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις.

Η αυτοματοποίηση και η ψηφιοποίηση καθιστούν την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις ακόμη μεγαλύτερη, διότι οι οικονομίες, οι οποίες θα προσαρμοστούν, όπως της Ολλανδίας, της Δανίας ή της Σουηδίας, χωρών που έχουν σχετικά το ίδιο μέγεθος με την Ελλάδα, θα δουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα να εκτινάσσεται, ενώ η Ελλάδα θα μείνει πίσω σε μεγάλη απόσταση. Θα αναγκαστεί να στηριχθεί μόνο τον τουρισμό.  Υπάρχει και μία ακόμη διάσταση από την οποία θα επωφεληθούν οι Ελληνες με τη χρήση των νέων τεχνολογιών. Αν εισέλθουν στην παραγωγική διαδικασία αυτοματισμός, τεχνολογίες και ψηφιοποίηση, τότε οι έλληνες εργαζόμενοι θα έχουν την ευκαιρία για περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Οι συνθήκες διαβίωσης θα βελτιωθούν και ο τουρισμός θα επεκταθεί περαιτέρω εγχώρια, όχι μόνο από το εξωτερικό. Σήμερα οι Ελληνες δουλεύουν πολύ – δουλεύουν περισσότερο από κάθε άλλο Ευρωπαίο. Βάσει του ΟΟΣΑ δουλεύουν γύρω στο 40% περισσότερο από τους γερμανούς όσον αφορά τον αριθμό των ωρών εργασίας τον χρόνο. Αυτό συμβαίνει διότι η παραγωγικότητα είναι χαμηλή.