Ακούστε τους πολίτες για να μειώσετε την ανισότητα

Στο Eurogroup της περασμένης εβδομάδας η ατζέντα των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης δεν περιελάμβανε μόνο τρέχοντα κρίσιμα ζητήματα, όπως η μεταρρύθμιση της Συνθήκης του ESM ή της Ιταλίας. Περιείχε επίσης θεματική συζήτηση για την οικονομική ανισότητα με καλεσμένο τον καθηγητή του Χάρβαρντ Φιλίπ Αγκιόν, ο οποίος, όταν οι υπουργοί Οικονομικών άρχισαν να του απευθύνουν πιεστικά ο ένας μετά τον άλλο ερωτήσεις και ο χρόνος τελείωνε, πρότεινε: «Αναζητήστε απαντήσεις στο πώς να σχεδιάσετε το φορολογικό σύστημα ενσωματώνοντας την καινοτομία με βιώσιμο τρόπο, διαβάζοντας τις έρευνες της Στεφανί Σταντσέβα». «ΤΑ ΝΕΑ» συνάντησαν την καθηγήτρια του Χάρβαρντ, μία από τους οκτώ καλύτερους οικονομολόγους της δεκαετίας σύμφωνα με το «Economist», για να συζητήσουν μία από τις καινοτόμες προτάσεις της, που αν εφαρμοστεί, θα αλλάξει τον τρόπο χάραξης των πολιτικών. Ποιο είναι το μήνυμα της νεαρής οικονομολόγου, η οποία είναι, επιπλέον, μέλος του γαλλικού Συμβουλίου Οικονομολόγων παρά τω προέδρω Μακρόν; «Ακούστε τους πολίτες προκειμένου να χαράξτε σωστότερες πολιτικές».

Η γεννημένη στη Βουλγαρία οικονομολόγος θεωρεί ότι η γνώση για το «πώς σκέπτονται, τι νιώθουν και πώς ζουν οι πολίτες μέσω ερευνών» μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην επιλογή των σωστών πολιτικών και εξηγεί: «Υπάρχουν τρεις διαστάσεις, οι αντιλήψεις που έχουν για τον εαυτό τους, για τους άλλους και για το οικονομικό σύστημα, οι απόψεις τους σχετικά με το τι είναι δίκαιο, και η αντίληψη για την προσωπική τους οικονομική κατάσταση, που θα πρέπει, καταγράφοντάς τες μέσω ερευνών, να λαμβάνουμε υπόψη όταν σχεδιάζουμε συγκεκριμένες πολιτικές. Το πλεονέκτημα είναι ότι υπάρχουν στοιχεία τα οποία δεν είναι δυνατόν να εντοπίσουμε μέσω άλλων πηγών και δεδομένων, κάτι που μπορεί να μας οδηγήσει σε τελείως λανθασμένες αποφάσεις στην επιλογή πολιτικών».

Συνεχίσαμε τη συζήτηση, αναλύοντας την τρίτη διάσταση, αυτή, που αφορά πληροφορίες για την αντίληψη των πολιτών για την προσωπική τους κατάσταση και τον τρόπο που μπορεί να οδηγήσει σε σωστές ή λανθασμένες πολιτικές. «Θα πρέπει να ακούσουμε τι έχουν να πουν οι πολίτες για τις δικές τους οικονομικές συνθήκες, να πάρουμε πληροφορίες που δεν μπορούμε να αντλήσουμε από άλλα δεδομένα, φορολογικές δηλώσεις, καταναλωτική συμπεριφορά κ.λπ.» σημειώνει η καθηγήτρια του Χάρβαρντ, που ανακηρύχθηκε πρόσφατα από τη «Monde» καλύτερη οικονομολόγος της χρονιάς. Ενα παράδειγμα είναι η επιβολή του φόρου καυσίμων, επεξηγεί η Στεφανί Σταντσέβα. Θεωρητικά, ο φόρος αυτός μπορεί να συμβάλει στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης μόνο αν οι άνθρωποι μπορούν στην πραγματικότητα να αφήσουν το αυτοκίνητο και να χρησιμοποιήσουν άλλα μέσα μεταφοράς. Αν δεν μπορούν, όμως, διότι το υφιστάμενο δίκτυο μέσων μεταφοράς δεν καλύπτει τις μετακινήσεις τους, τότε απλά θα μειώσουν άλλες δαπάνες προκειμένου να καλύψουν το επιπλέον κόστος από τον φόρο καυσίμων. Παράλληλα, η ρύπανση δεν θα μειωθεί, τονίζει. «Είναι δύσκολο να το δούμε αν δεν ρωτήσουμε τους ίδιους τους ανθρώπους και περιοριστούμε μόνο στα δεδομένα που αφορούν τις μεταφορές. Μπορεί έτσι να οδηγηθούμε σε λάθος συμπεράσματα και να θεωρήσουμε ότι ο φόρος είναι χαμηλός, οπότε οι άνθρωποι δεν κάνουν προσπάθεια να μη χρησιμοποιήσουν το αυτοκίνητο, και να προτείνουμε, μάλιστα, περαιτέρω αύξηση του φόρου, κάτι τελείως αντιπαραγωγικό».

Οσον αφορά τη διάσταση του τι θεωρούν οι πολίτες δίκαιο και τι όχι, η Σταντσέβα επεξηγεί ότι «αν αποφασιστούν πολιτικές που θεωρούνται άδικες, τότε αργά ή γρήγορα θα αποτύχουν. Ο τρόπος για να μάθουμε τι θεωρούν δίκαιο ή άδικο είναι να τους ρωτήσουμε απευθείας». Αναφέρεται στο παράδειγμα της φορολόγησης της περιουσίας, των κληρονομιών ή γενικότερα του εισοδήματος που δεν προέρχεται από εργασία. «Οταν ρωτήσεις τους ανθρώπους αν είναι δίκαιο να περνάει η περιουσία των γονιών στα παιδιά, απαντούν “ναι”. Αν, όμως, τους ρωτήσεις αν είναι δίκαιο οι νέοι να ξεκινούν από διαφορετικό επίπεδο πλούτου, θα απαντήσουν “όχι, δεν είναι δίκαιο”. Είναι οι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος. Θα πρέπει να κατανοηθεί βαθιά τι νοείται ως δίκαιο προκειμένου να αποδώσουν οι σχετικές πολιτικές. Οι άνθρωποι είναι διατεθειμένοι να δεχτούν ακόμη και αυστηρές πολιτικές όταν θεωρούν ότι σχεδιάζονται δίκαια».

Μήπως η χρήση του εργαλείου των ερευνών θα βοηθούσε στη σωστότερη επιλογή της μεταρρυθμιστικής ατζέντας, αλλά και των μέτρων λιτότητας, σε χώρες όπως η Ελλάδα; «Η ιδέα ότι θα πρέπει να ακούσουμε τις αντιλήψεις των πολιτών, τις απόψεις τους για το τι είναι δίκαιο και την οικονομική τους κατάσταση, μπορεί να βοηθήσει προς πολλές κατευθύνσεις. Αναφέρομαι συνήθως στη φορολογική πολιτική, διότι εκεί εξειδικεύομαι, αλλά αφορά πλήθος πολιτικών. Είναι σημαντικό, διότι έτσι μπορεί να διαπιστωθεί αν οι πολίτες θα στηρίξουν ή όχι συγκεκριμένες πολιτικές, ενώ είναι δυνατόν να προβλεφθούν τα αποτελέσματα που θα έχει η εφαρμογή των πολιτικών αυτών, ώστε να επιλεγεί η σωστότερη».