«Φέρτε πολυεθνικές {LF}για να κερδίσετε από {LF}την παραγωγικότητά τους!»

Ελληνες και Ιρλανδοί βυθίστηκαν περίπου την ίδια περίοδο στην κρίση. Και είναι φανερό, όπως συνέβη άλλωστε και με τους Πορτογάλους, ότι ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους. Κι όμως, κάποτε η διαδρομή τους ήταν κοινή. Οπως λέει ένας άλλος ιρλανδός ποιητής, ο Χάρι Κλίφτον: «Φεύγοντας για τη δύση, Ιρλανδοί Ελληνες,/ Που η λέξη θάλασσα/ Δεν τους έλεγε τίποτα, που μπορούσαν μόνο να μιλήσουν/ Για την τυφλή δύναμη της ανάγκης» (μετάφραση Σωκράτη Καμπουρόπουλου, από το βιβλίο «Landscapes of Irish and Greek Poets», εκδ. Peter Lang, 2018).

Ενας από τους βασικούς λόγους που εξηγούν αυτή τη διαφορά, το είδαμε ήδη, είναι οι επενδύσεις. Και αποφασιστικό ρόλο στη διατήρηση, αλλά και αύξηση των ξένων επενδύσεων στην Ιρλανδία παίζει ο IDA (Industrial Development Agency, Οργανισμός Βιομηχανικής Ανάπτυξης), που ιδρύθηκε το 1949. «Αν ρωτήσετε τις πολυεθνικές που έχουμε εδώ στην Ιρλανδία, και είναι κυρίως εταιρείες υψηλής τεχνολογίας, θα σας πουν πως αυτό που αναζητούν όταν ψάχνουν μέρος για να εγκατασταθούν, είναι εργαζομένους με δεξιότητες, ταλέντο και εξειδίκευση» μας είπε ο Τιμ Κοστέλο, υπεύθυνος Πολιτικής και Σχεδιασμού του IDA.

Οι 1.400 πολυεθνικές εταιρείες που εδρεύουν στην Ιρλανδία είναι διαμοιρασμένες σε όλο το νησί και συνεισφέρουν κατά 70% στις εξαγωγές. Χρησιμοποιούν την Ιρλανδία ως βάση για να εξάγουν τα προϊόντα τους σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Τι ζητούν άραγε ως αντάλλαγμα; Χαλαρότερες εργασιακές σχέσεις, πιο εύκολες απολύσεις;  «Μόνο για τον πρώτο χρόνο εργασίας ο νόμος ευνοεί τον εργοδότη» απαντά ο Κοστέλο. «Μετά, οι εργαζόμενοι αποκτούν μεγαλύτερα δικαιώματα που αυξάνονται με τα χρόνια και είναι παρόμοια με αυτά που συναντά κανείς στη Βρετανία».

«Ευελιξία», μια πονηρή λέξη

Aν ο IDA προσπαθεί να προσελκύει ξένες επιχειρήσεις στην Ιρλανδία, ο οργανισμός Enterprise Ireland στηρίζει τις ιρλανδικές επιχειρήσεις που αναζητούν διεθνείς αγορές. Μιλήσαμε με τον Κέβιν Σέρι, εκτελεστικό διευθυντή του οργανισμού, έναν άνθρωπο προσηνή και πειστικό ακόμη κι όταν μπήκαμε στα δύσκολα, στην κρίση, στη λιτότητα. Τον ρωτάμε αν υπήρξαν κοινωνικές συγκρούσεις στη διάρκεια της κρίσης. «Εκείνη την εποχή βρεθήκαμε με πολλές επιχειρήσεις που ήταν βιώσιμες αλλά συγχρόνως και ευάλωτες» μας απαντά. «Επρεπε να επικεντρωθούν στην ανταγωνιστικότητα, στην καινοτομία, και να βρουν νέες αγορές. Τις βοηθήσαμε να το κάνουν, τους βρήκαμε νέες αγορές. Οι εταιρείες που ήταν πιο πετυχημένες και μπόρεσαν να ξεπεράσουν την κρίση ήταν αυτές που ανέπτυξαν μεγαλύτερη ευελιξία και μπόρεσαν να ανοιχτούν σε άλλες αγορές».

Η ευελιξία είναι μια πονηρή λέξη, και όχι μόνο στην Ιρλανδία. Ο Κέβιν Σέρι το παραδέχεται: «Το εργασιακό κόστος στην Ιρλανδία, το κόστος παραγωγής, είχε φτάσει στα ύψη και έπρεπε να το αντιμετωπίσουμε. Προχωρήσαμε λοιπόν σε μειώσεις μισθών σε όλον τον δημόσιο τομέα και στο ευρύτερο δημόσιο – γιατροί, νοσηλευτές υπέστησαν μειώσεις στους μισθούς. Και ήταν πολύ σημαντικό πως εκείνη την περίοδο υπήρξε εθνική συναίνεση. Παρόλο που όλο αυτό ήταν εξαιρετικά οδυνηρό, οι πολίτες αποδέχτηκαν τις μισθολογικές μειώσεις, τις αυξήσεις των φόρων και το πλαφόν στις προσλήψεις. Και υπήρξε συμφωνία με τα εργατικά συνδικάτα, με αποτέλεσμα να εξασφαλιστεί σχετική σταθερότητα. Εκείνη την περίοδο η ανεργία στην Ιρλανδία έφτασε το 16%».

Ο ρόλος της Εκπαίδευσης

Ο δεύτερος λόγος που εξηγεί τη διαφορά Ελλάδας και Ιρλανδίας έχει να κάνει με την Εκπαίδευση και τη σύνδεση των πανεπιστημίων με τη βιομηχανία. Επρεπε λοιπόν να επισκεφθούμε ένα πανεπιστήμιο. Διαλέξαμε ένα σχετικά καινούργιο, εκείνο του Λίμερικ (UL), που ιδρύθηκε το 1972 ως Εθνικό Ινστιτούτο Ανώτερης Εκπαίδευσης και το 1989 απέκτησε τον τίτλο του πανεπιστημίου. Σήμερα είναι το πιο ανταγωνιστικό πανεπιστήμιο της χώρας: η απορροφητικότητα των αποφοίτων του στην αγορά εργασίας έφτασε το 79% για τους αποφοίτους του 2017, κατά 8% υψηλότερη του εθνικού μέσου όρου. Για τον λόγο αυτό ανακηρύχθηκε από τους «Sunday Times» Πανεπιστήμιο της Χρονιάς για το 2019.

Πού οφείλεται αυτή η υψηλή ανταγωνιστικότητα; «Ο πρώτος πρόεδρος του πανεπιστημίου μας, ο δρ Εντουαρντ Γουόλς, είχε αμερικανικό υπόβαθρο» μας είπε η Πατρίς Τουόμι, διευθύντρια του Τμήματος Συνεργατικής Εκπαίδευσης και Σταδιοδρομιών. «Και πρότεινε κάτι επαναστατικό: να υπάρχει για όλους τους φοιτητές ένα υποχρεωτικό διάστημα πρακτικής άσκησης 6-8 μηνών σε κάποια επιχείρηση, που να είναι ενταγμένο στο πρόγραμμα σπουδών. Η ιδέα του προσέκρουσε σε εμπόδια, υπήρξε αντίσταση, τα άλλα πανεπιστήμια την είχαν θεωρήσει τότε ωφελιμιστική. Αλλά εμείς το κάναμε. Και το ονομάσαμε “συνεργατική εκπαίδευση” (cooperative education). Είναι το μεγαλύτερο πρόγραμμα στην Ευρώπη».

Ο πιο γνωστός καθηγητής εδώ είναι ο Στίβεν Κινσέλα, βαθύς γνώστης των ελληνικών πραγμάτων, καθώς έχει επισκεφθεί πολλές φορές τη χώρα μας, έχει συγκρίνει τις δύο οικονομίες στο βιβλίο του «Austerity and Recovery» και έχει δύο μεταπτυχιακούς φοιτητές που εργάζονται στο υπουργείο Οικονομικών. Τον ρωτάμε πώς στάθηκε στα πόδια της η Ιρλανδία μετά την κρίση. «Οταν ξέσπασε η κρίση, η οικονομία συρρικνώθηκε, η ανεργία και η υποαπασχόληση απογειώθηκαν. Ο πολυεθνικός τομέας όμως δεν συρρικνώθηκε. Επαθε ένα σοκ τα πρώτα δύο χρόνια, αλλά μετά αναπτύχθηκε και συνέχισε να πληρώνει φόρους. Ο πιο σημαντικός λόγος είναι η πολυετής του παρουσία. Μέτρησε η χαμηλή φορολογία, βεβαίως, όπως και το φιλικό επιχειρηματικό περιβάλλον, η πρόσβασή μας στην ενιαία αγορά, η πολιτική μας σταθερότητα. Καταλυτικό ρόλο όμως έπαιξε η εκπαίδευση. Τη δεκαετία του 1990 το εκπαιδευτικό σύστημα άλλαξε για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των πολυεθνικών. Χρειάζονταν ανθρώπους με γλώσσες, ενισχύσαμε αυτά τα τμήματα. Θέλανε περισσότερους βιολόγους και τεχνολόγους, στρέψαμε τους νέους μας προς τα εκεί. Και σε γενικές γραμμές κινηθήκαμε από τη βιομηχανία προς τις υπηρεσίες».

Αν σας ζητούσε ο έλληνας Πρωθυπουργός μια συμβουλή, τι θα του λέγατε;

«Δύο πράγματα. Πρώτον, να οργανώσετε ένα πολύ δυναμικό υπουργείο Ανάπτυξης, να τρέχουν όλοι να βρίσκουν Αμεσες Ξένες Επενδύσεις (FDI). Εμείς έχουμε τους καλύτερους στον κόσμο, τον IDA. Οι Πορτογάλοι εμάς αντέγραψαν. Και δεύτερον, να προσανατολίσετε το ανώτατο εκπαιδευτικό σύστημα προς την ανάπτυξη. Εσείς στην Ελλάδα αναπαράγετε τα επαγγέλματα, τους λογιστές, τους γιατρούς, τους μηχανικούς. Εμείς σταματήσαμε να το κάνουμε αυτό. Φέρτε πολυεθνικές για να κερδίσετε από την παραγωγικότητά τους! Οι εγχώριες επιχειρήσεις στην Ιρλανδία δεν είναι αρκετά ισχυρές για να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρέπει να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Και αυτό μπορεί να γίνει μόνο μέσω της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης».

Αυτό επιχειρήσαμε να διαφωτίσουμε με το τελευταίο μας ραντεβού. Μιλήσαμε με δύο επιστήμονες που οργάνωσαν και διαχειρίστηκαν τα πρώτα μεταπτυχιακά προγράμματα Τεχνητής Νοημοσύνης στη χώρα: τον Τζον Νέλσον και τον Πέπιν Βαν ντε Βεν. Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2018. Και μεταξύ των επιχειρήσεων που ενεπλάκησαν είναι η Ericsson, η Fujitsu, η GM, η Google, η IBM και η Microsoft.

Ολα, φυσικά, ξεκίνησαν από τον IDA. «Τον Μάιο του 2017», μας λέει ο Τζον Νέλσον, «ο IDA άρχισε να μελετάει ποιο θα είναι το πρότζεκτ του μέλλοντος. Συζητώντας με τη βιομηχανία, αλλά και την πανεπιστημιακή κοινότητα και τις εταιρείες υπολογιστών, κατέληξε στην τεχνητή νοημοσύνη. Πολύ γρήγορα δημιουργήσαμε ένα σχετικό μάστερ, όπου πανεπιστημιακοί και άνθρωποι της βιομηχανίας αποφάσισαν από κοινού τι θα πρέπει να διδάσκεται. Οι φοιτητές ήταν άνθρωποι από όλη την Ιρλανδία, από τον Βορρά μέχρι τον Νότο, που είχαν κανονικές δουλειές και παράλληλα έκαναν το μάστερ τους μέσω του Διαδικτύου. Αυτό τους έδωσε τη δυνατότητα να αναζητήσουν μόνοι τους τις λύσεις, γιατί δεν υπήρχε ο καθηγητής μπροστά τους να τους βοηθάει με τα εργαστήρια, δεν υπήρχε η προσωπική επαφή. Η μέθοδος λοιπόν που χρησιμοποιήσαμε είναι να τους δίνουμε προβλήματα να λύσουν και τους τρόπους για να μπορέσουν να τα λύσουν. Και αυτόν τον τρόπο μάθησης τον πήραμε από τους αρχαίους Ελληνες. Ετσι δίδασκαν ο Αριστοτέλης και ο Σωκράτης».