«Πυροβολούμε {LF}το ίδιο μας το πόδι»

Η Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει Ιρλανδία, μας έλεγαν ξανά και ξανά οι συνομιλητές μας στο Δουβλίνο. Εχουν όμως δίκιο; Είναι τόσο μεγάλες οι διαφορές ανάμεσα στις δύο χώρες; Θέσαμε αυτό το ερώτημα στον Πάνο Τσακλόγλου, καθηγητή Οικονομικών του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

«Νομίζω πως βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, αυτό είναι αδύνατον», απάντησε με τον γνωστό διαφωτιστικό του τρόπο. «Η Ιρλανδία έχει μία σειρά πλεονεκτημάτων έναντι της Ελλάδας τα οποία δεν μπορούν να καλυφθούν.  (α) Η γλώσσα της διεθνούς επικοινωνίας, τα αγγλικά, είναι η μητρική γλώσσα των Ιρλανδών. Παρά τη θεαματική βελτίωση της γλωσσομάθειας των Ελλήνων τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε ακόμα πολύ δρόμο να διανύσουμε. (β) Αν και η Ιρλανδία, όπως και η Ελλάδα, είναι περιφερειακή χώρα της ΕΕ, βρίσκεται πολύ κοντύτερα στις μεγάλες αγορές της ΕΕ σε σχέση με την Ελλάδα. (γ) Η Ιρλανδία είναι ενσωματωμένη στις “διεθνείς αλυσίδες αξίας” (global value chains) πολύ καλύτερα από την Ελλάδα. Οι διαδικασίες ένταξης σε αυτές τις αλυσίδες συνήθως απαιτούν σημαντικό χρονικό διάστημα. (δ) Δημογραφικά, η Ιρλανδία είναι πολύ νεότερη από την Ελλάδα. Επομένως, ο “λόγος εξάρτησης” είναι χαμηλότερος, αφαιρώντας λιγότερος πόρους για την πληρωμή συντάξεων, κάλυψη ιατροφαρμακευτικής δαπάνης κ.λπ. (ε) Η Ιρλανδία βρίσκεται σε πολύ καλύτερη “γειτονιά” από την Ελλάδα, με αποτέλεσμα οι ανάγκες για αμυντικές δαπάνες να είναι πολύ χαμηλότερες από αυτές της Ελλάδας».

Από την άλλη πλευρά, συνέχισε ο Τσακλόγλου, «δεν πρέπει να λησμονούμε ότι μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980 ο ρυθμός μεγέθυνσης της ιρλανδικής οικονομίας κάθε άλλο παρά εντυπωσιακός ήταν. Ομως, εκείνη την περίοδο ξεκίνησε η υιοθέτηση σειράς διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που οδήγησαν σε φρενήρεις ρυθμούς ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές αποσκοπούσαν κυρίως στην ενίσχυση της εξωστρέφειας της οικονομίας, τη δημιουργία κλίματος φιλικού προς τις επενδύσεις και το επιχειρείν και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι, παρά τις πιέσεις της τρόικας, στα χρόνια του δικού της Μνημονίου η Ιρλανδία αρνήθηκε πεισματικά να αυξήσει το (πολύ χαμηλό) ποσοστό φορολογίας των επιχειρηματικών κερδών. Το αποτέλεσμα ήταν να μην παρατηρηθεί έξοδος ξένων επιχειρήσεων. Και μόλις το διεθνές κλίμα βελτιώθηκε, η Ιρλανδία επέστρεψε σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης βασισμένους στις εξαγωγές της».

Με άλλα λόγια, κατέληξε ο έλληνας καθηγητής, «το κατάλληλο μείγμα πολιτικών μπορεί μακροχρονίως να οδηγήσει την Ελλάδα αρκετά κοντά στο παράδειγμα της Ιρλανδίας, αλλά το “να γίνουμε Ιρλανδία” μου φαίνεται πολύ δύσκολο».

Γραφειοκρατία και μικρή κλίμακα

O Αρίστος Δοξιάδης είναι κάπως πιο αισιόδοξος. Κατά την άποψη του γνωστού κοινωνιολόγου και οικονομολόγου, δύο είναι οι βασικοί λόγοι που η Ελλάδα δεν μπορεί να προσελκύσει εύκολα Ξένες Αμεσες Επενδύσεις, και κυρίως εκείνες που ξεκινούν από το μηδέν: η γραφειοκρατία και το γεγονός ότι όλα στη χώρα μας είναι μικρής κλίμακας, «δεν μπορεί να μπει ένας εργοδότης στα Οινόφυτα και να προσλάβει 3.000 υπαλλήλους που θα δουλεύουν συστηματικά». Παρά ταύτα, η Ελλάδα έχει όλα τα στοιχεία για να προσελκύσει μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις τεχνολογίας ή υπηρεσιών, όπως γίνεται στην Ιρλανδία, και το βλέπουμε να συμβαίνει σιγά σιγά. Ομως «πυροβολούμε το πόδι μας με τους πολύ υψηλούς φόρους και εισφορές, που δεν τους έχει ένας υπάλληλος των 1.000 ευρώ αλλά άμα φτάσεις στα 2.000 και πάνω τον μήνα καθαρά, τότε το κόστος για τον εργοδότη είναι πάρα πολύ υψηλό, είναι από τα υψηλότερα στον κόσμο».

Θα βοηθούσε η στενότερη σύνδεση της ανώτατης εκπαίδευσης με τις επιχειρήσεις; «Ναι, θα βοηθούσε πολύ μια μεταρρύθμιση στον τρόπο λειτουργίας των ΑΕΙ έτσι ώστε να τους δοθεί η αυτονομία να μπορούν να αλλάζουν το μείγμα των σπουδών παρακολουθώντας την αγορά εργασίας. Για να μπορέσουμε να προσελκύσουμε όμως τις startups, θα έπρεπε να υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο πακέτο κινήτρων. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Μια εταιρεία στην οποία είχαμε επενδύσει και μεγάλωσε αρκετά, είναι πολύ πετυχημένη τώρα, μετά την Αθήνα άνοιξε γραφείο στη Βοστώνη. Οταν είχε φτάσει να έχει 100 άτομα συνολικά, 80 στην Αθήνα και 20 στη Βοστώνη, πήγε και τους βρήκε ο εμπορικός ακόλουθος της πρεσβείας της Ολλανδίας στις ΗΠΑ για να τους πει πως αν θέλουν να επεκταθούν στην Ευρώπη, η Ολλανδία είναι ο κατάλληλος τόπος. Ανέφερε και μια σειρά κινήτρων. Είναι σαφές πως η Ελλάδα δεν το κάνει αυτό. Αν αλλάζαμε αυτό το σύστημα θα είχαμε πολύ γρήγορη ανάπτυξη αυτού του τομέα, θα έρχονταν αρκετές  μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας να δημιουργήσουν development centers (κέντρα ανάπτυξης) στην Ελλάδα».