Η αθηναϊκή τέχνη μέσω Νέας Υόρκης

Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία του εμπνέουν την τέχνη. Και μέσω της προσωκρατικής σκέψης ορίζεται η σημερινή εικαστική πραγματικότητα της Αθήνας. Oσο «φιλοσοφημένη» κι αν ακούγεται, είναι η οπτική που επιλέγει η έκθεση «Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές» («The Same River Twice») στο New Museum της Νέας Υόρκης, στο πλαίσιο της συνεργασίας του Μουσείου Μπενάκη με το ίδρυμα ΔΕΣΤΕ.

Οι καλλιτέχνες που διαμένουν σε αυτήν είναι μέρος αναπόσπαστο αυτής της οικονομίας, στο πλαίσιο της οποίας η Αθήνα προσφέρεται σε ξένους και ντόπιους για καλλιτεχνική διαμονή, πεδίο διερεύνησης και καλλιτεχνικής έμπνευσης. Ολοι τους δημιουργούν ένα σύγχρονο μείγμα δημιουργίας. Το οποίο εντοπίζουν τα μάτια έμπειρων επιμελητών από το εξωτερικό, το ανασύρουν και το παρουσιάζουν. Συγκεκριμένα, οι επιμελήτριες από το New Museum της Νέας Υόρκης Μάργκοτ Νόρτον και Νάταλι Μπελ έκαναν τις επιλογές τους, οι οποίες συγκεντρώθηκαν σε μια πρωτότυπη έκθεση που ανοίγει την ερχόμενη Παρασκευή στο Μουσείο Μπενάκη. Μετά την έκθεση του ΔΕΣΤΕ το 2016 «The Equilibrists» (Οι Σχοινοβάτες), όπου παρουσιάστηκαν οι νέοι έλληνες καλλιτέχνες της γενιάς κάτω των 35 ετών, ο ιδρυτής του ΔΕΣΤΕ, συλλέκτης Δάκης Ιωάννου, ξεκίνησε μια συζήτηση με τον διευθυντή εκθέσεων του New Museum Μασιμιλιάνο Τζιόνι, επιμελητή της Μπιενάλε της Βενετίας «Palazzo Encyclopedico» και συνεργάτη παλαιότερων εκθέσεων και καλλιτεχνικών γεγονότων του ΔΕΣΤΕ. Το θέμα της συζήτησής τους είχε για αφετηρία την ελλειπτική φράση του Ηρακλείτου «τα πάντα ρει». Ο Ηράκλειτος δεν πιστεύει ότι ο κόσμος είναι κλειστός, προδιαγεγραμμένος και τετελεσμένος, αλλά ότι βρίσκεται σε αληθινό γίγνεσθαι, όπου κάθε του στοιχείο κάθε στιγμή περιέχει το ανεπανάληπτο. Η συζήτησή τους έδωσε τροφή για σκέψη στον ιταλό επιμελητή. Ο οποίος έχει το χαρακτηριστικό γνώρισμα στην επιμελητική του προσέγγιση να ανασύρει αρχεία, να κάνει αναδρομές στον χρόνο συνθέτοντας γενεαλογίες εννοιών και να τις συνδέει με σύγχρονα έργα τέχνης και δημιουργούς άλλοτε αναγνωρισμένους και άλλοτε «ανώνυμους».

Αλλωστε ο σκοπός του New Museum να αναδεικνύει νέους καλλιτέχνες από όλον τον κόσμο στον εκθεσιακό θεσμό της Τριενάλε (η επόμενη θα παρουσιαστεί το 2021) περνά στην Αθήνα με τις επιμελήτριες της έκθεσης στο Μπενάκη της Πειραιώς και με τη διακριτική εποπτεία  του Μασιμιλιάνο Τζιόνι .

Η έκθεση επικεντρώνεται στην πόλη της Αθήνας και το διαρκώς εξελισσόμενο εικαστικό της τοπίο, το οποίο χαρακτηρίζουν οι αναρίθμητοι αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι καλλιτεχνών, οι διεπιστημονικές συνεργασίες και εκδηλώσεις και η ασίγαστη ενέργεια που έχει προσελκύσει και πολλούς καλλιτέχνες από το εξωτερικό να εγκατασταθούν εδώ.

ΔΙΑΡΚΗΣ ΡΟΗ. Ο τίτλος της έκθεσης «Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές» προέρχεται από τον Ηράκλειτο, που δηλώνει ότι δεν μπορεί να μπει κανείς δυο φορές στον ίδιο ποταμό: «ποταμώ γαρ ουκ έστιν εμβήναι δις τω αυτώ». Σύμφωνα με το σκεπτικό των επιμελητριών, η διαρκής ροή του ποταμού στην οποία αναφέρεται ο φιλόσοφος μπορεί να περιγράψει και «τη διαρκή μεταμόρφωση της σημερινής εικαστικής σκηνής της Αθήνας. Και να δείξει την εξ ορισμού αδυναμία να τη συλλάβει κανείς πλήρως σε μια δεδομένη στιγμή. Η ίδια η πόλη τελεί υπό διαρκή μεταμόρφωση. Οι καλλιτέχνες της πάντοτε έβρισκαν και εξακολουθούν να βρίσκουν τρόπους να καταγράφουν τα μεταλλασσόμενα τοπία της, μελετώντας τα χαρακτηριστικά της, εξετάζοντας μνημεία και υπολείμματα ερειπίων ή διερευνώντας τον χαρακτήρα των ανθρώπων της και των δημόσιων χώρων».

Σε αυτήν την καταγραφή συμμετέχουν με έργα τους 31 καλλιτέχνες οι οποίοι είναι έλληνες και ξένοι, διαφορετικών γενεών μεταξύ τους (όπως η ιστορική μορφή της τέχνης του ’70 Ρένα Παπασπύρου και ο «αουτσάϊντερ» των 80ς Δημήτρης Τσουανάτος) με κοινό γνώρισμα την ΑΘήνα ως τόπο διαμονής τους.  Μεταξύ των οποίων παρουσιάζονται οι:  Βαγγέλης Βλάχος, Διονύσης Καβαλιεράτος, Ραλού Παναγιώτου, Πέτρος Μώρης, Ευτύχης Πατσουράκης,  Αγγελος Παπαδημητρίου, Νάβιν Καν Ντοσός, Εύα Στεφανή, Σωκράτης Σωκράτους, Αλέξανδρος Τζάνης κ.ά. Επίσης ο εικονογραφημένος κατάλογος της έκθεσης συμπληρώνεται με κείμενα των επιμελητριών και ελλήνων ανεξάρτητων επιμελητών, (Νάντια Αργυροπούλου, Θεόφιλος Τραμπούλης), οι οποίοι παρουσιάζουν ένα «ποτάμι» πληροφοριών για την πολύπλευρη αθηναϊκή εικαστική σκηνή.

info

«Στο ίδιο ποτάμι δύο φορές», Μουσείο Μπενάκη, κτίριο οδού Πειραιώς, εγκαίνια 21/6, έως 22/9