Ενα σπίτι για όποιον το έχει ανάγκη

Ο Τάτου Αϊνεσμα γίνεται 32 ετών αυτό το καλοκαίρι και για πρώτη φορά εδώ και πάνω από μία δεκαετία έχει ένα σπίτι που μπορεί πραγματικά να πει ότι είναι δικό του: ένα ευάερο δυάρι σε ένα μικρό, πρόσφατα ανακαινισμένο, κτίριο ενός κατάφυτου προαστίου του Ελσίνκι με θέα πάνω από σημύδες. «Πρόκειται για θαύμα» δηλώνει. «Εχω μείνει σε ξενώνες, αλλά όλοι έπαιρναν ναρκωτικά και έπρεπε να φύγω. Εκανα σχέσεις που είχαν κακή κατάληξη και έπρεπε επίσης να φύγω. Κοιμόμουν στον καναπέ του αδελφού μου, αλλά ο ύπνος ήταν πολύ κακός. Δεν είχα ποτέ τον δικό μου χώρο. Είναι υπέροχο».

Στο κάτω επίπεδο του διώροφου κτιρίου υπάρχουν ένας φωτεινός χώρος για να κάθεσαι, η τραπεζαρία, μια πεντακάθαρη κουζίνα, γυμναστήριο και μια σάουνα (στη Φινλανδία οι σάουνες είναι ουσιαστικά υποχρεωτικές). Στον επάνω όροφο είναι οι κατοικίες των 21 ενοίκων, ανδρών και γυναικών, περισσότεροι εξ αυτών ηλικίας κάτω των 30.

Η λέξη ένοικοι είναι κυριολεκτική: έχουν συμβόλαιο, πληρώνουν ενοίκιο και, αν έχουν ανάγκη, υποβάλλουν αίτηση για επίδομα στέγασης. Αυτό εξάλλου αποτελεί μέρος του να έχεις ένα σπίτι και μέρος της πολιτικής στέγασης που έχει κάνει τη Φινλανδία τη μόνη ευρωπαϊκή χώρα στην οποία τα νούμερα της έλλειψης στέγης μειώνονται.

Μία δεκαετία πριν, όταν χαρασσόταν η πολιτική αυτή, που σήμερα είναι γνωστή ως «Η Στέγαση Πρώτα», οι τέσσερις άνθρωποι που την εμπνεύστηκαν – ένας κοινωνικός επιστήμονας, ένας γιατρός, ένας πολιτικός και ένας ιερέας – έδωσαν στην αναφορά τους τον τίτλο «Nimi Ovessa» («Το όνομά σου στην πόρτα»).

«Ηταν φανερό σε όλους ότι το παλαιό σύστημα δεν λειτουργούσε. Χρειαζόμασταν μια ριζοσπαστική αλλαγή» υποστηρίζει ο Γιούχα Κάακινεν, που ήταν ο πρώτος επικεφαλής του προγράμματος, και σήμερα διευθύνει τον οργανισμό στήριξης της στέγασης Y-Foundation.

«Επρεπε να ξεφορτωθούμε τις νυχτερινές δομές και τους βραχείας διαμονής ξενώνες (hostels) που ακόμη τότε βρίσκονταν υπό λειτουργία. Είχαν μακρά ιστορία στη Φινλανδία, όμως ο καθένας μπορούσε να δει ότι δεν οδηγούσαν τους ανθρώπους μακριά από το πρόβλημα της έλλειψης στέγης».

Οπως σε πολλές χώρες, έτσι και στη Φινλανδία, η έλλειψη στέγης αντιμετωπιζόταν για καιρό με ένα ανελικτικό σύστημα. Υποτίθεται ότι, καθώς ξαναέφτιαχνες τη ζωή σου, ανέβαινες διάφορα στάδια προσωρινής διαμονής, και το διαμέρισμα ερχόταν ως η τελική επιβράβευση. «Εμείς αποφασίσαμε να αφαιρέσουμε από την παροχή στέγης οποιονδήποτε όρο» λέει ο Κάακινεν. «Τους είπαμε: “Δεν χρειάζεται να λύσεις τα προβλήματά σου προτού αποκτήσεις ένα σπίτι. Αντιθέτως, το σπίτι πρέπει να είναι το ασφαλές θεμέλιο που κάνει ευκολότερη την επίλυση των προβλημάτων σου”».

Με κρατική και κοινοτική στήριξη αλλά και τη βοήθεια μη κυβερνητικών οργανώσεων, διαμερίσματα αγοράστηκαν, νέα κτίρια χτίστηκαν και παλαιά άσυλα μετατράπηκαν σε μόνιμα άνετα σπίτια. Πρώτος στόχος ήταν η δημιουργία 2.500 νέων σπιτιών. Δημιουργήθηκαν 3.500. Από την έναρξη του προγράμματος το 2008 ο αριθμός των μακροχρόνια αστέγων έχει μειωθεί παραπάνω από 35%.

Βέβαια, η Φινλανδία δεν έχει λύσει οριστικά το πρόβλημα έλλειψης στέγης. Σε ολόκληρη τη χώρα 5.500 άνθρωποι είναι ακόμη επισήμως εγγεγραμμένοι ως άστεγοι. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών φιλοξενείται προσωρινά από φίλους και συγγενείς. «Φυσικά, δεν έχουμε τελειώσει» λέει η αντιδήμαρχος του Ελσίνκι, Σάνα Βεσικάνσα. «Κανένα σύστημα δεν είναι τέλειο. Υπάρχουν ακόμη σημεία στα οποία αποτυγχάνουμε, είμαι περήφανη όμως που έχουμε το θάρρος να το προσπαθήσουμε». O δήμαρχος του Ελσίνκι, Γιαν Βαπάβουορι, συμφωνεί. «Εχουμε μειώσει τη μακροχρόνια έλλειψη στέγης κατά ένα σημαντικότατο ποσοστό. Πρέπει να κάνουμε περισσότερα – καλύτερη υποστήριξη, καλύτερη πρόληψη, καλύτερο διάλογο με τους κατοίκους. Ο κόσμος στηρίζει πραγματικά αυτή την πολιτική, αλλά δεν επιθυμούν οι πάντες τέτοιες δομές στη δική τους γειτονιά… Αλλά ναι, μπορούμε να είμαστε πολύ υπερήφανοι».