Μια βαθιά φιλευρωπαϊκή χώρα, με μαχητικές γυναίκες

Ο μεγάλος φόβος της Ιρλανδίας είναι το σκληρό Brexit – κι ας είπε την περασμένη εβδομάδα ο πρόεδρος Τραμπ στον ιρλανδό πρωθυπουργό ότι είναι καλύτερα η χώρα του να έχει τα δικά της σύνορα και το δικό της τείχος. Η πιο πρόσφατη μελέτη για τις οικονομικές επιπτώσεις του Brexit έχει εκπονηθεί από το Ινστιτούτο Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (ESRI), ένα think tank του Δουβλίνου που είναι γνωστό για τις φιλελεύθερες θέσεις του. Δόθηκε στη δημοσιότητα στα τέλη Μαρτίου. Και προβλέπει ότι δέκα χρόνια μετά το Brexit, το ΑΕΠ της Ιρλανδίας θα είναι κατά 2,6%-5% μικρότερο εκείνου που θα είχε η Ιρλανδία αν η Βρετανία παρέμενε στην Ενωση.

Από την άλλη πλευρά, μας λέει ο Κιέραν ΜακΚουίν, Research Professor στο ESRI, το Δουβλίνο θα μπορούσε και να ωφεληθεί από ένα σκληρό Brexit, αφού χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και υπηρεσίες θα εγκατέλειπαν μαζικά το Λονδίνο και θα έρχονταν στην Ιρλανδία, επωφελούμενα από τη χαμηλή φορολογία, αλλά και από την πολιτική σταθερότητα. «Γενικά το ιρλανδικό εκλογικό σώμα είναι αρκετά συντηρητικό, δεν τους αρέσουν οι αλλαγές, τοποθετούνται στο μετριοπαθές Κέντρο».

Ακρα Δεξιά γιατί δεν υπάρχει στην Ιρλανδία; «Είναι πράγματι έκπληξη αν σκεφτεί κανείς ότι είχαμε μαζική εισροή μεταναστών τα τελευταία χρόνια και με την κρίση θα περίμενε κανείς πως ο κόσμος μπορεί να τους κατηγορούσε για διάφορα πράγματα. Αλλά αυτό δεν συνέβη. Η συμβολή τους είναι άλλωστε απολύτως θετική. Ο κόσμος έτσι δεν έχει πρόβλημα μαζί τους, δεν τους ανάγκασε να απομονωθούν».

Ενας από τους πιο επιτυχημένους τέτοιους μετανάστες είναι Ελληνας. Λέγεται Πάνος Παχατουρίδης και είναι γιος του ιστορικού δημάρχου του Περιστερίου Ανδρέα Παχατουρίδη, που επανεξελέγη στις τελευταίες εκλογές με το εντυπωσιακό 74%. Yπεύθυνος Στρατηγικών Συνεργασιών ΝΑ Ευρώπης και Υποσαχάριας Αφρικής στην Google για πέντε χρόνια, και από τον Αύγουστο του 2017 επικεφαλής Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Αφρικής στο Facebook, ο Παχατουρίδης είναι ένα προφανές ελληνικό success story. Τον ρωτήσαμε αν είναι εύκολη η ζωή στην Ιρλανδία.

«Οκτώ χρόνια είμαι στην Ιρλανδία κι έχω πάω δύο φορές σε δημόσια υπηρεσία», μας απάντησε. «Τα πάντα γίνονται ηλεκτρονικά, με ένα app. Θα σου πω ένα παράδειγμα. Τις προάλλες με πήραν από το revenue office, είχαν ξεχάσει να μου πληρώσουν ένα ζευγάρι γυαλιά. Εκανε 130 ευρώ, μου ζήτησαν μια απόδειξη. Εγώ κάνω τις δουλειές μου όταν έρχομαι στην Ελλάδα, κουρεύομαι σε έναν συγκεκριμένο κουρέα, ψωνίζω αυτά που χρειάζομαι κλπ. Πήρα λοιπόν τον οπτικό όπου είχα κάνει τα γυαλιά μου και του ζήτησα να μου δώσει μια απόδειξη, όχι επίσημη, ένα απλό χαρτί. Εκείνος βρήκε τη συναλλαγή, μου τηλεφώνησε και μου είπε, ρε συ Πάνο, αφού έτσι κι αλλιώς θα σε πληρώσουν, να σου βάλω 230 αντί για 130; Να βγάλεις κι ένα εκατοστάρικο;».

Υπάρχουν δύο ακόμη στοιχεία που εξηγούν την επιτυχία αυτής της χώρας. Το ένα είναι ο αταλάντευτα φιλεευρωπαϊκός της χαρακτήρας. Στη χώρα αυτή, το 75% των πολιτών της δηλώνουν χαρούμενοι με τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία στην ΕΕ (έναντι μόλις 31% των Ελλήνων). Το 64% των Ιρλανδών έχουν επίσης πολύ θετική εικόνα για την ΕΕ, ενώ το 86% είναι πολύ αισιόδοξοι για το μέλλον της ΕΕ. Και τα τρία αυτά ποσοστά είναι τα υψηλότερα στην Ευρώπη.

«Στην Ιρλανδία ο κόσμος πάντα έβλεπε με θετικό μάτι την ΕΕ», μας λέει η Ελεν Μακέντι, η 33χρονη υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της χώρας. «Από την αρχή καταλάβαμε πόσο πολύ μας βοηθούσε η Ενωση και στην οικονομία μας και στην ελευθερία που μας έδινε να ταξιδεύουμε όπου θέλαμε. Και τώρα με το Brexit, με τις διαπραγματεύσεις, όλοι ένιωσαν πόσο σημαντικό είναι που είμαστε μέλη της ΕΕ. Ημασταν μία μικρή αγροτική οικονομία που άλλαξε με τη βοήθεια της ΕΕ».

Πριν αναλάβει αυτό το υπουργείο, η Ελεν ήταν υπουργός αρμόδια για την ψυχική υγεία και τους ηλικιωμένους (άλλη μια ιρλανδική πρωτοτυπία). Κι αυτό που της άρεσε πάντα ήταν η συνήθεια που έχουν να χτυπούν την πόρτα των πολιτών και να μιλούν απευθείας μαζί τους για τα προβλήματά τους. «Ετσι, ακόμα και αν εκλέγεσαι στην Ευρωβουλή, οι πολίτες σε ρωτούν για τα τοπικά, απλά καθημερινά τους θέματα από τις λακκούβες στον δρόμο μέχρι εθνικά θέματα. Είμαστε μία μικρή χώρα και μόνο έτσι μας μαθαίνει ο κόσμος και μας εμπιστεύεται».

Στον ενθουσιασμό και το καθαρό πρόσωπο της Ελεν Μακέντι είδαμε και τον άλλο παράγοντα που εξηγεί την απογείωση αυτής της κοινωνίας: τον ρόλο των γυναικών. Οι γυναίκες έπαιξαν πρωταρχικό ρόλο στη δημιουργία του ιρλανδικού κράτους: η πρώτη Εθνοσυνέλευση, που συνήλθε το 1919, είχε μια γυναίκα υπουργό, την Κονστάνς Μάρκιεβιτς. Πέρασαν όμως εξήντα ολόκληρα χρόνια για να αναλάβει και δεύτερη γυναίκα μια υπουργική θέση. Τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, το Fine Gael και το Fianna Fáil, δεν είχαν ποτέ γυναίκα στο τιμόνι. Ούτε έχει αναλάβει ποτέ γυναίκα το υπουργείο Οικονομικών, Εξωτερικών ή Αμυνας.

Μια λύση που εφαρμόστηκε για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος είναι η επιβολή ποσοστώσεων: στις εκλογές του 2016, τα κόμματα υποχρεώθηκαν για πρώτη φορά να ορίσουν γυναίκες σε ποσοστό 30% του συνόλου των υποψηφίων τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ένα στα πέντε μέλη της Κάτω Βουλής να είναι σήμερα γυναίκα, μια αναλογία-ρεκόρ για την Ιρλανδία.

Τα δημοψηφίσματα του 2015 και του 2018 για τη νομιμοποίηση των γάμων των ομοφύλων και των αμβλώσεων αντιστοίχως είχαν ως αποτέλεσμα να κινητοποιηθούν πολλές γυναίκες. «Η κοινωνία αλλάζει σιγά σιγά στην Ιρλανδία», μας λέει η νεαρή και ιδιαίτερα φιλόδοξη γερουσιαστής Κάθριν Αρντα. Και τρανταχτή απόδειξη γι’ αυτό αποτελεί ο περιορισμός του ρόλου της Εκκλησίας, την οποία η πρώην πρόεδρος της Ιρλανδίας Μέρι ΜακΑλίζ χαρακτήρισε κάποτε «αυτοκρατορία μισογυνισμού».

Mε ποιητές
αρχίσαμε, με ποιητές ας τελειώσουμε

Πριν φύγουμε για το ταξίδι αυτό, δεν είχαμε συνειδητοποιήσει πόσο στενή είναι η σχέση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιρλανδία – ή τουλάχιστον ανάμεσα στους έλληνες και τους ιρλανδούς ποιητές. Κι όμως ο Γιώργος Χουλιάρας, ο πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων που έχει μείνει χρόνια στο Δουβλίνο, το έχει πει: οι δύο χώρες «είναι γνωστές παγκοσμίως για τα χερσαία και θαλάσσια σκηνικά τους όπου εξωραΐζονται λέξεις λογικής και συναισθημάτων, τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες».

Οπως το έχει πει και ο Θίο Ντόργκαν, ένας ποιητής από το Κορκ που ονειρευόταν από μικρός τη Μεσόγειο. Το πρώτο του ταξίδι στην Ελλάδα τον έβγαλε στο Ηράκλειο της Κρήτης. «Βγαίνοντας από το αεροπλάνο, αισθάνθηκα τη μυρωδιά της γης: ίσιωσε η σπονδυλική μου στήλη, πήγε πίσω το κεφάλι μου. Ενιωσα αμέσως, αβίαστα, σαν στο σπίτι μου» είπε σε μια συνέντευξή του. Υστερα έζησε για καιρό στην Ικαρία.

Πριν από μερικά χρόνια, μια βρετανίδα ποιήτρια είχε την ιδέα να ζητήσει από μια σειρά ποιητών να διαλέξουν το αγαπημένο τους ποίημα και να του «απαντήσουν». Ο Ντόργκαν διάλεξε την «Ιθάκη» του Καβάφη. Σκέφτηκε τι θα έκανε ο Οδυσσέας αν η Πηνελόπη πέθαινε και ο Τηλέμαχος ακολουθούσε τη δική του ζωή. Θα καθόταν έξω από την πόρτα και θα μετρούσε τα πρόβατά του; Θα αναπολούσε όσα έχει ζήσει; Οχι. Θα έφτιαχνε μια μικρή βάρκα και θα έφευγε ξανά. Θα γινόταν ένας άνθρωπος της θάλασσας.

Το ποίημά του αρχίζει έτσι:

«Σαν ξαναβγείς στον πηγαιμό απ’ την Ιθάκη,

να ‘ναι φθινόπωρο, αρχές, τα πλατανόφυλλα να πέφτουν καθώς φεύγεις,

γιατί η άνοιξη θα σε συντάραζε με την ταχύτητά της,

με τους ψίθυρους της νιότης της».

Θα ξαναπάμε στην Ιρλανδία, θέλουμε να ακούσουμε πάλι τις Μούσες της να μας τραγουδούν. Γιατί, ως γνωστόν, οι Μούσες είναι κόρες της Μνήμης.